به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، گروهی از دانشمندان یهود با طرح پرسشی درباره «مکان داشتن خدا» به مدینه آمدند، اما این امام علی(ع) بود که با استدلالی عمیق و کوتاه، ضمن ردّ نسبت مکان به ذات الهی، به شایستگی علمی خود گواهی داد و تحسین آنان را برانگیخت.
بنابر روایت موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت(ع)، پس از درگذشت پیامبر اکرم (ص) گروههایی از دانشمندان یهود و نصارا برای تضعیف روحیه ی مسلمانان به مرکز اسلام روی می آوردند و سئوالاتی را مطرح می کردند. از جمله، گروهی از احبار یهود وارد مدینه شدند و به خلیفه ی اول گفتند:
در تورات چنین می خوانیم که جانشینان پیامبران، دانشمندترین امت آنها هستند. اکنون که شما خلیفه ی پیامبر خود هستید پاسخ دهید که خدا در کجاست. آیا در آسمانهاست یا در زمین؟
ابوبکر پاسخی گفت که آن گروه را قانع نساخت، او برای خدا مکانی درعرض قائل شد که با انتقاد دانشمند یهودی روبرو گردید و گفت: در این صورت باید زمین خالی از خدا باشد!
در این لحظه حساس بود که علی(ع) به داد اسلام رسید و آبروی جامعه ی اسلامی را صیانت کرد. امام با منطق استوارخود چنین پاسخ گفت:
« ان الله این الاین فلا این له؛ جل ان یحویه مکان فهو فی کل مکان بغیر مماسة و لا مجاورة یحیط علما بما فیها و لا یخلو شی ء من تدبیره »[1]
مکانها را خداوند آفرید و او بالاتر از آن است که مکانها بتوانند او را فرا گیرند. او در همه جا هست، ولی هرگز با موجودی تماس و مجاورتی ندارد. او بر همه چیز احاطه ی علمی دارد و چیزی از قلمرو تدبیر او بیرون نیست.
مکانها را خداوند آفرید
شیوه ی بحث امام علی (ع) با افراد بستگی به میزان معلومات و آگاهی آنان داشت.گاهی به دقیقترین برهان تکیه می کرد و احیاناً با تشبیه و تمثیلی مطلب را روشن می ساخت.
حضرت علی (ع) در این پاسخ، به روشنترین برهان، بر پیراستگی خدا از محاط بودن در مکان، استدلال کرد ودانشمندان یهودی را آنچنان غرق تعجب فرمود که وی بی اختیار به حقانیت گفتار علی (ع) و شایستگی او برای مقام خلافت اعتراف کرد.
امام (ع) در عبارت نخست خود "مکانها را خداوند آفرید..." از برهان توحید استفاده کرد و به حکم اینکه در جهان قدیم بالذاتی جز خدا نیست و غیر از او هر چه هست مخلوق اوست، هر نوع مکانی را برای خدا نفی کرد. زیرا اگر خدا مکان داشته باشد باید از نخست با وجود او همراه باشد، در صورتی که هر چه در جهان هست مخلوق اوست و ازجمله تمام مکانها و از این رو، چیزی نمی تواند با ذات او همراه باشد. به عبارت روشنتر، اگر برای خدا مکانی فرض شود، این مکان باید مانند ذات خدا قدیم باشد و یا مخلوق او شمرده شود. فرض اول با برهان توحید و اینکه درعرصه ی هستی قدیمی جز خدا نیست سازگار نیست و فرض دوم، به حکم اینکه مکانی فرضی مخلوق خداست، گواه بر این است که او نیازی به مکان ندارد، زیرا خداوند بود و این مکان وجود نداشت و سپس آن را آفرید.
خداوند در همه جا هست
حضرت علی (ع) در عبارت دوم کلام خود "او در همه جا هست بدون اینکه با چیزی مماس و مجاور باشد" بریکی از صفات خدا تکیه کرد و آن این است که او وجود نامتناهی است و لازمه ی نامتناهی بودن این است که در همه جا باشد و بر همه چیز احاطه ی علمی داشته باشد، و به حکم اینکه جسم نیست تماس سطحی با موجودی ندارد و درمجاورت چیزی قرار نمی گیرد.
آیا این عبارات کوتاه و پر مغز گواه بر علم گسترده ی حضرت علی (ع) و بهره گیری او از علم الهی نیست؟
البته این تنها مورد نبوده است که امام (ع) در برابر احبار و دانشمندان یهود درباره ی صفات خدا سخن گفته، بلکه درعهد دو خلیفه ی دیگر و در دوران خلافت خویش نیز بارها با آنان سخن گفته است. ابونعیم اصفهانی صورت مذاکره ی امام (ع) را با چهل تن از احبار یهود نقل کرده است که شرح سخنان آن حضرت دراین مناظره نیاز به تألیف رساله ای مستقل دارد و در این مختصر نمی گنجد. [2]
پی نوشت:
1. ارشاد مفید، چاپ سنگی، ص 107.
2.ر.ک حلیةالاولیاء، ج 1، ص 72.
نظر شما