خبرآنلاین-مهسا مژدهی: پس از دو سال نبرد بیامان و خونبا تحولات شتابان سیاسی، پذیرش طرح صلح ترامپ توسط گروههای درگیر، حماس را در حساسترین نقطه تاریخ ۳۹ ساله خود قرار داد. این جنبش اگرچه مجبور به واگذاری حاکمیت اداری غزه به کمیتهای از تکنوکراتها شده، اما با تغییر فاز از یک دولت مستقر به یک شبکه زیرزمینی، نشان داده که حذف ایدئولوژی و نفوذ این گروه مطلقا ساده نیست و ممکن است حتی از پروسه خلع سلاح سختتر باشد.
نقش حماس در طرح صلح ترامپ
طرح صلح ترامپ برای غزه که قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت سازمان ملل هم به آن رسمیت بخشید، در بندهای مشخصی در رابطه با نقش، تکالیف و آینده حماس نکاتی مطرح شده است. این طرح با هدف خروج حماس از حاکمیت مدنی و نظامی طراحی شده و الزاماتی را برای این گروه در نظر گرفته است:
- خروج کامل از اداره غزه: حماس موظف شد تمام ساختارهای اداری، نهادهای حکومتی و کنترل مدنی خود در نوار غزه را منحل کرده و اداره روزمره منطقه را به کمیته ملی مدیریت غزه بسپارد. این کمیته قرار است متشکل از تکنوکراتهای مستقل فلسطینی باشدکه تحت نظارت یک هیئت بینالمللی (Board of Peace) فعالیت میکنند.
- مهمترین و پرچالشترین شرط طرح برای حماس، خلع سلاح کامل (Demilitarization) است. حماس باید کلیه سلاحهای سنگین، نیمهسنگین، موشکها و پهپادهای خود را تحویل دهد.
- تخریب زیرساختهای نظامی: طرح بر نابودی و خنثیسازی کامل شبکههای زیرزمینی (تونلها)، کارگاههای تسلیحاتسازی و پایگاههای آموزشی حماس توسط نیروی تثبیتکننده بینالمللی (ISF) تاکید دارد.
- نیروهای وابسته به گردانهای القسام یا شاخههای امنیتی حماس حق حضور در ساختار پلیس یا نیروهای امنیتی جدید غزه را ندارند.
از منظر طرح ترامپ، سهمی برای حماس به عنوان یک بازیگر نظامی یا حاکم برای آینده غزه وجود ندارد. هدف طرح، تبدیل غزه به یک منطقه غیرنظامیشده تحت مدیریت تکنوکراتهاست. اسرائیل همچنین بهدنبال آن است تا حماس را به طور کامل در غزه منزوی کرده و تا جای ممکن از بین ببرد.
خروج حماس از اداره غزه
در اواسط تیرماه اسماعیل ثوابته، رئیس دفتر رسانهای دولت حماس و حازم قاسم، سخنگوی حماس در یک کنفرانس خبری در مورد انحلال نهاد اداره کننده غزه صحبت کردند. آنها اداره غزه را ترک کردند تا این امر به دست کمیته ملی اداره غزه که فعلا در قاهره مستقر است، سپرده شود. دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده این کمیته را تشکیل داده است. در همان زمان حازم قاسم، سخنگوی حماس هم به خبرگزاری فرانسه گفت: حماس گام جدیدی برداشته و دیگر مسئول اداره نوار غزه نخواهد بود تا هرگونه بهانه را از اشغالگران، که همچنان به تجاوز و جنگ نابودی ادامه میدهند، بگیرد. این اتفاق در شرایطی افتاد که حماس ۱۹ سال اداره غزه را در دست داشت.
