به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، دو روز پس از خروج محمدرضا شاه پهلوی از ایران، فضای سیاسی کشور همچنان در التهاب کودتای نافرجام ۲۵ مرداد قرار داشت. روزنامه کیهان در شماره سهشنبه ۲۷ مرداد ۱۳۳۲، مجموعهای از گزارشهای خبرگزاریهای خارجی درباره اقامت شاه و ثریا در بغداد، احتمال بازگشت او به ایران، مواضع دولت مصدق، جستوجوی سرلشکر فضلالله زاهدی و واکنش کشورهای منطقه و قدرتهای جهانی به تحولات تهران منتشر کرد. گزارشهای این شماره همچنین بازتابدهنده روایتهای متفاوت درباره فرمان عزل مصدق، نقش شاه در وقایع اخیر و نگرانیها از آینده نظام سلطنتی در ایران است. این گزارشها را در ادامه میخوانیم:
بغداد: آسوشیتدپرس: شاه ایران و همسرش ثریا از بغداد با هواپیما به سوی رم حرکت کرد. ساعت حرکت ۷ صبح به وقت بغداد بوده است. شاه روز یکشنبه [۲۵ مرداد ۱۳۳۲] پس از شکست کودتای گارد سلطنتی از کشور خود رفت.
اظهارات شاه به نمایندگان پارلمان عراق
بغداد – آسوشیتدپرس: در بغداد شایع شده که شاه ایران به دو نفر از نمایندگان پارلمان عراق اظهار داشته که هنوز امیدوار است بتواند دوباره به ایران برگدد. دو نفر نمایندگان پارلمان عراق عبارتاند از فاضل جمالی رئیس مجلس نمایندگان و سیدمحمدصدر رئیس مجلس سنای عراق که شاه ایران را در خانهای که اکنون با همسرش در آنجا به سر میبرد ملاقات کردند و آیتالله شهرستانی یکی از رهبران مذهبی نیز در این ملاقات شرکت داشت از قرار معلوم شاه به ایشان اظهار داشته که سرلشکر زاهدی را که اکنون در ایران مورد تعقیب است به سمت نخستوزیری تعیین کرده بوده زیرا که مصدق قانونشکنی میکرده است. شاه و همسرش روز سهشنبه (امروز) [۲۷ مرداد ۱۳۳۲] از اماکن مقدسه کربلا و نجف در مرکز عراق دیدن خواهند کرد و گویا دو روز در این اماکن خواهند ماند.
مالکالرقاب ایران
لندن – رویتر: ایران نیز ممکن است مانند مصر رژیم سلطنتی را ملغی کند. محافل دیپلماتیک در لندن اظهار داشتند که این امر احتمال دارد ولی معلوم نیست که آیا دکتر مصدق نیز مانند نجیب خود را رئیسجمهوری اعلام خواهد کرد یا شخص دیگری را به این سمت منصوب خواهد داشت یا به شاه اجازه خواهد داد که عنوان قبلیاش را داشته باشد اما یک نکته روشن میباشد و آن عبارت از این است که مصدق دیکتاتور ایران شده است.
وی اکنون مالکالرقاب ایران به شمار میرود.
گرچه روابط ایران با انگلیس و آمریکا تیره شده ولی روابط آن کشور با شوروی رو به بهبودی میرود و هماکنون یک کمیسیون مشترک مشغول رسیدگی به مسائل مشترک بین دو کشور میباشد و روی همین اصل مسکو در هفتههای اخیر از مصدق طرفداری کرده و مالنکف نیز در نطق اخیرش که در جلسه مشترک شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی ایراد شد به ایران اشاره کرد.
محافل دیپلماتیک لندن همچنین معتقدند که دکتر مصدق ممکن است در مقابل کمکی که از حزب توده گرفته موضوع غیرقانونی بودن آن را ملغی کند.
شاه ایران که فرزند ذکور ندارد از قرار معلوم از عراق به ایتالیا یعنی جایی که برادرزن سابقش نیز در آنجا به سر میبرد خواهد رفت.
