محمد مصدق
-
به مناسبت هفتادودومین سالروز اعدام
آخرین ساعات زندگی دکتر حسین فاطمی؛ از درخواست ملاقات با یاران مصدق تا تیرباران در لشکر ۲ زرهی
تاریخ ایراندو نشریه «اطلاعات هفتگی» و «خواندنیها» در آبان ۱۳۳۳، جزئیاتی از واپسین ساعات زندگی دکتر حسین فاطمی، وزیر خارجه دولت مصدق، تلاش‌ها برای نجات او و چگونگی اجرای حکم اعدامش منتشر کردند؛ روایت‌هایی از آخرین دیدارها، وصیت‌نامه و لحظاتی که به تیرباران او در لشکر ۲ زرهی انجامید.
-
دفترالملوک خواهر دکتر محمد مصدق / عکس
تاریخ ایرانآمنه دفترالملوک (دفتری) دختر ملک‌تاج نجم‌السلطنه و میرزا هدایت‌الله وزیردفتر آشتیانی بود. در سن ٨ سالگی پدرش را از دست داد و عمویش، مستوفی‌الممال‍ک، قیمومیت او و برادرش محمد مصدق را برعهده گرفت. در کودکی به نامزدی پسردایی‌اش فیروز میرزا نصرت‌الدوله درآمد و درنهایت با او ازدواج کرد. نتیجه این ازدواج پسری به نام مظفر بود. این ازدواج در سال ١٣٢۶ ق به جدایی انجامید. پس از آن دفترالملوک با عضد السطان، یکی از پسران مظفرالدین شاه و دایی نصرت‌الدوله، ازدواج کرد.
-
نگاهی به یادداشت‌هایِ باقر کاظمی
روابطی پُر تنش میانِ مصدق و وزیرش
تاریخ ایرانیادداشت‌های باقر کاظمی، وزیر خارجه و دارایی دولت محمد مصدق، روایت‌هایی کمتر شنیده‌شده از اختلافات و تنش‌های درون کابینه، انتقادهای او از عملکرد حسین فاطمی و دخالت‌های مصدق در امور وزارتخانه‌ها را در خود جای داده است؛ اختلافاتی که سرانجام به استعفای کاظمی از دولت در خرداد ۱۳۳۲ انجامید.
-
آخرین پرده از زندگی طیب حاج‌رضایی؛ از اعترافات پرونده تا رگبار گلوله‌ها در پادگان حشمتیه
تاریخ ایرانطبق گزارش روزنامه «اطلاعات»، سحرگاه ۱۱ آبان ۱۳۴۲ طیب حاج‌رضایی و حاج اسماعیل رضایی از محکومان سرشناس قیام ۱۵ خرداد در پادگان حشمتیه تیرباران شدند؛ روایتی تکان‌دهنده از آخرین دقایق زندگی، وصایا و مواجهه این دو چهره با جوخه آتش.
-
نسبت میهن‌دوستی با آزادی و قدرت؛ میهن‌دوستی نیازمند مهار نهادی قدرت و حاکمیت اراده‌ی مردم
از رؤیای مشروطه تا انقلاب اسلامی ۵۷؛ آزادی و استقلال خواهی بدون نهاد/ تعلق ملی چه زمانی راه را بر مشارکت مردم می‌بندد؟
اخبار اندیشهاین مقاله با بررسی نظری و تاریخیِ مفهوم میهن‌دوستی، نشان می‌دهد که تعلق ملی چگونه می‌تواند هم‌پایه آزادی و حاکمیت مردم باشد یا به توجیه اقتدارگرایی بینجامد. با نگاهی به تجربیات معاصر ایران از مشروطه تا انقلاب ۵۷ و ریشه‌های فرهنگ تابعیت، نویسنده استدلال می‌کند که میهن‌دوستی اصیل تنها در بستر مهار نهادیِ قدرت، حاکمیت حقوق شهروندی و تضمین حق مشارکت و مخالفت معنا می‌یابد و به استبداد ختم نمی‌شود... پس پیوند میهن‌دوستی و آزادی مستلزم آن است که مردم خود را اعضای صاحب‌حق جامعه سیاسی بدانند و وفاداری به حاکمان را مشروط به رعایت حقوق و امکان مشارکت خویش کنند. آنچه می‌ماند آزمودن این استدلال در تجربه تاریخی است.
