امیرحسین جعفری: پسرخواهر موسی صدر بودن برای او بیشتر از برگزارکننده رفراندوم جمهوری اسلامی بُرد داشت. صادق طباطبایی متولد ۱۳۲۲ در شهر قم و فرزند آیتالله محمدباقر سلطانی بروجردی بود. زندگی در یک خانواده مذهبی ساختار فکری او را شکل داده بود. نسبت فامیلی با موسی صدر نیز باعث شد این ساختار مذهبی با سیاست پیوند بخورد و از صادق طباطبایی سیاستورزی مسلمان بسازد.
او تحصیلات خود را در دبیرستان «دین و دانش» قم آغاز کرد و در سال ۱۳۴۰ برای تحصیل در رشته شیمی به آلمان مهاجرت کرد. او از دانشگاه بوخوم فارغالتحصیل شد و در سن ۳۲ سالگی به درجه استادی این دانشگاه رسید. اگرچه طباطبایی یک چهره علمی در آلمان محسوب میشد اما فعالیتهای سیاسی نیز بخش دیگری از زندگی او را تشکیل میدادند. «اُمسو» که یکی از سازمانهای دانشجویی بینالمللی بود، نخستین محلی بود که طباطبایی در آن به فعالیت اجتماعی-سیاسی پرداخت. اتحادیه انجمنهای اسلامی اروپا نیز پس از آن فصل مهمتری از فعالیتهای او شد. او در سال ۱۳۴۷ به عنوان مسئول روابط بینالملل اتحادیه انجمنهای اسلامی با امام خمینی در نجف ملاقات کرد.
ارتباط منظم او با موسی صدر و ریشههای خانوادگی نیز اجازه نمیداد که او درگیر فضای مارکسیستی دانشجویی در اروپای دهه ۶۰ میلادی شود. موسی صدر در یک نامه صوتی به صادق میگوید: «آینده ما به دست تو و امثال تو از جوانهاست... امیدواریم که دنیایی که نسل شما میسازد، دنیایی آزاد و آباد و آسوده باشد. دنیایی که در آن عدل و حق و خیر، همراه ایمان و علم باشد.» (خبرآنلاین، ۷ اسفند ۹۳، کد مطلب ۴۰۲۰۳۲)
او در اروپا همراه ابراهیم یزدی، صادق قطبزاده، مصطفی چمران، بنیصدر و دیگر چهرههای انقلابی نزدیک به جریان ملی-مذهبی به فعالیت سیاسی مشغول شد. نقش وی در تشییعجنازه شریعتی نیز قابل توجه است.
نسبتهایفامیلی
وی در سال ۱۳۴۴ با دخترخاله خود خانم فاطمه صدرعاملی ازدواج کرد و ثمره این ازدواج یک دختر و پسر به نامهای غزاله؛ پزشک و متخصص مغز و اعصاب، متولد ۱۳۵۲ و عدنان؛ دانشآموخته حقوق و اقتصاد سیاسی، متولد ۱۳۵۶ است. خواهر صادق طباطبایی نیز همسر سیداحمد خمینی بود و به همین واسطه ارتباط فامیلی میان خاندان صدر و خاندان امام خمینی برقرار شد. زهره صادقی دخترخاله او نیز همسر سیدمحمد خاتمی است.
پرواز انقلاب، روزهای انقلاب
او یکی از حاضرین پرواز انقلاب بود که همراه امام در ۱۲ بهمن وارد تهران شد. طباطبایی پس از پیروزی انقلاب به سمت معاونت سیاسی وزارت کشور منصوب شد. پس از آن مدتی سخنگوی دولت بود. یکی از مهمترین اقدامات او در این دوره، برگزاری رفراندوم جمهوری اسلامی در فروردین ۱۳۵۸ بود. او در انتخابات ریاستجمهوری اول نیز کاندید شد اما با ۱۱۴ هزار رأی و کمتر از ۱ درصد آرا، شکست خورد.
