به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از به نقل از روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، کتاب «سیاست، دیوانسالاری و تولید اسناد از سقوط اصفهان تا آغاز عصر ناصری» تألیف محیا شعیبی عُمرانی، دانشآموخته دانشگاه تهران و کارشناس وزارت امورخارجه است که با انتشار آن تعداد منشورات سازمان به ۱۶۷۲ جلد رسید.
این اثر پژوهشی دوران پرتلاطمی را در برمیگیرد که با محاصره پایتخت صفویان از سوی سپاهیان محمود افغان و سقوط دولت صفوی آغاز شد. این عصر، دورانی از رقابتها و نزاعهای سیاسی و سیطره سلسلههایی با عمر کوتاه را در پی داشت که درنهایت به تشکیل دولتی با عمری بیش از یک سده به نام دولت قاجاریه انجامید. در این کتاب، تحولات سیاسی این دوره نه از زاویه روایتهای شناختهشده قدرت، بلکه از خلال اسناد دیوانی بازخوانی میشود.
نویسنده ضمن ترسیم تصویری فشرده و روشن از تحولات سیاسی و وضعیت نظام اداریِ هر دوره تلاش کرده است با بررسی و تحلیل ویژگیهای ظاهری و محتوایی اسناد دیوانی، چشماندازی منسجم از تحول دیوانسالاری در یکی از پیچیدهترین ادوار تاریخ ایران ارائه کند و نشان دهد که فراز و فرود قدرتهای سیاسی چگونه بر شکل، محتوا، کارکرد و حتی زبان و آرایههای نوشتاری اسناد دیوانی اثر میگذارد.
از مشهودترین ویژگیهای دوران مورد بررسی در این کتاب یعنی دوران فترت میان دو دولت صفوی و قاجار که هفتادوپنج سال به طول انجامیده، جنگ قدرت و منازعات سیاسی دامنهدار و کوتاهی عمر حکومتها است. از همین روست که غالب منابع تاریخی این دوره به شرح جنگها و لشکرکشیها و وقایع سیاسی و نظامی اختصاص یافتهاند. در این میان اگر پژوهشگری به دنبال ردپایی از وقایع غیرسیاسی نظیر تحولات و شرایط نظام اداری در منابع این دوران برآید، کاری دشوار را در پیش گرفته است. این اثر پژوهشی با چنین دشواری روبهرو بوده و البته بر دشواری آن نیز افزوده شده است زیرا نه صرفاً به دنبال کندوکاو در صرف تحولات اداری بلکه یک گام جلوتر از آن و به دنبال تحلیل ساختارها و روندهای تولید اسناد دیوانی در این دوره بوده است.
این اثر در هفت فصل نگاشته شده و شامل: ۱. کلیات و مقدمات؛ ۲. تولید اسناد دیوانی در عصر حکمرانی افغانان؛ ۳. تولید اسناد دیوانی در عصر حکمرانی بازماندگان صفوی؛ ۴. تولید اسناد دیوانی در دوره افشاریه؛ ۵. تولید اسناد دیوانی در دوره زندیه؛ ۶. تولید اسناد دیوانی در دوره اول حکومت قاجاریه؛ ۷. مؤخره: بررسی تطبیقی و مقایسهای اسناد دیوانی، است.
هفت پیوست مربوط به فهرست اسناد دیوانی منتشر نشده و تصاویر رنگی برخی از آنها، به انضمام نمایههای اشخاص، اماکن، سلسهها، اقوام و مذاهب بر غنای این اثر افزوده است.
۲۵۹
نظر شما