به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، در پستی که در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر) منتشر کرد، خواستار حذف اصحاب برجام از مذاکرات جاری با آمریکاییها شد. سیدمحمود نبویان در مذاکرات اسلامآباد که در فروردینماه برگزار شد، یکی از اعضای هیئت اعزامی جمهوری اسلامی به پاکستان بود.
به روایت فرارو، نبویان در ایکس نوشت: «با وجود سابقه بدعهدی آمریکا و به ویژه حضور اصحاب توافق ذلتبار برجام به همراه آقای قالیباف در مذاکرات، هیچ امیدی به مذاکره و توافق مطلوب برای ایران وجود ندارد. لازم است آقای قالیباف اصحاب توافق خسارت بار برجام را از تیم مذاکره کننده کاملا حذف نماید.»
او پس از بالا گرفتن انتقادات به این اظهارنظر و جناحی خواندن آن از سوی منتقدانی که به اینترنت دسترسی داشتند، در توضیح موضع قبلی، پست دیگری منتشر کرد. اظهارات نبویان، واکنشی تند از سوی دیگر نماینده تندروی مجلس، مهدی کوچکزاده را نیز به دنبال داشت.
تیم اولیه برجام
در نگاه اول، برخی رسانهها و اکانتهای شبکههای اجتماعی، اینگونه برداشت کردند که منظور نبویان، کنار گذاشتن سیدعباس عراقچی از روند دیپلماتیک جاری است؛ روندی که بعد از مذاکرات اسلامآباد، فعلاً در حد تبادل پیام از طریق میانجیها باقی مانده است. این برداشت صحیح است اما سیر تحولات مربوط به مذاکرات هستهای و توافق برجام نشان میدهد که منحصر به عراقچی باقی نمیماند و قابل بسط به سه مقطع از تاریخ معاصر دیپلماسی ایران است: مذاکرات برجام، احیای برجام در دولتهای روحانی و سیدابراهیم رئیسی.
از تیم اصلی مذاکرات دوران وزارت ظریف، در حال حاضر سه نفر در سطوح بالای وزارت امور خارجه مسئولیت اجرایی دارند: سیدعباس عراقچی، مجید تختروانچی (معاون سیاسی) و اسماعیل بقائی (سخنگو) که وزیر و سخنگو در مذاکرات اسلامآباد حاضر بودند اما معاون سیاسی، حضور نداشت.
عراقچی در دوران مذاکرات برجام، معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت خارجه و تختروانچی، معاون اروپا و آمریکای این وزارتخانه بودند. بقائی نیز در بخشی از بازه زمانی مذاکرات برجام، رئیس اداره پیمانها و حقوق بینالملل، پس از آن مشاور ارشد عراقچی به عنوان مذاکرهکننده ارشد هستهای و تا سال ۹۷ که به عنوان سفیر به ژنو رفت، دبیر ستاد پیگیری اجرای برجام در وزارت خارجه بود.
احیای برجام در دولت روحانی
در دوران مذاکرات احیای برجام دولت روحانی (پس از خروج آمریکا از توافق هستهای)، عراقچی به عنوان معاون سیاسی ظریف، گفتگوها را با گروه ۱+۴ پیش میبرد. در این دوره، کاظم غریبآبادی که سفیر و نماینده دائم ایران در وین (دفتر سازمان ملل و آژانس بینالملل انرژی اتمی) بود، عراقچی را همراهی میکرد.
غریبآبادی از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸، دبیر ستاد دیپلماسی هستهای و مشاور وزیر امورخارجه در امور هستهای و عضو تیم مذاکره کننده، از ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۷ هم دبیر کمیته برجام دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی بود. بهزاد صابری انصاری، از اعضای تیم اولیه مذاکرات برجام که در این دوره زمانی به عنوان مدیرکل حقوقی بینالمللی فعالیت میکرد، نقشی کلیدی در گفتگوها داشت.
مجید تختروانچی در مذاکرات احیای برجام حضور نداشت. او در سال ۱۳۹۶ وزارت خارجه را ترک کرد و تا ۱۳۹۸ معاون سیاسی دفتر رئیسجمهور بود. بعد از آن هم به نیویورک رفت و تا ۱۴۰۱ نماینده دائم ایران در سازمان ملل بود.
احیای برجام در دولت رئیسی
از سال ۱۴۰۰ با تغییر دولت، حسین امیرعبداللهیان وزیر جدید امور خارجه، علی باقری را به عنوان معاون سیاسی خود انتخاب کرد و پرونده هستهای نیز به باقری سپرده شد. باقری که تا سال ۱۳۹۲ معاون سعید جلیلی (و در انتخابات این سال رئیس ستاد او بود) و از جدیترین منتقدان برجام محسوب میشد، بعد از قرار گرفتن در جایگاه عراقچی، به آرامی مسیر خود را تغییر داد.
شنیدههای فرارو از دو فرد آشنا به عملکرد باقری در دوران معاونت وزارت خارجه، حاکی از این است که این تغییر نگاه نه به خاطر مسائل سیاسی بلکه به خاطر درک بعضی مسائل مربوط به این پرونده بود. تغییر نگاهی که باعث فاصله افتادن میان باقری و جلیلی و همچنین ضدیت حلقه رسانهای – سیاسی نزدیک به جلیلی و جریان پایداری با باقری شد.
در دوران مذاکرات احیای برجام دولت سیزدهم، صابری انصاری که تا ۱۴۰۱ همچنان مدیرکل حقوقی بینالمللی و بعد از آن مشاور حقوقی وزیر بود، بعد از مدتی به تیم مذاکرهکننده هستهای اضافه شد. کاظم غریبآبادی به قوه قضائیه رفته بود و در وزارت خارجه حضور نداشت. بقائی نیز نماینده ایران در ژنو بود. بقائی از زمانی که به تیم مذاکرات احیای برجام اضافه شد، از ژنو به وین که محل غالب گفتگوها بود، سفر میکرد. از ۱۴۰۱ هم که ماموریت او به پایان رسید و به تهران برگشت، دستیار ویژه امیرعبداللهیان شد.
