ظهور گنجینه پنهان شاه آرتور؛ کتابی که ۷۰۰ سال از چشم جهان مخفی مانده بود!

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، کتابی حاوی نسخه‌های اولیه افسانه‌های «مرلین» و «جام مقدس»، به مدت ۷۰۰ سال در مجموعه‌های خصوصی نگهداری شده است.

در یکی از تصویرگری‌ها که روی پوست (وِلوم) نقاشی و با ورق طلا تزئین شده است، «مرلینِ» جادوگر به‌صورت یک دگرپیکر (موجودی با توانایی تغییر شکل) قدرتمند به تصویر کشیده شده که به یک گوزن نر سخنگو تبدیل شده است. در تصویری دیگر، شوالیه‌های میز گرد در حال بازگشت پیروزمندانه از میدان نبرد نشان داده شده‌اند.

این تصویرگری‌ها در یکی از کهن‌ترین نسخه‌های خطی دیده می‌شوند که داستان شاه آرتور و جست‌وجوی جام مقدس را روایت می‌کند؛ مجلدی قطور و به‌زیبایی تذهیب‌شده متعلق به قرون‌وسطی که برای بیش از ۷۰۰ سال در مجموعه‌های شخصی نگهداری شده است.

اکنون با عرضه این اثر برای فروش در حراجی «کریستیز» (Christie’s) در ماه جولای، با قیمت تخمینی ۱.۵ تا ۲ میلیون پوند، مؤسسات و نهادها فرصتی برای خرید این کتاب خواهند داشت؛ اثری که تا به حال هرگز به صورت عمومی به نمایش درنیامده و مورد مطالعه جامع قرار نگرفته است.

این نسخه خطی که قدمت آن به حدود سال‌های ۱۲۹۰ تا ۱۳۱۰ میلادی بازمی‌گردد، حاوی متونی... به زبان فرانسوی کهن است که اسطوره‌های بنیادین شاه آرتور، مرلین و جام مقدس را در بر می‌گیرد. این کتاب شامل ۱۲۶ تصویرگری مینیاتوری، از جمله تصویر کمیابی از مرلین در هیبت یک گوزن نر است.

دکتر «اوجنیو دونادونی»، مدیر بخش نسخه‌های خطی قرون‌وسطی و رنسانس در کریستیز که قرار است این اثر را در حراج «کتاب‌ها و نسخه‌های خطی ارزشمند» در تاریخ ۸ جولای به فروش برساند، می‌گوید: «تنها سه نسخه خطی از این دست در مجموعه‌های خصوصی شناخته شده است؛ نسخه ما در میان این سه مورد، کهن‌ترین و پرتصویرترین است و متن آن نیز منحصربه‌فرد می‌باشد.»

این اثر که به افتخار «ژان لوبودی»، صنعت‌گر فرانسوی که در قرن بیستم آن را جمع‌آوری کرد، به «نسخه خطی لوبودی» مشهور است، قدیمی‌ترین نسخه از چرخه لانسلو-گریل محسوب می‌شود که تا به حال در یک حراجی عرضه شده است.

دونادونی در ادامه افزود: «بسیاری از مینیاتورها با استفاده از ورق طلا و به صورت طلای جلا داده‌شده [خلق شده‌اند] که برای درخششِ بیشتر، با قدرت صیقل داده شده است.»

تصور می‌شود این نسخه خطی در اواخر قرن سیزدهم توسط «استاد مکاشفه لیژ» (Master of the Liège Apocalypse) خلق شده باشد؛ هنرمند و تذهیب‌کار ناشناس اما شاخصی که نام هنری‌اش را از نسخه خطی مذهبی و آخرالزمانیِ مشهوری گرفته است که به واسطه آن شناخته می‌شد. دونادونی گفت: «او آشکارا بسیار پرطرفدار بود، زیرا نسخه‌های خطی که خلق می‌کرد بسیار نفیس بودند و هزینه ساخت آن‌ها بسیار زیاد بود. او سبک بسیار خاصی دارد و چهره‌های مردانه را با فک‌های مربعی و نقطه‌های قرمز زیبایی بر گونه‌های شخصیت‌هایش ترسیم می‌کند.»

