به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، سوره احزاب، پس از سخن گفتن از جنگ، نفاق، هویت، نور، جنگ روایتها و کرامت انسانی، حالا به مسئلهای میرسد که شاید در نگاه اول ساده و شخصی بهنظر برسد؛ اما در حقیقت، یکی از ستونهای ماندگاری یک جامعه است: «حفظ حریم انسانها». قرآن میخواهد نشان دهد جامعه مؤمن، فقط با قانون و قدرت حفظ نمیشود؛ با احترام به مرزهای انسانی حفظ میشود.
بنابر روایت فارس، برای همین، سوره احزاب حتی درباره نحوه ورود به خانه پیامبر(ص)، زمان حضور، نوع گفتوگو و حدود ارتباط نیز سخن میگوید؛ چون میداند بسیاری از آسیبهای بزرگ اجتماعی، از بیتوجهی به همین ظرافتها آغاز میشود.
حریمهایی که آرامش انسان را حفظ میکنند
آیه ۵۳ ﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلَّا أَن یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلَیٰ طَعَامٍ غَیْرَ نَاظِرِینَ إِنَاهُ وَلَٰکِنْ إِذَا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ ۚ إِنَّ ذَٰلِکُمْ کَانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنکُمْ وَاللَّهُ لَا یَسْتَحْیِی مِنَ الْحَقِّ ۚ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ ۚ ذَٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَقُلُوبِهِنَّ ۗ وَمَا کَانَ لَکُمْ أَن تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَن تَنکِحُوا أَزْوَاجَهُ مِن بَعْدِهِ أَبَدًا ۚ إِنَّ ذَٰلِکُمْ کَانَ عِندَ اللَّهِ عَظِیمًا﴾
ترجمه:
«ای کسانی که ایمان آوردهاید، به خانههای پیامبر وارد نشوید مگر آنکه برای غذا خوردن به شما اجازه داده شود، آن هم بدون آنکه در انتظار آمادهشدن غذا بنشینید؛ ولی هنگامی که دعوت شدید وارد شوید و وقتی غذا خوردید پراکنده گردید و برای سرگرمشدن به گفتوگو ننشینید.
این کار، پیامبر را آزار میداد، اما او از شما شرم میکرد و خدا از بیان حق شرم نمیکند. و هنگامی که از همسران پیامبر چیزی خواستید، از پشت پرده بخواهید؛ این برای پاکی دلهای شما و آنان بهتر است.
و شما حق ندارید رسول خدا را آزار دهید و هرگز پس از او با همسرانش ازدواج کنید؛ چرا که این کار نزد خدا بسیار بزرگ است.»
تفسیر:
شاید در نگاه اول، این آیه فقط مجموعهای از آداب اجتماعی بهنظر برسد؛ اما قرآن اینجا، از مسئلهای بسیار عمیقتر سخن میگوید: «حق انسانها بر داشتن حریم».
قرآن میخواهد جامعهای ساخته شود که در آن، انسانها حق داشته باشند آرامش، خلوت، امنیت روحی و مرزهای شخصی خود را حفظ کنند. حتی پیامبر خدا نیز نباید زیر فشار حضورهای بیملاحظه، گفتوگوهای فرسایشی و شکستن حریمها قرار گیرد.
و نکته مهمتر اینکه قرآن، رعایت این حدود را فقط یک ادب ظاهری معرفی نمیکند؛ آن را با «طهارت دلها» پیوند میزند: ﴿ذَٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَقُلُوبِهِنَّ﴾ یعنی شکستن مرزها، فقط یک بینظمی اجتماعی نیست؛ آرامآرام روح انسان را نیز فرسوده میکند.
انعکاس در امروز:
امروز اما جهان، بیش از هر زمان دیگری به سمت «بیحریمی» حرکت کرده است.
شبکههای اجتماعی، زندگی خصوصی انسانها را به ویترینی دائمی تبدیل کردهاند؛ جایی که بسیاری از مردم، ناخواسته یا آگاهانه، آرامش خود را قربانی دیدهشدن میکنند. مرز میان خلوت و نمایش، روزبهروز کمرنگتر میشود و انسانها آرامآرام عادت میکنند همهچیز را علنی کنند؛ از احساسات و اختلافهای خانوادگی گرفته تا خصوصیترین لحظات زندگی.
امروز خانوادههای زیادی، بدون آنکه متوجه باشند، حریم خانه و فرزندان خود را در فضای مجازی در معرض نگاه میلیونها نفر قرار میدهند؛ کودکانی که پیش از آنکه معنای زندگی خصوصی را بفهمند، وارد جهان قضاوت، مقایسه، فشار روانی و ناامنی روحی میشوند. در چنین جهانی، دیگر فقط خانهها پنجره ندارند؛ روح انسانها نیز بیپرده در معرض نگاه دیگران قرار گرفته است.