هنوز نمیتوان اوضاع ایران را پیشبین کرد
واشنگتن – رویتر: محافل مطلع واشنگتن از پیشبینی اینکه سلطنت شاه ایران رو به زوال گذاشته خودداری و در عین حال خاطرنشان کردند که اوضاع ایران بسیار تغییرپذیر است.
یکی از مامورین رسمی آمریکا اظهار داشت که هنوز زود است که بتوان به طور قطع پیشبینی کرد که چه اتفاقی در ایران روی خواهد داد ولی وزارت امور خارجه آمریکا اکنون شک ندارد که مصدق کاملا بر اوضاع مسلط است. بعضی از محافل واشنگتن معتقدند که دکتر مصدق پس از تحدید اختیارات شاه در نظر داشته رژیم جمهوری در ایران برقرار سازد.
امتناع از ملاقات با شاه
بیروت – آسوشیتدپرس: خبر واصله از بغداد حاکی است که سفیرکبیر ایران در عراق از پذیرفتن تقاضای شاه دایر به ملاقات وی پس از پناهنده شدن شاه و همسرش به عراق خودداری کرده است.
نخستوزیر عراق چند بار با شاه ملاقات کرد
بغداد – رویتر: پادشاه ایران که روز یکشنبه [۲۵ مرداد ۱۳۳۲] وارد بغداد شد به ایران مراجعت نخواهد کرد مگر اینکه آقای دکتر محمد مصدق از فرمان او متابعت کرده و امور کشور را به سرلشکر فضلالله زاهدی که از طرف شاه سمت نخستوزیری منصوب شده تحویل بدهد. اعلیحضرت مستعفی نشدهاند و خیال هم ندارند استعفا بدهند ولی فعلا به اتفاق ملکه ثریا به عنوان مهمان دولت عراق در بغداد خواهند ماند به طوری که محافل موثق اضافه میکنند سرلشکر فضلالله زاهدی مورد اعتماد پادشاه میباشد و به هیچ وجه کودتایی نکرده است بلکه فقط فرمان عزل آقای دکتر مصدق که شاه چهار روز قبل صادر کرده بود به آقای دکتر مصدق ابلاغ نموده. جمیل المدفعی نخستوزیر و سیدخلیل کنا کفیل وزارت امور خارجه عراق دیروز و امروز چندین بار از پادشاه ایران دیدن کرده است.
معما
آنکار – خبرگزاری فرانسه: محافل سیاسی در آنکارا امروز اظهار عقیده میکردند که کشورهای باختری باید اکنون تا سرحد امکان گذشتهایی نسبت به ایران بکنند تا بتوانند ایران را در محفل کشورهای باختری نگاهدارند. تحولات دو روز اخیر در ایران باعث نگرانیهای بسیار در ترکیه شده است. ترکیه و ایران مرز مشترک وسیعی دارند و اگر ایران تحت نفوذ شوروی دربیاید ترکیه با مسائل نظامی مشکلی مواجه خواهد شد. محافل ترکیه اظهار تاسف میکنند از اینکه خروج شاه از ایران عنصری را که باعث ثبات و دوام امور دولتی بوده از کار برکنار ساخته است. سیاست آقای دکتر مصدق برای ناظرین سیاسی ترکیه معمایی شده است.
ملاقات با پادشاه عراق
بغداد – آسوشیتدپرس: پادشاه ایران به اتفاق همسر خود از رامسر به بغداد پرواز کرد. شاه و ملکه ۲ روز در رامسر اقامت داشتند.
دولت ایران به وسیله سفارت ایران در بغداد راجع به اقامت پادشاه در عراق شفاها تقاضای ارسال اطلاعات لازم را نموده است.
اعلیحضرت فیصل از پادشاه ایران در کاخ سفید پس از ورود شاهنشاه دیدن نمود.
به طوری که منابع موثق اطلاع میدهند پادشاه ایران فعلا خیال ندارند بغداد را ترک کند.