سیدحسین سادات میدانی، از اعضای تیم برجام و رئیس ستاد پیگیری پس از سال ۱۳۹۷ نیز در این دوره مشغول به کار بود. او در سال ۱۴۰۰ به عنوان سفیر، به رومانی اعزام شد.
در دولت سیزدهم، ایران دو بار تا نهایی کردن توافق رسید اما عوامل مختلف داخلی و خارجی جلوی به نتیجه رسیدن گفتگوها را گرفتند. در داخل کشور، یکی از روایتها که به صورت علنی مطرح شده و تکذیب نشده، این است که نبویان در اسفند ۱۴۰۰ جلوی احیای برجام را گرفت. وقایعی مانند ۷ اکتبر و وقایع پس از آن، اعتراضات پاییز ۱۴۰۱ و آغاز جنگ اوکراین نیز در این موضوع موثر بودند.
نبویان فروردین ۱۴۰۱ در یادداشتی انتقادی درباره مذاکرات احیای برجام و متنی که باقری کنی روی آن مذاکره میکرد، با ذکر اشکالاتی که نسبت به این متن داشت، نوشته بود:
«همه این اقدامات تاسفبار ناشی از آن است که مسئولین اصلی مشغول در مذاکرات فعلی وین-یعنی مسئولین کمیتههای هستهای، تحریم، تصمیم کمیسیون مشترک و ضمیمه بازاجرا- عینا همان مسئولین اصلی تیم مذاکراتی آقای ظریف هستند. بهطوری که کمیته هستهای به آقای بقایی و کمیته تحریم به آقای ساداتمیدانی و دو کمیته تصمیم کمیسیون مشترک و نیز ضمیمه بازاجرا به آقای صابری انصاری سپرده شده است.
لازم است به رئیسجمهور محترم -جناب حجهالاسلام دکتر رئیسی- که بحمدالله به صورت جدی در صدد رعایت خطوط قرمز نظام در مذاکرات است، یادآوری شود که برای دستیابی به یک توافقی که با رعایت خطوط قرمز نظام بتواند منافع ملت ایران را تامین کند، مستلزم آن است که تغییر فوری در تیم مذاکرات داده شود و از افراد انقلابی و متدین و متعهد به منافع ملت و خطوط قرمز نظام استفاده شود.»
علی باقری سال ۱۴۰۳ جایگزین عراقچی در شورای راهبردی روابط خارجی شد و یک سال بعد، به عنوان معاون علی لاریجانی به دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی برگشت.
مذاکرات دوران ترامپ
ایران از فروردین ۱۴۰۴ با آمریکاییها پای میز مذاکره رفت که به صورت غیرمستقیم و با وساطت عمانیها شکل گرفت. در این دوره، عراقچی، تختروانچی، بقائی و صابری انصاری (حداقل در اولین دور عمان) از تیم اولیه برجام و غریبآبادی با سابقه مذاکرات احیای برجام و تمام مسئولیتهای پیشینش در این پرونده، حضور داشتند.
به غیر از صابری انصاری که در تابستان ۱۴۰۴ به سازمان بینالمللی اکو مامور شد، همین افراد مذاکرات را پیش بردند. ایران و آمریکا دو بار گفتگو کردند و دوبار درگیر جنگ شدند که دومین جنگ، فعلا در مرحله آتشبس قرار دارد.
در اسلامآباد، مذاکرات متفاوت از همه ادوار پیشین بود. دستور کار آن نیز از هستهای به خاتمه جنگ تغییر کرد. در این دوره، ترکیب متفاوتی از ایران راهی اسلامآباد شد که مجموعهای از دستگاههای مختلف را در برمیگرفت. گفته میشود که قالیباف، عراقچی و باقری نقش اصلی را در این گفتگوها بر عهده داشتند که دو نفر از آنها به صورت مستقیم با برجام و احیای آن درگیر بودند. در بیرون اتاق گفتگو هم دیگر اعضای تیم حضور داشتند که از بقائی و غریبآبادی دیپلمات تا همتی رئیس بانک مرکزی، دستیاران قالیباف جزو آنان بودند.
چه کسانی باید حذف شوند؟
مهدی کوچکزاده، روز شنبه واکنش تندی به اظهارات نبویان نشان داد و در صفحه ویراستی خود نوشت: «نایب رئیس محترم کمیسیون امنیت ملی! پیش از جنایت جنگ رمضان و به شهادت رساندن نایب ولیعصر عجلالله تعالی فرجهالشریف و سربازان و مردم تابعش نیز مذاکره با آمریکا غیر عاقلانه، غیر هوشمندانه و غیر شرافتمندانه بود! پس از اینهمه جنایت هم چنین است، چه مجید و عباس مذاکره کنند چه باقر و باقری و تو!»
با توجه به درگیر بودن تقریباً تمام دیپلماتهای ارشد درگیر در مذاکرات و روند دیپلماتیک فعلی در مذاکرات برجام و احیای توافق هستهای، نخستین سوالی که به وجود میآید این است که کدامیک از آنها به نظر نایبرئیس کمیسیون امنیت باید از مذاکرات خاتمه جنگ حذف شوند؟ دومین سوال این است که چه کسانی باید جایگزین آنها شوند؟ آخرین سوال نیز میتواند این باشد که در حال حاضر چه سودی در تخریب وزیر خارجه و تیم مذاکرهکننده وجود دارد؟
31216
نظر شما