به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیات ۲۵۳ تا پایان سوره بقره و آیات ۱ تا ۹۲ سوره آلعمران آیات جزء سوم قرآن است.
آیاتی که مجموعهای منسجم از توحید، نبوت، نظام اجتماعی و شاخصهای ایمان را ترسیم میکنند و در میان آنها، آیه ۲۶۱ بقره و ۹۲ آلعمران به مسئله انفاق و رشد حقیقی انسان اشاره دارند.
آیه ۲۵۳ بقره، تفاوت مراتب انبیاء و سنت هدایت
بنابر روایت فارس، جزء سوم با بیان تفاوت درجات پیامبران آغاز میشود. علامه طباطبایی در المیزان توضیح میدهد که این تفاوتها به معنای اختلاف در اصل دعوت نیست، بلکه ناشی از تفاوت مأموریتها و شرایط تاریخی است. همه انبیا به توحید دعوت کردهاند، اما برخی به دلیل گستره رسالت یا ویژگیهای خاص، مرتبهای ممتاز یافتهاند. این آیه زمینهای برای فهم وحدت جریان هدایت در طول تاریخ فراهم میکند.
آیه ۲۵۵ بقره، آیهالکرسی
آیهالکرسی جامعترین توصیف از حاکمیت و سرپرستی الهی است. در المیزان آمده است که این آیه ساختاری منسجم دارد، حیات مطلق خداوند، سرپرستی او بر همه موجودات، علم فراگیرش و نفی هرگونه شفاعت مستقل.
نتیجه این توحید، نفی هر قدرت خودبنیاد در عالم است. چنین تصویری، پشتوانه همه احکام و مسئولیتهای انسانی است، زیرا وقتی مالک حقیقی خداست، انسان نیز باید در چارچوب اراده او حرکت کند.
آیه ۲۵۶ بقره، آزادی ایمان و نفی اجبار
آیه «لا اکراه فی الدین» اصل بنیادین اختیار را تثبیت میکند. علامه تأکید میکند که ایمان، امری قلبی و ادراکی است و با تحمیل سازگار نیست. دین زمانی تحقق مییابد که حق از باطل روشن شده باشد و انسان با انتخاب آگاهانه آن را بپذیرد. این نگاه، نشان میدهد جامعه دینی بر اقناع و استدلال استوار است.
آیه ۲۶۰ بقره، شدت یقین در ماجرای ابراهیم
در داستان درخواست حضرت ابراهیم برای مشاهده کیفیت زنده شدن مردگان، علامه توضیح میدهد که این پرسش از سر تردید نبود، بلکه برای رسیدن به مرتبهای بالاتر از یقین بود. قرآن در این آیه، سیر ایمان از علم به شهود را به تصویر میکشد و نشان میدهد ایمان، مراتبی پویا دارد.
آیه ۲۶۱ بقره، قانون تکثیر در انفاق تا چند برابر
تمثیل دانه و هفت خوشه، بیانگر سنتی الهی در رشد اعمال خیر است. علامه طباطبایی این آیه را بیان یک قانون واقعی میداند و میفرماید که عمل خیر در نظام الهی محدود به ظاهر مادی خود نمیماند، بلکه در بستر جامعه گسترش مییابد و آثار چندلایه پیدا میکند.
عدد هفتصد، نشانه کثرت است و نشان میدهد پاداش الهی فراتر از محاسبات عادی است. این تکثیر، هم جنبه معنوی دارد و هم اجتماعی زیرا انفاق، فقر را کاهش و همبستگی را تقویت میکند.
آیات ۲۷۵ تا ۲۸۲ مبارزه با ربا و تثبیت عدالت اقتصادی
پایان سوره بقره با نهی شدید از ربا همراه است. علامه ربا را اخلال در توازن اقتصادی میداند، زیرا سود تضمینشده بدون پذیرش ریسک، چرخه طبیعی اقتصاد را مختل میکند. در مقابل، آیه دین بر ثبت دقیق معاملات تأکید دارد. این مجموعه آیات نشان میدهد که قرآن، در کنار معنویت، به تنظیم حقوقی و عدالت اقتصادی نیز توجهی جدی دارد.
مرجعیت قرآن و پیوستگی ادیان
سوره آلعمران با تأکید بر نزول کتاب و تصدیق تورات و انجیل آغاز میشود. علامه بر این نکته تأکید میکند که قرآن، مهیمن بر کتابهای پیشین است؛ یعنی هم تصدیقکننده و هم معیار سنجش آنهاست. تقسیم آیات به محکم و متشابه نیز نشاندهنده عمق معارف قرآن و ضرورت رجوع به محکمات در فهم متشابهات است.
آیه ۸۵ آل عمران، اسلام تنها مسیر مقبول نزد خدا
آیه ۸۵ تصریح میکند که هر کس جز اسلام دینی برگزیند، از او پذیرفته نمیشود. علامه اسلام را در این آیه به معنای تسلیم در برابر حقیقت الهی میداند، نه صرف عنوان ظاهری. بر این اساس، حقیقت دین در همه اعصار یکی است و آن، تسلیم در برابر خداست. پس از بعثت پیامبر خاتم، این تسلیم در چارچوب شریعت او معنا مییابد.
آیه ۹۲ سوره آل عمران: از مالی که دوستش دارید، انفاق کنید
آیه ۹۲ شرط رسیدن به نیکی حقیقی را انفاق از آنچه دوستداشتنی است میداند. علامه توضیح میدهد که «برّ» مرحلهای فراتر از انجام ظاهری تکلیف است، حالتی است که انسان از وابستگیهای درونی عبور میکند.
انفاق از محبوبترین داراییها، نشانه صدق ایمان و رهایی از تعلقات است. این آیه در کنار آیه ۲۶۱ بقره، نشان میدهد رشد حقیقی انسان در گرو بخشش آگاهانه و خالصانه است.
آیات جزء سوم، منظومهای هماهنگ از توحید، اختیار، یقین، عدالت اقتصادی و شاخصهای ایمان ارائه میکنند. در این منظومه، انفاق جایگاهی روشن دارد، اما در دل نظامی گستردهتر از معارف توحیدی معنا مییابد.
بر اساس تحلیل علامه طباطبایی، همه این آموزهها به یک اصل بازمیگردد، حاکمیت مطلق خداوند و حرکت آگاهانه انسان در مسیر تسلیم، که ثمره آن رشد فردی، عدالت اجتماعی و کمال نهایی است.
نظر شما