پیام شاه
رادیو لندن – دیشب [شامگاه دوشنبه ۲۶ مرداد ۱۳۳۲]: یک خبرگزاری از بغداد پیامی را از قول شاه نقل میکند و این پیام مربوط به جریانات اخیری است که در تهران به وقوع پیوسته و مطالب آن چنین است:
«شاه اظهار داشت دکتر مصدق را بدین جهت معزول ساخت که وی از قوه اختیارات پارلمانی خود تجاوز نموده و به رفراندوم غیرقانونی دست زده است. شاه گفت: موضوع کودتا که در تهران شایع شده درست نیست و کودتایی در بین نبوده است و اضافه کرد که از مقام خود نیز استعفا نداده است. شاه گفتند به زیارت عتبات خواهم رفت و پس از مدتی دیگر عازم ایتالیا خواهم شد.»
توقف شاه باعث اختلال در روابط ایران و عراق میشود
تهران – آسوشیتدپرس: ایران به عراق اخطار کرده که توقف شاه ایران در بغداد باعث بروز اختلافاتی بین دو ملت خواهد شد.
پادشاه ایران دیروز پس از اینکه کودتایی که از طرف گارد سلطنتی شروع شده بود در اثر سرعت عمل آقای نخستوزیر با عدم موفقیت مواجه گردید به بغداد پرواز کردند.
دکتر حسین فاطمی وزیر خارجه به مخبرین جراید اظهار داشت به دولت عراق تذکر داده شده ایران انتظار دارد که دولت عراق اقدامات مقتضی به عمل آورد و توجه کامل داشته باشد که حوادث سیاسی باعث اختلاف بین دو ملت نگردد.
انعکاس مصاحبه مطبوعاتی سخنگوی دولت
تهران – رویتر: دولت ایران طی یادداشتی به دولت عراق اخطار کرد که از وقوع مناقشات سیاسی بین دو کشور دوست و همسایه ایران و عراق بپرهیزد.
شاه ایران پریروز به بغداد فرار کرد و علت فرار او نیز بینتیجه ماندن کودتایی برای سقوط دولت دکتر مصدق بود.
دکتر حسین فاطمی وزیر امور خارجه ایران در یک کنفرانس مطبوعاتی خبر مربوط به ارسال یادداشت از طرف دولت ایران برای دولت عراق را در اختیار مخبرین گذاشت. پس از عقیم ماندن کودتا صدها نفر از تظاهرکنندگان جوان مجسمه پدر شاه را در میدان بهارستان و در حالی که افراد پلیس ناظر جریان بودند خرد کردند یک مجسمه دیگر رضاشاه نیز سرنگون گردید.
جوانان در خیابانهای تهران شعارهای ضد شاه میدادند. افراد نیروی نظامی و پلیس اکنون در جستوجوی سرلشکر زاهدی رهبر کودتای نیمبند میباشند. سرلشکر زاهدی که خودش را رقیب دکتر مصدق میدانست اخیرا در یک کنفرانس مطبوعاتی که در محفلی مخفی تشکیل شد ادعا کرد که نخستوزیر قانونی ایران است.
گمان میرود که مشارالیه اکنون در تپههای شمال تهران پنهان شده باشد. پریشب یکصد هزار نفر از طرفداران دکتر مصدق و کمونیستها در میدان بهارستان میتینگ عظیمی تشکیل دادند و مردم فریاد میکشیدند «مرده باد شاه».
مقامات پلیس اعلام کردند که ۷ نفر از کودتاچیان را دستگیر کردهاند. وضع تهران دوباره آرامش یافته و کامیونهای سرباز دوباره به سربازخانهها برگشتهاند.
اعلامیه دولت که از رادیو پخش شده حاکی است که مامورین انتظامی کاملا بر اوضاع مسلط هستند.
در این اعلامیه خاطرنشان شده که شاه نیز در توطئه کودتا دست داشته ولی از ذکر اینکه وی اکنون در کجا است خودداری شده است.
