به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، تربیت فرزند یکی از حساسترین و مهمترین دغدغههای والدین در جامعه امروز است. در فرهنگ غنی اسلامی، قرآن کریم به عنوان کتاب هدایت، جامعترین اصول را برای پرورش نسل صالح ارائه داده است.
در همین راستا، در گفتوگویی اختصاصی با حجتالاسلام محمد حسین پاشیر، پژوهشگر حوزه تعلیم و تربیت اسلامی، به بررسی اصول تربیت کودک در قرآن پرداختهایم. ایشان معتقدند که بازگشت به آموزههای وحیانی، کلید حل بسیاری از چالشهای تربیتی خانوادههای مدرن است.
جایگاه و اهمیت تربیت فرزند در نگاه قرآن
حجتالاسلام پاشیر در ابتدای این گفتگو با اشاره به نگاه ویژه قرآن به فرزندان میگوید:
«در منطق قرآن، فرزند هم یک “نعمت” است و هم یک “آزمون بزرگ”. خداوند در سوره انفال آیه ۲۸ میفرماید: «وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُکُمْ وَأَوْلَادُکُمْ فِتْنَةٌ»؛ یعنی بدانید که اموال و فرزندان شما وسیله آزمایش هستند. این آیه به ما گوشزد میکند که مسئولیت والدین در قبال تربیت صحیح، بسیار سنگین است.»
به گفته این کارشناس، اگر خانوادهها اصول قرآنی را در محیط خانه پیاده کنند، کودک در محیطی امن و بالنده رشد خواهد کرد.
اصل اول: تربیت بر پایه توحید و خداشناسی
نخستین و بنیادیترین اصل در تربیت اسلامی، آشنا کردن قلب کودک با آفریدگار است. حجتالاسلام پاشیر با استناد به آیات سوره لقمان توضیح میدهد:
«لقمان حکیم در اولین توصیه به فرزندش میگوید: «یَا بُنَیَّ لَا تُشْرِکْ بِاللَّهِ» (سوره لقمان، آیه ۱۳). این نشان میدهد که شالوده تربیت باید بر پایه ایمان و توحید بنا شود. البته این آموزش باید به زبان ساده، شیرین و متناسب با درک کودک باشد تا حس عشق به خدا در او نهادینه شود.»
اصل دوم: پیوند عاطفی و تکریم کودک
یکی از نکات ظریفی که حجتالاسلام پاشیر بر آن تأکید دارد، لحن مهربانانه در تربیت است. او میگوید:
«در آیات قرآنی، لقمان فرزندش را با عبارت محبتآمیز «یَا بُنَیَّ» (پسر عزیزم) خطاب میکند. این یعنی تربیت بدون محبت و صمیمیت اثرگذار نخواهد بود. کودک باید در خانه احساس امنیت عاطفی کند تا سخن والدین را بپذیرد.»
اصل سوم: آموزش اخلاق و رفتارهای اجتماعی
قرآن کریم تنها به مسائل اعتقادی بسنده نکرده و به جزئیات رفتار اجتماعی هم پرداخته است. حجتالاسلام پاشیر با اشاره به ادامه توصیههای لقمان میگوید:
«در آیات ۱۷ تا ۱۹ سوره لقمان، مجموعهای از دستورالعملهای اخلاقی مانند اقامه نماز، صبر در برابر سختیها، فروتنی در برخورد با مردم و حتی شیوه راه رفتن و سخن گفتن بیان شده است. اینها یعنی تربیت اسلامی، یک تربیت جامعنگر است که هم دنیا و هم آخرت کودک را میسازد.»
اصل چهارم: نقش الگویی والدین (تربیت عملی)
این پژوهشگر تربیت اسلامی معتقد است که مهمترین رسانه تربیتی، رفتار خود والدین است:
«قرآن کریم پیامبر اکرم (ص) را به عنوان الگوی برتر معرفی میکند: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» (سوره احزاب، آیه ۲۱). در محیط خانواده نیز، والدین اولین الگوهای کودک هستند. اگر پدر و مادر اهل صداقت و نماز باشند، فرزند نیازی به نصیحت کلامی زیاد ندارد و با عمل آنها تربیت میشود.»
اصل پنجم: رعایت اعتدال و میانه روی
حجتالاسلام پاشیر یکی از آسیبهای تربیت امروزی را افراط و تفریط میداند و میگوید:
«اسلام دین اعتدال است. نه سختگیریهای بیجا که منجر به لجاجت شود و نه آزادیهای مطلق که باعث بیبندوباری گردد. قرآن در سوره فرقان، بندگان رحمان را کسانی معرفی میکند که در کارهایشان نه ولخرجی میکنند و نه خست، بلکه راهی میانه دارند. این اصل در تشویق و تنبیه کودک نیز باید رعایت شود.»
اصل ششم: توجه به مراحل رشد و تدریج در آموزش
تربیت یک شبه اتفاق نمیافتد. حجتالاسلام پاشیر با اشاره به آموزههای اسلامی میگوید:
«همانطور که قرآن به صورت تدریجی نازل شد، تربیت کودک هم باید پله پله باشد. در روایات شیعه نیز تاکید شده که کودک در ۷ سال اول سید و سرور است، در ۷ سال دوم آموزشگیرنده و در ۷ سال سوم همراه و مشاور. انتظار رفتار بزرگسالانه از کودک، خلاف عدل قرآنی است.»
معجزه دعا در تربیت فرزندان
در پایان این گفتگو، حجتالاسلام پاشیر بر یک اصل مهم اما فراموش شده تأکید کرد: دعا.
«پیامبران الهی همواره برای نسل خود دعا میکردند. حضرت ابراهیم (ع) عرض میکند: «رَبِّ اجْعَلْنِی مُقِیمَ الصَّلَاةِ وَمِنْ ذُرِّیَّتِی» (سوره ابراهیم، آیه ۴۰). والدین نباید از قدرت دعا و توسل برای عاقبتبهخیری فرزندانشان غافل شوند، چرا که قلبها به دست خداست.»
اصول تربیت کودک در قرآن، نقشهای راهبردی برای خانوادههایی است که به دنبال آرامش و صلاح در دنیا و آخرت هستند. با ترکیب محبت، توحید، الگودهی صحیح و دعا، میتوان نسلی تربیت کرد که مایه چشمروشنی والدین و جامعه اسلامی باشد.
نظر شما