و نتیجه این وضعیت، چیزی جز اضطراب دائمی، فرسایش روانی، مقایسههای بیمارگونه، ناامنی روحی و فروپاشی آرامش انسانها نیست.چون جامعهای که در آن هیچ حریمی باقی نماند، دیر یا زود، انسانهایش نیز از درون فرومیریزند.
آزادی یا فرسایش آرام انسان؟
آیات ۵۴ و ۵۵ ﴿إِن تُبْدُوا شَیْئًا أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ کَانَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمًا﴾ ﴿لَّا جُنَاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبَائِهِنَّ وَلَا أَبْنَائِهِنَّ وَلَا إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ أَخَوَاتِهِنَّ وَلَا نِسَائِهِنَّ وَلَا مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُنَّ ۗ وَاتَّقِینَ اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ کَانَ عَلَیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدًا﴾
ترجمه:
«اگر چیزی را آشکار کنید یا پنهان دارید، خداوند به هر چیز داناست.»
«بر آنان در مورد پدرانشان، پسرانشان، برادرانشان، پسران برادرانشان، پسران خواهرانشان، زنان همکیششان و کنیزانشان گناهی نیست؛ و از خدا پروا کنید که خداوند بر هر چیزی گواه است.»
تفسیر:
قرآن اینجا، دوباره بر یک اصل مهم تأکید میکند: رعایت حریمها، بهمعنای سختکردن زندگی انسانها نیست؛ بلکه برای حفظ وقار، آرامش و سلامت روابط انسانی است.
اسلام نمیخواهد جامعهای سرد، منزوی و بیروح بسازد؛ میخواهد روابط انسانی، در عین صمیمیت، از مرز احترام و امنیت عبور نکند. برای همین، سوره احزاب همزمان از «حریم» و «تعادل» سخن میگوید. نه افراط در محدودیت را میپذیرد و نه فروپاشی همه مرزها را.
انطباق با امروز:
امروز بخش بزرگی از جهان مدرن، آزادی را با حذف همه مرزها معنا میکند.
سالهاست جریانهای رسانهای تلاش میکنند حیا، پوشش و مرزبندی اخلاقی را مانع آزادی معرفی کنند؛ درحالیکه تجربه امروز جهان، چیز دیگری را نشان میدهد.
در سالهای اخیر نیز برخی جریانها با شعار «زن، زندگی، آزادی» تلاش کردند شکستن برخی حریمهای اخلاقی و کنارگذاشتن حجاب را نشانه پیشرفت و رهایی معرفی کنند؛ اما نتیجه این مسیر، در بسیاری موارد نه آرامش بیشتر، بلکه افزایش ناامنی روانی (افزایش اضطراب، افسردگی و احساس تهی بودن)، نگاه مصرفی به زن و فرسایش تدریجی حرمت انسانی بود.
امروز در بسیاری از جوامع، زن بیش از آنکه بهعنوان انسانی صاحب کرامت دیده شود، زیر فشار دیدهشدن دائمی، قضاوت ظاهری و استانداردهای سنگین رسانهای قرار گرفته است. چون جامعهای که همه مرزها را بشکند، در نهایت فقط حریمها را از بین نمیبرد؛ آرامش انسانها را نیز نابود میکند.
حرف آخر ...
سوره احزاب، در میان روایت جنگها و بحرانها، حالا از خطری سخن میگوید که آرام، بیصدا و تدریجی عمل میکند: فروپاشی انسان از درون. برای همین، قرآن حتی درباره نحوه ورود به خانهها، نوع گفتوگو و حدود ارتباط نیز سخن میگوید؛ چون میداند سقوط ملتها، همیشه از مرزهای جغرافیایی آغاز نمیشود؛ گاهی از لحظهای آغاز میشود که حریمها شکسته میشوند و انسان، آرامآرام حرمت خود را فراموش میکند. امروز نیز جهان، بیش از هر زمان دیگری با بحران دیدهشدن افراطی، نابودی خلوت انسانها و فرسایش امنیت روانی روبهروست.
و شاید یکی از مهمترین پیامهای سوره احزاب برای انسان امروز و بزرگترین فاجعه عصر جدید همین باشد: سقوط انسانها، خیلی وقتها پیش از جنگها آغاز میشود؛ از روزی که حریمها فرو میریزند و آرامش روح انسان، آرامآرام قربانی میشود.
نظر شما