در اوایل کابینه مرحوم سپهدار رویتر خبری از لندن منتشر کرد که وزیر خارجه در پارلمان انگلیس اعلام کرده بود که قشون انگلستان در بهار ایران را تخلیه خواهند کرد. وصول این خبر موجب نگرانی دربار شده و پیشنهادی به انگلیسیها کرد و گفت: «حال که قشون انگلیس از ایران میرود و ما هم قوه و نیروی نظامی نداریم و حمله متجاسرین و سقوط پایتخت هم به نظر قطعی میآید و احوال تمام ایالات شمالی هم از حیث آشفتگی و هرج و مرج و نبودن قوای انتظامی از وصف خارج است بنابراین دولت تنها راه را در تخلیه پایتخت اندیشید.»
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در اواخر بهمن ۱۳۳۳، سیوپنج سال پس از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹، مجید دوامی، سردبیر اطلاعات هفتگی، به دیدار سید ضیاءالدین طباطبایی رفت؛ مردی که زمانی در مرکز یکی از سرنوشتسازترین تحولات سیاسی ایران ایستاده بود و اکنون در سعادتآباد تهران به کشاورزی مشغول بود. این دیدار به گفتوگویی تاریخی انجامید که در ۲۹ بهمن ۱۳۳۳ منتشر شد و برای نخستینبار سید ضیاء لب به سخن درباره چرایی کودتا گشود.
گزارش با توصیفی زنده از صبحی سرد در سعادتآباد آغاز میشود؛ جایی که سید ضیاء، با لباسی ساده و شالی پشمی، همچون یک کشاورز عادی در کنار کارگرانش کار میکرد. او بیش از یک دهه بود که چنین زیستی را برگزیده و تنها گاهبهگاه به تهران میآمد. گفتوگو در خانهای سنگی و سبزرنگ بر فراز تپهای شکل گرفت؛ جایی که نخستوزیر کودتا، با رویی گشاده، اما کلامی محتاط، پذیرای خبرنگار شد.
سید ضیاء تأکید کرد که تاکنون از بیان اسرار کودتا پرهیز کرده و حتی کتابی هزارصفحهای با عنوان کتاب سیاه نوشته که انتشار آن را به پس از مرگ خود موکول کرده است. با این حال، به دلیل اعتمادی که به مؤسسه اطلاعات داشت، حاضر شد بخش کوچکی از علل وقوع کودتا را بازگو کند.
او ریشههای کودتا را در آشفتگی عمیق کشور دانست، در چنین شرایطی، به گفته سید ضیاء، گروه کوچکی با احساس «ازخودگذشتگی برای نجات مملکت» دست به عمل زدند. او گفت کودتای سوم حوت نتیجه همین بنبست تاریخی بود؛ اما تصریح کرد که جامعه آن روز ایران هنوز آمادگی شنیدن همه حقایق تلخ آن واقعه را نداشت و ندارد.
متن کامل این گفتوگو را از اینجا بخوانید.
۲۵۹
نظر شما