ساز کشف‌شده در تروا که شاید ۲۸۰۰ سال پیش، هم‌زمان با سرودن ایلیاد و اودیسه نواخته می‌شد

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، باستان‌شناسان کاوش در ویرانه‌های شهر باستانی تروا را در سال ۱۸۷۰ آغاز کردند؛ شهری که هومر، شاعر یونان باستان، در آثار حماسی خود آن را جاودانه ساخته است.

در طول یک‌ونیم قرن گذشته، کاوش‌های باستان‌شناسی در این محوطه تاریخی واقع در شمال‌غرب ترکیه، به کشف دو تاج طلایی، بیش از ۱۰۰ جام شراب دسته‌دار و همچنین سرپیکان‌ها و سلاح‌هایی متعلق به عصر مفرغ پسین انجامیده است. اکنون پژوهشگران شیء جالب دیگری را نیز به این مجموعه افزوده‌اند: یک فلوت استخوانی ۲۸۰۰ ساله که تصور می‌شود نخستین ساز موسیقی کشف‌شده در شهر تروا باشد.

محمد نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، هفته گذشته با انتشار مطلبی در شبکه‌های اجتماعی این کشف را اعلام کرد و گفت این فلوت نخستین مدرک باستان‌شناختی مستقیم از فرهنگ موسیقایی تروا به شمار می‌رود.

هرچند متون باستانی و کاوش‌های باستان‌شناسی در نقاط دیگر آناتولی نشان می‌دهند که موسیقی «در آیین‌های مذهبی تروا و همچنین زندگی اجتماعی و عمومی این شهر نقش مهمی داشته است»، اما به گزارش روزنامه حریت دیلی نیوز، تا پیش از این هیچ اثر مادی از اجرای موسیقی در این شهر به دست نیامده بود.

کارشناسان این فلوت را در لایه‌ای باستان‌شناختی متعلق به قرن هشتم پیش از میلاد کشف کردند؛ دوره‌ای که تقریباً با زمان سرودن دو اثر حماسی هومر، یعنی «ایلیاد» و «اودیسه»، هم‌زمان است. (ویرانه‌های تروا به ۹ لایه تقسیم شده‌اند که هر یک به دوره‌ای متفاوت از تاریخ این شهر تعلق دارند.) پژوهشگران در گذشته تصور می‌کردند که تروا در این دوره تقریباً خالی از سکنه بوده است، اما تحقیقات جدیدتر شواهد روشنی از سکونت انسان در این منطقه به دست داده‌اند.

آن‌چه باید درباره «ایلیاد» و «اودیسه» بدانیم

• «ایلیاد» روایتگر جنگ تروا، نبردی افسانه‌ای میان یونانیان باستان و مردم ترواست. این اثر بر رویدادهای مربوط به آشیل، قهرمان یونانی، در آخرین سال جنگ تمرکز دارد.

• «اودیسه» نیز ماجرای سفر ادیسئوس، پادشاه ایتاکا، را روایت می‌کند که پس از پایان جنگ می‌کوشد به خانه و نزد همسر و فرزندش بازگردد.

روستم اصلان، سرپرست گروه کاوش‌های باستان‌شناسی تروا، در گفت‌وگو با خبرگزاری دولتی آنادولو، به نکته جالبی درباره زمان این کشف اشاره کرده است: اوایل سال جاری میلادی، لودویگ گورانسون، آهنگساز، از سازی مشابه برای ساخت موسیقی آواز افسونگر سیرن‌ها در اقتباس سینمایی کریستوفر نولان از «اودیسه» استفاده کرد؛ فیلمی پرفروش که براساس این اثر حماسی ساخته شده است.