-
بازخوانی یک نطق تاریخی
پیام رادیویی فضل‌الله زاهدی به مردم دو ماه پس از کودتای ۲۸ مرداد/ «کشتی طوفانی مملکت به ساحل نجات نزدیک شد»
تاریخ ایراندو ماه پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، فضل‌الله زاهدی در پیام رادیویی خود به ملت که در روزنامه «کیهان» انعکاس یافت، وضعیت پیش از کودتا را «پرتگاه زوال» خواند و از استقرار امنیت و آغاز طرح‌های عمرانی خبر داد.
-
اعلام قطع رابطه ایران با انگلستان؛ تصمیم تاریخی دکتر مصدق در مهر ۱۳۳۱
تاریخ ایراندکتر مصدق در ۲۴ مهر ۱۳۳۱ طی گزارشی مفصل به مردم و مجلس، از قطع رابطه سیاسی دولت ایران با انگلستان خبر داد. به دلیل غیبت چند نماینده و به حد نصاب نرسیدن جلسه مجلس، این تصمیم تاریخی از طریق مطبوعات اعلام شد. متن کامل این گزارش، زوایای پنهان چالش نفت، فشارها و استعمارزدایی را روایت می‌کند.
-
به مناسبت هفتادوپنجمین سالروز
چگونه دکتر مصدق انگلیس را در شورای امنیت شکست داد؟
تاریخ ایرانبه مناسبت هفتادوپنجمین سالروز حضور دکتر محمد مصدق در شورای امنیت سازمان ملل، کوروش احمدی، دیپلمات پیشین و پژوهشگر تاریخ، در یادداشتی به بازخوانی اسناد این پرونده پرداخته و نشان می‌دهد چگونه دولت مصدق با استراتژی حقوقی و سیاسی درست، توانست بریتانیا را در شورای امنیت شکست دهد.
-
به مناسبت سی‌وششمین سالمرگ
ناگفته‌هایی از زندگی عباسقلی گلشائیان؛ مردی که نامش با جنجالی‌ترین قرارداد نفتی پیش از ملی‌شدن گره خورد
تاریخ ایرانقرارداد الحاقی نفت که در ۲۶ تیر ۱۳۲۸ میان عباسقلی گلشائیان و نویل گس امضا شد، هرگز از تصویب مجلس نگذشت. با این حال نام گلشائیان را بیش از هر سمت دولتی دیگری که داشت به یادها سپرد و بحث‌های مربوط به آن به یکی از حلقه‌های مسیر ملی شدن صنعت نفت تبدیل شد. او ۱۹ مهر ۱۳۶۹ در تهران درگذشت.
-
شنبه نوزدهم مهر ۱۳۳۱
دکتر حسین فاطمی در اولین نشست خبری: برای پرونده نفت نیازی به مطالعه ندارم!
تاریخ جهاندکتر حسین فاطمی در نوزدهم مهرماه ۱۳۳۱، در نخستین روز حضورش در وزارت امور خارجه، ضمن تعیین اولویت‌هایی چون مبارزه با نفوذ بیگانه، درباره پرونده نفت گفت که به دلیل اشراف کامل، نیازی به مطالعه ندارد.
-
شاپور بختیار و داریوش فروهر در مراسم هفتم دکتر مصدق؛ سال ۴۵ / عکس
تاریخ ایراندو تصویر کمتر دیده شده از شاپور بختیار و داریوش فروهر را در مراسم هفتم درگذشت دکتر محمد مصدق در احمدآباد ساوجبلاغ در سال ۱۳۴۵ مشاهده می‌کنید.
-
محمد مصدق در زمان تحصیل در نوشاتل سوئیس؛ سال ۱۲۸۹
تاریخ ایراناز چپ به راست: عباس نیکبخت، ضیاءاشرف مصدق، ابوالحسن دیبا، محمد مصدق، عزتالله بیات، احمد مصدق.
