به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از سرویس دینواندیشه ایبنا، رضا دستجردی نوشت: در سال ۱۴۰۴ بهرغم فرازونشیبهای فراوان و اتفاقها و رویدادهای غیرمنتظره، کتابها و آثار فلسفی قابل توجهی منتشر شد که عموماً در میان آثار کلاسیک و ماندگار تاریخ فلسفه بهشمار میآیند، اگرچه بهعلت وقایع اتفاقیه، مجال مناسبی برای معرفی و ارزیابی آنها پدید نیامد. برخی از این آثار، تألیف و شماری از آنها ترجمهاند. در روزهای نوروزی فرصت را مغتنم شمرده به بازنگری و مرور و پیشنهاد بعضی از این کتابها خواهیم پرداخت.
****
«تمامیت و نامتناهی لویناس»، نوشته ویلیام لارج مدرس ارشد فلسفه در دانشگاه گلاسترشر، با ترجمه قاسم مومنی از تازههای کتابسرای نیک است که در سال ۱۴۰۴ به بازار کتاب آمد. کتاب مشتمل بر چهار فصل «مروری بر درونمایهها و زمینه»، «خوانش متن»، «دریافت و تأثیر» و «برای مطالعه بیشتر» است.
کتاب ضمن بررسی بنیادهای اخلاقی و فلسفی اثر لویناس، دغدغه اصلی خود را بازاندیشی در مفهوم اخلاق و نسبت آن با تجربه دیگری تعریف کرده، نشان میدهد که لویناس اخلاق را نه مجموعهای از قواعد و اصول، بلکه تجربهای انضمامی و مواجههای زنده با دیگری میداند؛ تجربهای که پیش از هرگونه تأمل عقلانی یا تصمیمگیری فردی، انسان را به پاسخگویی و مسئولیتپذیری فرامیخواند. در این رویکرد، اخلاق از بطن مطالبه دیگری برمیخیزد و نه از اراده یا آزادی فردی.
اثر با یادداشت مدیر مجموعه «امکان اندیشه» آغاز میشود. حسین کاظمییزدی، هدف مجموعه مذکور را گشودن دریچهای دیگر به فلسفه غرب در بستر زبان فارسی دانسته، خاطرنشان میسازد این مجموعه، کار خود را با ترجمه متون تفسیری بر آثار برگزیده متفکران بزرگ دوران مدرن و بهویژه عصر روشنگری آغاز کرده است. وی عمده ویژگی این مجموعه را آغاز کار با آثار فیلسوفانی میداند که نمایندگان دورهای هستند که پلی است میان اندیشه و فلسفه یونان و روم در دوران باستان و فلسفه معاصر. بهباور وی، «هرچند متفکران دوران مدرن و عصر روشنگری در پی ایجاد نظام فکری مستقل از آرمانهای سدههای میانه و حتی دوران یونان و روم باستان بودند، در نهایت نهال اندیشهشان را در سرزمین اندیشههای پیشین کاشتهاند». دیگر ویژگی این مجموعه آن است که این آثار نه ترجمه اصل اثر فیلسوف است و نه ترجمه متنی تفسیری درباره کل اندیشه فیلسوف، که ترجمه تفسیری از یکی از آثار برگزیده آن متفکر است.
ویلیام لارج مولف کتاب، سابقه آشنایی خود با «تمامیت و نامتناهی» لویناس را به دوره کارشناسی خود در دانشگاه اسکس بازگردانده، مینویسد: «از آن هنگام تاکنون هرگز از تلاش برای فهم لویناس و این کتاب دست نکشیدهام. حتی زمانی که میکوشم درباره او ننویسم، مدام به چشم خود میبینم که اندیشهام رو به سوی او دارد». وی در ادامه، به چرایی این تأثیر عمیق بر وی در وادی فلسفه پرداخته، میآورد: «نخستین دلیل آن، سبک نگارش اوست». بهباور لارج، لویناس با تمام دشواریهایش، همواره با صدای خود و درباره جهان پیرامونش مینوشت. دوم آنکه، وی در آن روزگار به اخلاق در معنای سنتیاش بسیار بدبین شده بود و لویناس، این واژه را برای مولف یکسره دگرگون کرد. تجربه «دیگری» بهمنزله بنیاد اخلاق، و تحولی که این تجربه در سوژه پدید میآورد، هنوز هم برای لارج حقیقی جلوه میکند.
لارج در باب چرایی تألیف کتاب معتقد است که اگرچه چندین راهنمای خوب درباره کلیت آثار لویناس وجود دارد، هیچ اثر مشخصی منحصراً به این کتاب نپرداخته است؛ و هرچند ممکن است نسبت به راهنماها و شروح تردید داشته باشیم، اما بهراستی چنین میاندیشد که خواننده به کمک نیاز دارد. شاید بیش از همه، به این دلیل که لویناس هیچ زمینهای برای فلسفهاش ارائه نمیدهد. بهباور لارج، لویناس انتظار دارد که خوانندهاش با تاریخ فلسفه و بهطور خاص با هوسرل و هایدگر آشنا باشد. این زمینه نیازمند توضیح است و تنها در این صورت است که بداعت اخلاق لویناس آشکار میشود.
«تمامیت و نامتناهی» بهنوعی کتابی پدیدارشناسانه است. اثر، نه نظامی اخلاقی به ما عرضه میکند و نه حتی مبنایی عقلانی برای انتخابهای اخلاقیمان. این کتاب بارها و بارها و بهشکلی وسواسگونه همان تجربه واحد از «دیگری» را توصیف میکند که با طلب پاسخی من منفعتطلبی، مرا به چالش میکشد.
لارح در این شرح تصمیم دارد بهجای تلاش برای بازسازی منطقی استدلال لویناس، ترتیب روایت او را دنبال کند. مزیت این رویکرد آن است که خواننده میتواند این سفر را با تمام فرازونشیبها و کورهراههایش در خود دنبال کند. همچنین، اگر خواننده با قطعه دشوار خاصی روبهرو شود، اگر بخواهد، میتواند مستقیم به همان بخش مراجعه کند، بیآنکه مجبور باشد کل این شرح را بخواند. لارج البته به عیب این رویکرد نیز اشاره کرده، معتقد است اگر خواننده از ابتدا شروع کند و تا انتها پیش رود، آنگاه مانند خود «تمامیت و نامتناهی» با تکرار زیاد مواجه میشود. شاید با این حال، برای کتابی چنین غریب و دشوار مانند «تمامیت و نامتناهی» چندان هم فکر بدی نباشد.
«تمامیت و نامتناهی لویناس» در ۱۸۰ صفحه بههمت کتابسرای نیک منتشر شده است.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما