به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، محمدعلی قهرمانپور طی یادداشتی در ایبنا نوشت: در میان پژوهشگران رشته تاریخ در ایران، بهندرت میتوان افرادی را یافت که سودای پاسخ به تمام معماهای لاینحل تاریخ ایران را در سر نپرورانند! با این وجود، اگر در نسل گذشته مورخان، افرادی چون فریدون آدمیت و هما ناطق استثناهایی بر این مدعا بودند، در میان نسل جدید پژوهشگران تاریخ نیز حسن حضرتی از این حیثْ موردی کمنظیر است: این عضو هیات علمی دانشگاه تهران برای نزدیک به سه دهه، عمده پژوهشهای خود را بر موضوعی مهم متمرکز است: مهمترین وظیفه رشتهای دانش تاریخ.
پاسخ حضرتی به این سوال کلیدی واضح است: توصیف عمیق و گسترده گذشته اما از آنجا که از نگاه عموم اساتید رشته تاریخ در ایران، توصیف به مثابه «ذنب لایغفر» است، نظرات حضرتی عموما با واکنشهای منفی در میان همکاران او روبهرو شده است چراکه توصیف را رویکردی سطحی و پیشپاافتاده میدانند! هرچند در مناظرههای برگزارشده با حضرتی حرفی برای گفتن نداشتند و به تکرار مکررات روی میآوردند. کاری هم به این ندارند که حضرتی اساسا با تبیین در تاریخ مشکلی ندارد و در بسیاری از پژوهشهای خود به این عرصه نیز وارد شده است اما وظیفه یک مورخ را در وهله اول تبدیل «فکت»های موجود به دادههای تازه میداند. به بیان دیگر، حضرتی بهدرستی بر این مساله پافشاری میکند که در گام نخستْ باید از «چه» سخن گفت و این بزرگترین قوت دانش تاریخ است زیرا میتواند نظریهپردازیهای فاقد مستندات تاریخی را در هم بشکند و افقهای تازهای پیش رو بگذارد.
در هر حال، حضرتی با شهامت آکادمیک، این مسیر را تاکنون ادامه داده و در تازهترین اثر خود به نام اقلیم مورخان تلاش کرده است تا از دانشها و مهارتهای مورد نیاز مورخان برای توصیف عمیق و گسترده گذشته سخن بگوید. این کتاب که بهار امسال به همت نشر یام به بازار عرضه شد، بخشهای گوناگونی دارد که هرکدام به قلم یکی از صاحبنظران حوزه پژوهشهای تاریخی نوشته شده است، از سکهشناسی و حدیثشناسی گرفته تا رمزنگاری و حتی هوش مصنوعی.
در حقیقت یک مورخ به چنین طیف متنوعی از ابزارها و مهارتها نیاز دارد تا بتواند در نهایت حرفی تازه درباره گذشته بزند، البته اگر بتواند! برخلاف باور سادهاندیشان، توصیف یک رخداد در گذشته بههیچ عنوان کاری راحت نیست. این شاید مهمترین درسی است که هر پژوهشگر تاریخ باید به یاد داشته باشد.
۲۵۹
نظر شما