کمیته جایگزین متشکل از حدود ۱۶ کمیسر و تکنوکرات مستقل و اهل غزه (مانند متخصصان بهداشت، آموزش، آب و شهرداریها) به ریاست علی شعث است. این افراد از شخصیتهای غیرسیاسی انتخاب شدهاند تا حساسیتهای بینالمللی و منطقهای را کاهش دهند.این کمیته از نظر سیاسی مستقل نیست؛ بلکه تحت نظارت مستقیم شورای صلح به ریاست دونالد ترامپ و نماینده عالی آن فعالیت میکند. کمیته ملی اداره غزه اختیارات دیپلماتیک یا سیاسی ندارد و صرفا یک نهاد خدماترسانی اجرایی است.
چالشها اما کماکان باقیاند. بزرگترین چالش کمیته ملی اداره غزه، مسئله کنترل امنیت در این باریکه است. بر اساس تمهیدات صورتگرفته، کمیته تکنوکراتها فاقد نیروی نظامی یا پلیس مستقل قوی است. در نتیجه، در بسیاری از محلهها و گذرگاهها، شبکه مویرگی و نیروهای امنیتی حماس بهصورت غیررسمی همچنان تنها نظمی هستند که بر زمین حضور دارند. این مسئله تکنوکراتها را ناچار به نوعی سازش و هماهنگی غیررسمی با حماس برای پیشبرد امور میکند.
معضلات خلع سلاح
کمکهای مالی بینالمللی برای بازسازی غزه توسط شورای صلح به میزان پیشرفت در خلع سلاح وابسته است. از آنجا که حماس با تحویل کامل سلاحهای خود مخالفت ورزیده است، کمیته ملی اداره غزه در جذب منابع مالی کافی و پیشبرد برنامههای بازسازی با بنبست و کندی شدید مواجه شده است.
طبق مفاد قطعنامه ۲۸۰۳ و برنامهریزی شورای صلح، فرآیند خلع سلاح حماس بر چند محور اصلی استوار شده است:
جمعآوری تسلیحات سنگین و نیمهسنگین: تحویل و نابودی کلیه موشکها، پهپادها، راکتاندازها، خمپارهاندازها و موشکهای ضد زره.
تخریب زیرساختهای نظامی: انهدام کامل شبکه تونلهای زیرزمینی، کارگاههای بومی تولید سلاح و سامانههای ارتباطی پنهان تحت نظارت «نیروی تثبیتکننده بینالمللی» (ISF).
انحلال تشکیلات نظامی: لغو رسمی فعالیت گردانهای عزالدین القسام و منع اعضای آن از ورود به نهادهای انتظامی و امنیتی جدید.
رهبری حماس تمایلی به خلع سلاح ندارد و در بهترین حالت وقتی به آن تن میدهد که افقی برای تشکیل کشور مستقل فلسطین در حدود مرزهای ۱۹۶۷ ایجاد شود؛ شرطی که طرح صلح ترامپ تضمین صریحی برای آن ارائه نمیکند. بنا به برخی از گزارشها حماس به جای تحویل تسلیحات، ساختار نظامی خود را از گردانهای منظم به سلولهای پنهان و زیر زمینی تغییر داده است. در این مدل، تسلیحات سبک و ساختارهای زیرزمینی کلیدی حفظ شده تا در صورت انحلال کامل، قابلیت بقا داشته باشند.
مخالفان چه میگویند؟
بسیاری از گروههای فلسطینی و حتی افکار عمومی غزه، ساختار از بالا به پایین(شورای صلح و نظارت خارجی) را نوعی قیمومیت جدید یا اشغال غیرمستقیم تلقی میکنند. این مسئله مشروعیت داخلی کمیته ملی اداره غزه را زیر سوال میبرد، زیرا حماس و سایر گروهها تاکید دارند اداره غزه باید بخشی از یک راهکار ملی فلسطینی باشد، نه فرمولی که از واشنگتن دیکته شده است.
واگذاری اداره مدنی غزه تنها روی کاغذ صورت گرفته، اما روی زمین با حاکمیت دوگانه مواجه است: تکنوکراتها پشت میزهای اداری و امور خدماتی قرار دارند، اما قدرت سخت و واقعی همچنان در دست شبکههای زیرزمینی حماس و نظارتهای امنیتی بیرونی است.
۳۱۲
نظر شما