-
آیت‌الله طالقانی در حال سخنرانی در کنار مزار دکتر مصدق؛ اسفند ۵۷/ عکس
تاریخ ایرانتصویری کمتر دیده شده از آیت‌الله سیدمحمود طالقانی را در حاشیه سخنرانی بر مزار دکتر محمد مصدق در قریه احمدآباد ساوجبلاغ و در ۱۴ اسفند ۵۷ مشاهده می‌کنید.
-
«داریوش فروهر» در کنار اعضای هیأت امنای آرامگاه دکتر مصدق؛ دهه ۷۰/ عکس
تاریخ ایرانتصویری قدیمی از داریوش فروهر را در کنار اعضای هیأت امنای آرامگاه دکتر محمد مصدق و در دهه ۷۰ مشاهده می‌کنید.
-
استاد برجسته تاریخ: تصمیم‌گیرندگان آمریکایی عمدتاً تحت تاثیر القائات مقامات اسرائیلی قرار دارند
تجربه دوران مصدق و جنگ عراق به کمک ایران می‌آید؟ / آبراهامیان: هدف اسرائیل نه دموکراسی، بلکه فروپاشی ساختار ایران است /آمریکایی‌ها ایران را نمی‌شناسند
آمریکایرواند آبراهامیان، تاریخ‌نگار برجسته و استاد دانشگاه شهری نیویورک، در مصاحبه‌ای جامع با نشریه «نیو لفت ریویو» به تشریح ابعاد داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی تحولات ایران پرداخته است. به باور وی، برخلاف تصورات واشنگتن و تل‌آویو، حاکمیت ایران از نهادهای ساختارمند و مستحکمی برخوردار است که مانع از فروپاشی یا تغییر رژیم از طریق فشارهای نظامی و تحریم‌های اقتصادی می‌شود.
-
به مناسبت شصت‌وسومین سالمرگ
کارنامه پرمناقشه فضل‌الله زاهدی؛ از وزارت کشور مصدق تا تبعیدگاه ژنو
تاریخ ایرانفضل‌الله زاهدی، افسر قزاقی که پله‌های ترقی را تا عالی‌ترین مقام نظامی و نخست‌وزیری پیمود، سرانجام به یکی از چهره‌های بحث‌برانگیز تاریخ معاصر ایران تبدیل شد. نام او با کودتای ۲۸ مرداد، قرارداد کنسرسیوم نفت و تبعیدی گره خورد که پایان عمرش را دور از وطن رقم زد.
-
«آن‌قدر حمایت که ما از آن جنبش ملی نمودیم فراموش‌شدنی نیست»
پیام شاه به مردم ایران سه روز پس از کودتای ۲۸ مرداد
تاریخ ایرانعمیق‌ترین تاثر و درد خود را به روان پاک مردم رشید تهران و افراد و درجه‌داران و افسرانی که در قیام آزادی‌بخش ۲۸ مرداد ثابت کرد این ملت فناناپذیر است و هیچ نیروی اهریمنی قادر به گزند بر آن نیست شرکت کرده‌اند اهدا نموده و این رشد ملی را به بازماندگان آنها در عین تسلیت تبریک می‌گویم.
-
روایتی از فردای کودتا
چه کسی محل اختفای دکتر مصدق را لو داد؟
تاریخ ایراناز لحظه قدم زدن مصدق در حیاط خانه مهندس معظمی تا دیدار او با فضل‌الله زاهدی در باشگاه افسران، گزارش کیهان تصویری سه روز پس از کودتا تصویری زنده از آخرین ساعات آزادی رهبر نهضت ملی نفت ارائه می‌دهد.
-
چرچیل و مصدق؛ دو نخست‌وزیر، دو پادشاه جوان و دو رویکرد متفاوت به سلطنت
حاج محمود عطار، پیماندر تاریخ سیاسی، گاهی مقایسه دو شخصیت در دو کشور متفاوت، بیش از مطالعه جداگانه آنان می‌تواند ماهیت یک نظام سیاسی را آشکار کند. یکی از این مقایسه‌های قابل تأمل، مقایسه وینستون چرچیل و محمد مصدق در دوره‌ای است که بخشی از نخست‌وزیری آنان بر یکدیگر منطبق بود؛ دوره‌ای که در بریتانیا الیزابت دوم و در ایران محمدرضا شاه پهلوی بر تخت سلطنت بودند.