مذاکره با آمریکا
صادق طباطبایی یکی از اولین مذاکرهکنندگان پس از انقلاب با آمریکا بود. مذاکرات او با آمریکاییها نیز بر سر گروگانگیری آغاز شد. طباطبایی با مراجعه به احمد خمینی و هاشمی رفسنجانی و با کسب اجازه از امام، خواستار مذاکره با آمریکا بر سر روشن شدن مطالبات ایران از گروگانگیری شد. این موضوع در آمریکا نیز بازتاب یافت و طباطبایی برای گفتوگو با آمریکاییها از طریق آلمان وارد عمل شد. مذاکراتی که با شروع جنگ به شکل بینتیجهای پایان یافت. هرچند مشروح مذاکرات او با کارتر که از طریق وزارت خارجه آلمان انجام شده بود، در مجلس ایران و توسط هاشمی رفسنجانی نادیده گرفته شد.
بازگشت به آلمان
جمهوری اسلامی تازهتأسیس صندلی مناسبی برای طباطبایی نداشت. او پس از شکست دولت بازرگان، عدم پیروزی در انتخابات، عزل بنیصدر و اعدام قطبزاده، دیگر جایی برای خود در حاکمیت و دولت نمیدید. جایگاهی که حداقل بتواند جوابگوی سابقه او باشد. همین شرایط باعث شد او به آلمان مهاجرت کند. او در این دوره نقش قابل توجهی در دور زدن تحریمهای نظامی و ارسال اسلحه به ایران داشت.
سیدصادق موسوی شیرازی، از چهرههای سیاسی ایرانی در لبنان، در رابطه با این موضوع گفته است: «مرحوم صادق طباطبایی نیر یکی از این دلسوختگان بود، با استفاده از شبکه آشناییهایی که در آلمان و کشورهای دیگر داشت، در جهت تأمین وسایل لازم برای مقابله با دشمن متجاوز تلاش فراوانی کرد تا همراه دیگران، محاصره نظامی ایجادشده توسط آمریکا و همدستانش را دور بزند و وسایل نظامی ضروری را برای رزمندگان تهیه کند، و گرنه هشت سال جنگ را چگونه میشد اداره کرد.» (مشرق نیوز، ۱۸ فروردین ۱۳۹۴، کد خبر ۴۰۲۷۲۹)
صادق طباطبایی در خاطرات خود نیز به این موضوع علنا اشاره میکند: «وزارت دفاع قراردادی برای خرید ۲۰۰ قبضه تفنگ ام۱۰۶ آمریکایی در مقابل نوع غیرآمریکایی تفنگ امضا کرده بود. اسلحه غیرآمریکایی ۲۶۰۰۰ دلار بود و آمریکایی ۳۲۰۰۰ دلار. در آن مقطع، مرحوم فکوری وزیر دفاع بود. حالا این اسلحهها را با چه مکافاتی تهیه کرده بودیم، بماند. معاون فکوری میگفت با کشتی از ترمینال نظامی بفرستید، فکوری میگفت با هواپیما بفرستید! حالا اینکه کدام هواپیما از کدام پایگاه و چگونه بیاید، جای بحث داشت.»
روحانیزادهای عاشق موسیقی
عکس معروفی از صادق طباطبایی و مشکاتیان هنگام ساز زدن وجود دارد که عمق علاقه او به موسیقی را نشان میدهد. صادق طباطبایی نوازندگی را نیز تجربه کرده بود و آرشیو مفصلی از موسیقی ایرانی و کلاسیک داشت. رفت و آمد او با اهل هنر نیز برهمه عیان بود. طباطبایی پیانو را نزد فخری ملکپور آموخته بود.
پایان صادق
سید صادق طباطبایی که حدود یک سال مبتلا به سرطان ریه شده بود، در دوم اسفند ۱۳۹۳ در سن ۷۱ سالگی در بیمارستان دوسلدورف آلمان درگذشت.
منابع
کتاب خاطرات صادق طباطبایی جلد اول
گفتگوی صادق طباطبایی با خبرآنلاین، ۱۵ آبان ۱۳۹۱
مشرق نیوز، گفتوگو با سیدصادق موسوی شیرازی، ۱۸ فروردین ۱۳۹۴، کد خبر ۴۰۲۷۲۹)
خبرآنلاین، «توصیه امام موسی صدر به صادق طباطبایی»، ۷ اسفند ۹۳، کد خبر: ۴۰۲۰۳۲
۲۵۹
نظر شما