مبلغ – سرویس جامعه: زخم های ناشی از کلمات شاید بر روی پوست دیده نشوند، اما در دستگاه عصبی انسان همان مسیرهای دردی را فعال می کنند که یک ضربه فیزیکی شدید ایجاد می کند. پژوهش های آزمایشگاهی متیو لیبرمن، عصب پژوه نامدار دانشگاه کالیفرنیا، ثابت کرده است که طرد اجتماعی، تمسخر و خرد شدن شخصیت، ساختار عصبی موسوم به قشر قدامی کمربندی مغز را دقیقا همانند درد جسمانی تحریک می کند. امروزه در پلتفرم هایی مثل اینستاگرام، یوتیوب و اکس، روزانه هزاران کاربر، کارشناس، دانشجو یا هنرمند صرفا به دلیل بیان دیدگاهی متمایز، با سیلی از واژه های مسموم، کنایه های ویرانگر و قضاوت های ناعادلانه روبرو می شوند. این تجربه سهمگین در اصطلاح بالینی به عنوان ترومای دیجیتال یا تروما در بخش کامنت ها صورت بندی شده است؛ وضعیتی که انزوای مفرط، کاهش شدید عزت نفس و افتادن در ورطه نشخوار فکری را برای قربانی به دنبال دارد.
برای درک چرایی این پدیده باید سراغ روان شناسی رفتار جمعی رفت. آلبرت بندورا در تئوری مشهور گسست اخلاقی نشان می دهد که انسان وقتی هویت فردی خود را پشت نقاب های پنهان یا جمعیت شلوغ مخفی می بیند، به آسانی حصارهای اخلاقی را زیر پا می گذارد. در فضای وب، فاصله گذاری فیزیکی این توهم باطل را ایجاد می کند که کلمات بار گناه ندارند. کاربر ناشناس تصور می کند تنها چند کاراکتر را روی صفحه کلید لمس کرده، غافل از آنکه تیر کلام پس از شلیک، روان یک انسان دارای حق حیات و عاطفه را متلاشی کرده است. در این میان، الگوریتم های شبکه های اجتماعی نیز برای افزایش نرخ تعامل و جذب آگهی، محتواهای جنجالی و خشم آلود را بیشتر به بالا می رانند، زیرا خشم سریع ترین ابزار گردش خون در جهان مجازی است.
با این حال، پذیرش این وضعیت به عنوان یک تقدیر گریزناپذیر، خطایی راهبردی است. بازگشت به فضای گفتگوی انسانی و ایمن سازی روح و روان در این زیست بوم نیازمند چند گام اساسی است. گام اول، بهداشت روانی فعال و مرزبندی هوشمندانه است. کاربر نباید ذهن خود را سطل زباله قضاوت های دیگران قرار دهد. استفاده به موقع از ابزارهای پالایش کلمات، بستن بخش نظرات به محض شروع تخریب های سازمان یافته، و خودداری از خواندن پیام های ترول نوعی خودمراقبتی عقلانی است، نه ضعف.
گام دوم، تغییر الگوی واکنش از نزاع کلامی به عبور بزرگوارانه است. نزاع با کسی که نیت او صرفا تولید خشم و تخریب است، انرژی روانی فرد را به تاراج می برد. تمثیل نابی وجود دارد که می گوید اگر سخنی ناصواب به تو رسید، تو پاسخ ناصواب مده؛ زیرا پاسخ ناپسند، آب دادن به درخت تلخی است که میوه تلخ می دهد. نادیده انگاری هدفمند، اسلحه پرخاشگر را خلع می کند و به او نشان می دهد که توهین هایش ارزشی برای اتلاف وقت ندارند. کرامت نفس اقتضا می کند انسان گوهر وقت و روان خود را خرج مجادله های بی حاصل نکند.
گام سوم، آموزش مهارت نقد اندیشه به جای ترور شخصیت است. یکی از ریشه های مسمومیت کلامی ناتوانی افراد در تفکیک نظر از صاحب نظر است. فرهنگ گفتگو زمانی رشد می کند که اگر کاربری با رای دیگری مخالف است، بدون حمله به ظاهر، تبار، اعتقادات یا جنسیت او، به استدلال وی بپردازد. نرم خویی در این چارچوب هرگز به معنای تسلیم یا انفعال نیست؛ بلکه اوج صلابت فکری و شجاعت اخلاقی است که به کلام اعتبار و نفوذ می بخشد.
گام چهارم، پایان سکوت ناظران خاموش . جامعه شناسان نشان می دهند سکوت اکثریت سبب می شود اقلیت پرخاشگر احساس مشروعیت کنند. وقتی یک کاربر زیر رگبار تروما قرار دارد، ارسال یک پیام دلگرم کننده و ابراز همبستگی انسانی، موج منفی را می شکند و حس همدلی را به جامعه بازمی گرداند. انسان پیش از آنکه کاربر یک شبکه باشد، موجودی اخلاقی با مسئولیت زیست جمعی است.
منابع و ارجاعات علمی و روایی:
محورهای بیان شده در متن پیرامون آسیب های روحی کلام ناهنجار، ضرورت صیانت از آبروی افراد، هنر عبور متین از هتاکان، فضیلت خاموشی سنجیده و شیوه های نرم خویی در مناسبات انسانی، ترجمان امروزی معارف قرآنی و احادیث مکتب اهل بیت علیهم السلام است:
۱. قرآن کریم، سوره فرقان، آیه ۶۳: منش و رفتار عبادالرحمان هنگام مواجهه با انسان های ناآگاه که با آرامش و واژه سلامت عبور می کنند و وارد لجن زار نزاع نمی شوند (وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا)
۲. قرآن کریم، سوره همزه، آیه ۱: هشدار تند نسبت به کسانی که با زبان، اشاره و کنایه شخصیت دیگران را خرد کرده و عیب جویی می کنند (وَیْلٌ لِکُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ)
۳. الکافی، جلد ۲، کتاب الایمان والکفر، باب کظم الغیظ، حدیث ۱: سخن امام صادق علیه السلام در خصوص عظمت تسلط بر خویشتن و مهار خشم هنگام غلیان احساسات
لینک دسترسی کتابخانه فقاهت:
https://lib.eshia.ir/11005/2/109
۴. نهج البلاغه، حکمت ۲۲۲: حکمت درخشان امیرالمومنین علی علیه السلام درباره تغافل و نادیده گرفتن رفتار فرومایگان به عنوان والاترین نشان آزادگی و بزرگواری (مِنْ أَشْرَفِ أَعْمَالِ الْکَرِیمِ غَفْلَتُهُ عَمَّا یَعْلَمُ)
نظر شما