روزنامههای طرفدار دولت نوشتهاند که دکتر بقایی به عنوان خائن باید تحت محاکمه قرار گیرد. تصاویر نیز بهتدریج از گوشه و کنار تهران محو میشود.
«تاس» سکوت را شکست
لندن – رویتر – تاس خبرگزاری رسمی شوروی که تاکنون درباره اوضاع ایران سکوت کرده بود برای اولین بار اوضاع ایران را مورد تشریح قرار داد و ضمن تفسیر خبر عزیمت شاه به بغداد خاطرنشان کرد که مسافرت اخیر ژنرال نرمن شوارتسکف به ایران و ملاقات وی با شاه با موضوع کودتا ارتباط دارد.
تاس اضافه کرده که شاه چندی پیش به طور محرمانه به رامسر واقع در ساحل خزر مسافرت کرده و روز قبل از آن با شوارتسکف ملاقات کرده بوده است.
تاس در پایان اضافه کرده که ژنرال شوارتسکف انجام کودتای نظامی را برای پایمال دادن حکومت دکتر مصدق توصیه کرده است.
نامه زاهدی به مطبوعات
رادیو لندن – دیشب: پیامهایی که از خبرنگاران خارجی در تهران به لندن رسیده حاکی است که سرلشکر فضلالله زاهدی فرمان نخستوزیری خود را که به امضای شاه ایران رسیده منتشر ساخته است.
ژنرال زاهدی در نامه خود مینویسد که دکتر مصدق از جریان حقیقی نهضت ایران منحرف شده و با رفراندوم قلابی مجلس را بدون دلیل منحل کرده و با سازش با اجانب میخواهد رژیم مملکت را تغییر دهد و به این جهت برای رفع نگرانی قاطبه مردم شاه چارهای نداشت جز اینکه از اختیارات قانونی خود استفاده کند و فرمان عزل مصدق از نخستوزیری را صادر نماید.
زاهدی در نامه فوقالاشعار گفته است که با انگلستان بر سر مسئله نفت سازش نکرده و یک قدم هم از آنچه ملت ایران کرده است عقب نخواهد نشست.
ژنرال زاهدی مدعی شده است. که شاه پس از رفراندم و انحلال مجلس چون تهدید میشده از مملکت خارج شده است.
به دنبال زاهدی
همانطوری که قبلا اطلاع دادهایم طبق گزارشهای واصله پریروز آقای سرلشکر بازنشسته زاهدی از قرار معلوم به قزوین حرکت کرده است. این خبر باعث شد که عده زیادی مامور از پریسش به صوب قزوین حرکت کنند.
از طرفی شایع شده بود که آقای زاهدی در همدان به سر میبرد. باید دانست که اغلب املاک مشارالیه در همدان است. به هر حال تاکنون خبری از او نیست و مساعی مامورین به نتیجهای نرسیده است.
روزنامه المصری چه مینویسد؟
قاهره – روزنامه «المصری» ضمن گزارشی که از واشنگتن انتشار داده مینویسد: محافل رسمی آمریکا عقیده دارند که وضع ایران فوقالعاده به صورت نگرانآمیزی درآمده است.
در ماههای اخیر، دیپلماسی آمریکا در ایران کاملا تحت انقیاد سیاست انگلیس درآمد. و این سیاستی است که ایران را به صبر و انتظار تحریک مینماید تا پشتوانه ارزی او بهکلی پایان یابد و بر اثر وخامت وضع مالی خود ناچار با دول غربی در مورد مسئله نفت کنار بیاید.
ولی سیاستمداران واشنگتن تدریجا متوجه خطر این سیاست میشوند و مخصوصا که کمونیستها هر وقت وضع ایران بحرانی میشودف قدرت بیشتری کسب مینمایند.
شوروی همسایه هممرز ایران است و میتواند که یک بار دیگر قبایل ناراضی شمال را بر حکومت تهران بشوراند.
۲۵۹
نظر شما