محمد مصدق

تحلیل جامعه‌شناختی و شناختی نحوه تبدیل رویدادهای تاریخی به حافظه جمعی

راز بقای ۲۸ مرداد/ چگونه کودتا از واقعیت به ناخودآگاه جمعی ایرانیان کوچ کرد؟/ وقتی تاریخ به سلاح تبدیل می‌شود

اخبار اندیشهنه فراموشی، نه اسطوره‌سازی، نه حذف؛ بلکه یادگیری اجتماعی از گذشته. ۲۸ مرداد امسال را می‌توان دوباره در تقویم دید و از کنار آن گذشت. می‌توان درباره مصدق و کودتا سخن گفت، از سینما رکس یاد کرد، چند تصویر قدیمی منتشر کرد و تمام. اما می‌توان یک سؤال مهم‌تر نیز پرسید: چرا بعضی روزها، حتی پس از گذشت دهه‌ها، هنوز در ذهن یک ملت زنده‌اند؟ پاسخ شاید این باشد که آن روزها فقط در گذشته رخ نداده‌اند. آنها هر بار که روایت می‌شوند، در ذهن نسل تازه‌ای دوباره رخ می‌دهند. و این یعنی تاریخ فقط چیزی نیست که پشت سر ما اتفاق افتاده است. تاریخ، بخشی از چیزی است که امروز با آن فکر می‌کنیم.

کودتای ۲۸ مرداد چگونه به ادبیات و سینمای ایران راه پیدا کرد؟

از «راپورت‌های شبانه دکتر مصدق» تا «تابستان همان سال»؛ هنر چگونه کودتا ۲۸ مرداد را روایت کرد؟

سینماکودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ فقط دولت مصدق را سرنگون نکرد؛ زخمی عمیق بر ذهن و زبان روشنفکری ایران گذاشت. از شعرهای نمادین اخوان ثالث و شاملو تا داستان‌های ساعدی و گلستان و از نمایشنامه‌ها و رمان‌های گرافیکی تا فیلم‌ها و سریال‌هایی که سال‌ها بعد به سراغ آن روز تاریخی رفتند، سایه کودتا همچنان در فرهنگ و هنر ایران دیده می‌شود.

مصدق پیش از نفت؛ چگونه یک انسان تاریخی شکل گرفت؟

تاریخ ایرانزمانی که رضاخان داشت به رضاشاه تبدیل می‌شد مصدق در نطقی در مجلس گفت:«ایشان نخست‌وزیر بسیار خوب و مقتدری است، شما می‌خواهید او را شاه کنید. شاه طبق قانون اساسی مسئولیتی ندارد. شما کسی که به درد کشور می‌خورد شاه می‌کنید دو حالت رخ می‌دهد: یا یک نخست‌وزیر ضعیف‌تر  می‌آید که ما خسارت می‌بینیم. یا می‌خواهد شاه در امور دخالت کند که این دیگر دستاوردهای مشروطه را از بین می‌برد.»

به مناسبت هفتادوچهارمین سالروز

نمایندگان مجلس زار می‌زدند/ تهران در آتش؛ ۳۰ تیر ۱۳۳۱ میدان بهارستان چه خبر بود؟

تاریخ ایرانصدای گلوله‌ها تا ساعت حدود ۱۲ ظهر بدون انقطاع ادامه داشت. مادران و بستگان شهدای صبح، خود را به درِ مجلس رسانده و با شیون و زاری، نمایندگان ملی را خطاب قرار می‌دادند. نادعلی کریمی با دیدن مادر یکی از کودکان شهید، کنترل خود را از دست داد و با مشت بر سر خود می‌کوبید. حسین مکی با چشمانی اشک‌بار دستور داد مادر داغ‌دیده را به داخل راهنمایی کنند و خطاب به ماموران گفت: «این ستمگری‌ها تا ابد در تاریخ ضبط خواهد شد.»

سه ماه پس از پیروزی انقلاب

داریوش فروهر از جبهه ملی جدا شد/ سنجابی: خیر در پیش!

تاریخ ایرانفروهر: «دیگر سکوت را جایز نشمردم و به این اعتقاد دست یافتم که کج‌شده را از فرو ریختن بازداشتن، آن چیزی نیست که در این لحظه‌های سرنوشت‌ساز، مردم ایران به آن نیازمندند.»