خبرآنلاین: در جریان جنگ ۴۰ روزه، بستن تنگه هرمز به عنوان برگ برنده ایران مطرح بود؛ اما این نخستین بار نیست که موضوع تنگه هرمز حساسیتهای بینالمللی را برانگیخته است. پس از آغاز جنگ ایران و عراق نیز، با شروع «جنگ نفتکشها» و حملات عراق به پایانههای نفتی ایران، موضوع کنترل تنگه هرمز در دستور کار مقامات کشور قرار گرفت.
طی روزهای گذشته، فیلمی از نشست خبری مرحوم اکبر هاشمی رفسنجانی در دوران جنگ منتشر شده است که وی در آن به تشریح این موضوع میپردازد. در این فیلم، هاشمی رفسنجانی میگوید: «ما هیچوقت نگفتیم که تنگه هرمز را بیدلیل میبندیم. اساساً ما مایل نیستیم این تنگه بسته شود؛ چراکه بسته شدن آن برای خود ما هم ضرر دارد و ما نیز از این اتفاق خسارت میبینیم.»
وی در ادامه میافزاید: «ما همیشه تأکید کردهایم تنگه هرمز را تنها زمانی میبندیم که خلیج فارس برای ما قابل استفاده نباشد. سیاست ما این است؛ اگر خلیج فارس برای ما استفادهای نداشته باشد، آن را برای دیگران نیز غیرقابل استفاده خواهیم کرد. کسانی که ما را از خلیج فارس محروم کنند، خودشان هم باید محروم بشوند.»
هاشمی ضمن تأکید بر قاطعیت تهران در صورت بروز شرایط بحرانی، به نقش «عقلانیت جهانی» در جلوگیری از این اتفاق اشاره کرده و میگوید: «اگر به آن روز برسیم، قطعاً تهدیدمان پابرجاست و تنگه را میبندیم؛ اما امیدواریم که دنیا آنقدر عاقل باشد که چنین روزی فرا نرسد. ما بسیار بعید میدانیم که چنین روزی پیش بیاید.»
موضوع کنترل تنگه هرمز در بخشهایی از خاطرات هاشمی رفسنجانی نیز بازتاب یافته است. وی در یادداشتهای ۲۹ شهریور ۱۳۶۴ مینویسد: «با آقای محسن رضایی در مورد آماده کردن طرح بستن تنگه هرمز در صورت طغیان بیشتر شرارتهای عراق و با اخوی محمد در خصوص جلوگیری از تبلیغات زیاد روی نیروی هوایی و دریایی سپاه -که ممکن است ارتشیها را ناراحت کند- صحبت کردم.»
وی در جای دیگری به نظر امام خمینی (ره) در خصوص اقدامات احتمالی آمریکا برای باز کردن تنگه هرمز اشاره میکند. در خاطرات ۱ مهر ۱۳۶۴ آمده است: «ساعت هشت صبح به زیارت امام رفتیم. پیشنهاد دادم که امام بیانیهای صادر کنند و بهخاطر احتمال درگیری در خلیج فارس و توسعه جنگ، مردم را بسیج نمایند تا هم دشمنان بفهمند ما در بستن تنگه هرمز جدی هستیم و هم نیرو برای عملیات مورد نظر آماده شود. درباره سیاست بستن تنگه هرمز هم مشورت کردم.»
در ادامه این بخش از خاطرات آمده است: «امام احتمال دخالت عملی آمریکا در باز کردن تنگه را مطرح کردند و با توجه به اعلان ریگان مبنی بر تعهد آمریکا به باز نگه داشتن تنگه هرمز و اعلام شوروی مبنی بر مخالفت با دخالت آمریکا در مسائل منطقه، فرمودند اگر شورویها جدی باشند، بعید است آمریکا دخالت کند. [ایشان] بر دفاع از خارک تأکید فرمودند.»
در خاطرات روز بعد (۲ مهر ۱۳۶۴) نیز میخوانیم: «ساعت هشت و نیم صبح آقایان دکتر [حسن] روحانی و [محمدعلی] هادی به مجلس آمدند و گزارشی از جلسات تدبیر برای [تقویت] دفاع از جزیره خارک ارائه دادند. در خصوص بحث درباره بستن تنگه هرمز در صورت قطع صادرات نفت، گفتند که نیروهای دریایی، هوایی و سپاه مخالف بودهاند. قرار شد بیشتر بحث شود.»
هاشمی رفسنجانی در ۱۵ مهر ۱۳۶۴ نیز مینویسد: «برای شرکت در جلسه شورای عالی دفاع به دفتر آقای خامنهای رفتم. موضوعِ در دستور، بستن تنگه هرمز در صورت قطع نفت ما بود. اکثر حضار مخالف بستن تنگه بودند. قبلاً کمیسیونی در مجلس تشکیل شد که عموماً مخالف بودند. قرار شد کمیسیونی برای بررسی جوانب کار تشکیل گردد.»
وی در ۲۸ آبان ۱۳۶۴ نیز نوشته است: «بعد از جلسه با آقای خامنهای، درباره جنگ و مسأله عبور کشتیهای فرانسه از تنگه هرمز -که از ما خواستهاند متعرض آنها نشویم- صحبت شد. ساعت هشت به خانه آمدم. از آقای صیاد [شیرازی] احوالپرسی کردم. او در بازدید از خط مقدم بر اثر انفجار نارنجک، بهطور سطحی مجروح شده است.»
موضوع تنگه هرمز در بخش دیگری از خاطرات هاشمی رفسنجانی که به دوران پذیرش آتشبس مربوط میشود نیز مورد اشاره قرار گرفته است. در یادداشتهای ۲۹ مرداد [۱۳۶۷] او آمده است: «ساعت شش و نیم صبح براساس زمانبندی دبیرکل سازمان ملل، بهطور رسمی آتشبس در جنگ ایران و عراق برقرار شد. فکر نمیکنم مشکلی پیش بیاید؛ جز مسئله دو کشتی عراقی که اعلام شده از تنگه هرمز عبور میکنند و ما هم اعلام کردهایم میخواهیم کنترل کنیم.»
بررسی این خاطرات بهخوبی نشان میدهد که موضوع کنترل ایران بر تنگه هرمز سالها بهعنوان یک اهرم بازدارنده مطرح بوده و حتی درباره آن تضارب آرا وجود داشته است.
نظر شما