این قطعه با استفاده از نمونه بازسازی‌شده‌ای از «آئولوس» نواخته شده است؛ ساز بادی دوزبانه‌ای که در یونان باستان رواج داشت. جاشوا بارون در ماه ژوئیه در روزنامه «نیویورک تایمز» درباره این موسیقی نوشت که ملودی آن «آمیخته با حس اشتیاق و اندوه است و به شنونده امکان می‌دهد برای لحظاتی کوتاه، اما عمیق، احساسات ادیسئوس را هنگام شنیدن آواز سیرن‌ها تجربه کند.»

اصلان در این‌باره می‌گوید: «این‌که فلوتی متعلق به دوران زندگی هومر کشف شده، آن هم در سالی که «اودیسه» جایگاه برجسته‌ای در ذهن و تخیل عمومی پیدا کرده است، از منظر تاریخ کاوش‌های باستان‌شناسی، تصادفی جالب‌توجه به شمار می‌رود.» این سخنان به نقل از ترجمه‌ای است که وب‌سایت «اِی نیوز» منتشر کرده است.

علاوه بر این فلوت، باستان‌شناسان در تروا سرِ یک پیکره انسان‌واره متعلق به ۴۵۰۰ سال پیش را نیز کشف کردند که احتمالاً برای مقاصد مذهبی یا آیینی مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

روستم اصلان در این‌باره می‌گوید: «اهمیت این کشف به‌ویژه از آن جهت است که در طول تاریخ کاوش‌های باستان‌شناسی تروا، تنها سه تا پنج نمونه مشابه از این نوع به دست آمده است.» این سخنان به نقل از مارک میلیگان در وب‌سایت Heritage Daily منتشر شده است.

این شیء در نزدیکی دروازه شهر تروا ۲ کشف شده است؛ سکونتگاهی متعلق به عصر مفرغ آغازین که حدود سال ۲۳۰۰ پیش از میلاد بر اثر آتش‌سوزی ویران شد.

هنگامی که هاینریش شلیمان، بازرگان آلمانی و باستان‌شناس آماتور، نخستین بار در دهه ۱۸۷۰ ویرانه‌های تروا را شناسایی کرد، تصور می‌کرد لایه‌ای که امروزه با نام «تروا ۲» شناخته می‌شود، به دوران جنگ تروا تعلق دارد. اما درواقع، اشیای کشف‌شده به دست شلیمان، از جمله مجموعه‌ای از آثار طلایی، نقره‌ای و مسی که به‌ طور عامه‌پسند «گنج پریام» نامیده شدند، حدود یک هزاره پیش از جنگ تروا ساخته شده بودند. این نام از پریام، پادشاه افسانه‌ای تروا، گرفته شده است.

پژوهشگران معمولاً زمان وقوع جنگ تروا را به عصر مفرغ پسین، یعنی قرن سیزدهم یا اوایل قرن دوازدهم پیش از میلاد، نسبت می‌دهند.

نکته طعنه‌آمیز ماجرا این‌جاست که شلیمان هنگام جست‌وجوی بی‌دقت خود برای یافتن شواهدی از تروا در روایت‌های هومر، خندقی حفر کرد که ناخواسته به همان لایه‌های باستان‌شناختی حاوی ویرانه‌های شهر آسیب رساند.

اریک اچ. کلاین، یکی از نویسندگان کتاب «کاوش در تروا: از هومر تا حصارلیک»، در سال ۲۰۱۶ به نائومی لارسون پینِدا، خبرنگار روزنامه گاردین، گفت: «اگر به نقشه‌های کاوش باستان‌شناسی نگاه کنید، در بخش میانی آن‌ها شکافی دیده می‌شود که روی آن نوشته شده است: «کاخ به دست شلیمان برداشته شد.»

او ادامه داد: «شلیمان کاخ پریام را پیدا کرد و سپس آن را دور انداخت. او تروا را کشف کرد، اما در عین حال تروا را هم ویران کرد.»

منبع: www.smithsonianmag.com منتشرشده به تاریخ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ برابر با ۸ آبان ۱۴۰۵

۲۵۹