مالکان قبلی این نسخه خطی شامل یک شوالیه قرن پانزدهمی، یک نیزه‌باز (در مسابقات اسب‌دوانی) که در جوانی درگذشت، و «سر توماس فیلیپس»، قرون‌وسطی‌شناس و کتاب‌بازِ وسواسی بوده‌اند؛ در حالی که «لوبودی» در دو جنگ جهانی جنگیده و دو بار نشان «صلیب جنگ» (croix de guerre) را دریافت کرده بود. دونادونی گفت: «می‌توان دریافت که چگونه در طول تاریخ، این نسخه خطی برای چنین افرادی جذاب بوده است.»

دکتر «ایرن فابری-تهرانچی»، متخصص متون فرانسوی در کتابخانه دانشگاه کمبریج، گفت فکر کردن به اینکه نسخه خطی لوبودی در حال فروش است و می‌تواند برای اولین بار به مالکیت عمومی درآید، «شگفت‌انگیز» است. او افزود: «این واقعاً هیجان‌انگیز است. مالکیت خصوصیِ چنین نسخه خطیِ کلیدیِ متعلق به قرون‌وسطی، چالشی واقعی برای پژوهشگران محسوب می‌شود و متأسفانه مانع از تحقیقات بیشتر می‌گردد.»

او گفت پژوهشگران نتوانسته‌اند تمام این نسخه خطی و تصویرگری‌های آن را به‌طور عمیق مطالعه کنند، زیرا این اثر — که شاید قابل‌درک هم باشد — همواره مورد ولع و توجه افراد بسیار ثروتمند بوده است. «این یک نسخه خطی تذهیب‌شده‌ی زیباست که حاوی داستان‌های شگفت‌انگیز آرتوری است و در مینیاتورهای بسیار نفیسی به تصویر کشیده شده‌اند. این اثر در اصل برای حامیان اشرافی ساخته شده بود؛ احتمالاً زنانی که علاقه وافری به داستان‌های شاه آرتور داشتند.»

او در پایان گفت که اکنون این نسخه خطی بخشی از «میراث جهانی ما» است و او آرزو می‌کند که پس از هفت قرن، سرانجام این الگوی مالکیت [خصوصی] شکسته شود: «امیدوارم که این اثر بالاخره در یک مجموعه عمومی در دسترس قرار گیرد. البته مشکل اینجاست که امروزه کتابخانه‌ها و نهادهای میراثی بودجه چندانی ندارند، [اما] هدف از وجود این نهادها، حفاظت از این متون و در دسترس عموم قرار دادن آن‌هاست.»

او پس از بررسی اسکن‌های این نسخه خطی اظهار داشت که پایانِ یکی از داستان‌های کلاسیک، موسوم به «سوئیت وولگات دو مرلن» (Suite Vulgate du Merlin)، تلخیص و بازنویسی شده است، به طوری که «نسخه‌ای ویژه» از این متن را ارائه می‌دهد.

او گفت: «[در پایانِ] نسخه استانداردِ داستان، شاهد بسط ماجراجویی‌های شوالیه‌ای و مضامین عاشقانه هستیم و همچنین تمرکزِ روایت از شاه آرتور به سمت برادرزاده‌اش، «گاوینِ» شوالیه و ماجراهای او تغییر می‌کند. اما معتقدم در نسخه بازنویسی‌شده‌ «نسخه خطی لوبودی» – اگرچه باید دقیق‌تر آن را بررسی کنیم – تمرکزِ بیشتری بر نبردهای آرتور و مسائل مربوط به پادشاهی و حکمرانی معطوف شده است.»

این پایانِ «متفاوت»، همخوانی بیشتری با آغاز داستان دارد؛ جایی که پادشاه در حالی که با بارون‌های شورشی بریتانیا دست‌وپنجه نرم می‌کند و با متجاوزان ساکسون می‌جنگد، در پی تثبیت مشروعیت خویش است.

دکتر فابری-تهرانچی افزود: «در برخی موارد، کاتبان فکر می‌کردند که می‌توانند داستان را بازنویسی کنند تا آن را برای حامیان‌شان جذاب‌تر کنند یا به شیوه‌ای درآورند که [از نظر خودشان] بهتر به نظر برسد؛ این یک رویه استاندارد در نویسندگی قرون‌وسطی بود. احتمالاً این بازنویسی به ابتکار شخصیِ فردی انجام شده که فکر می‌کرده این بهترین روایت است. این مسئله نشان‌دهنده برداشت شخصیِ کاتب از داستان است.