-
به زودی منتشر می شود
بازخوانی جنبش ملی به رهبری محمد مصدق در نشریه «چشم انداز ایران»
اخبار اندیشهچشم انداز ایران با تیتر «نفت ما» ویژه نامه ای برای بازخوانی جنبش ملی به رهبری دکتر محمد مصدق و کودتای ۱۳۳۲ به زودی منتشر می شود.
-
نگاهی به نمایشنامه‌ی جدید هنگامه ناهید، به بهانه سالگرد کودتای ۲۸ مرداد
روایت به حاشیه راندن زنی که فقط دختر مصدق نیست!
کتابدر حافظه‌ی رسمی تاریخ معاصر ایران، نام محمد مصدق چنان با ملی‌شدن صنعت نفت، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و آرمان استقلال سیاسی گره خورده که آدم‌های پیرامون او به‌ویژه زنان خانواده‌اش در سایه‌ی این نام بزرگ محو شده‌اند. «رنج‌نومه‌ی دختیران»، نمایشنامه‌ی تازه‌ی هنگامه ناهید که اخیرد از نشر شورآفرین روانه‌ی بازار کتاب شده، دقیقاً از همین نقطه‌ی کور آغاز می‌کند، از زنی که در روایت رسمی تاریخ تقریباً هیچ سهمی از صدا ندارد، اما زندگی‌اش زیر آوار یکی از مهمترین رخدادهای سیاسی ایران فرومی‌ریزد.
-
ببینید | سکانسی از دادگاه مصدق پس از کودتای 28 مرداد 1332
فیلمکودتای 28 مرداد 1332 یکی از مهمترین وقایع تاریخی سیصد سال اخیر ایران محسوب می‌شود؛ جایی که مسئله استقلال ایران بار دیگر در میان روشنفکران و میهن دوستان مطرح شد. در سکانسی از فیلم معمای شاه استقلال ایران به خوبی به تصویر کشیده شده است، جایی که محمد مصدق، نخست وزیر وقت ایران که بر اثر کودتای آمریکایی سرنگون شده بود، در دادگاهی غیرقانونی به حبس و تبعید محکوم شد. منبع: خبرگزاری دانشجو
-
تحلیل جامعه‌شناختی و شناختی نحوه تبدیل رویدادهای تاریخی به حافظه جمعی
راز بقای ۲۸ مرداد/ چگونه کودتا از واقعیت به ناخودآگاه جمعی ایرانیان کوچ کرد؟/ وقتی تاریخ به سلاح تبدیل می‌شود
اخبار اندیشهنه فراموشی، نه اسطوره‌سازی، نه حذف؛ بلکه یادگیری اجتماعی از گذشته. ۲۸ مرداد امسال را می‌توان دوباره در تقویم دید و از کنار آن گذشت. می‌توان درباره مصدق و کودتا سخن گفت، از سینما رکس یاد کرد، چند تصویر قدیمی منتشر کرد و تمام. اما می‌توان یک سؤال مهم‌تر نیز پرسید: چرا بعضی روزها، حتی پس از گذشت دهه‌ها، هنوز در ذهن یک ملت زنده‌اند؟ پاسخ شاید این باشد که آن روزها فقط در گذشته رخ نداده‌اند. آنها هر بار که روایت می‌شوند، در ذهن نسل تازه‌ای دوباره رخ می‌دهند. و این یعنی تاریخ فقط چیزی نیست که پشت سر ما اتفاق افتاده است. تاریخ، بخشی از چیزی است که امروز با آن فکر می‌کنیم.
-
بازخوانی نقش یکی از چهره‌های جنجالی خیابانی در وقایع ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
شعبون بی‌مخ در روز کودتا کجا بود؟
تاریخ ایراناصلاً و ابداً این چیزها نبود. ما طرفدار آیت‌الله کاشانی بودیم و مصدق. اون موقع اصلاً این بساط تو تهران بود که عده‌ای طرفدار مصدق و کاشانی بودن و عده‌ای مخالفشون و همش سر انتخابات و اینا دعوا مرافعه و بگیری و ببندی و اینا بود...
-
عکس‌های کمتر دیده شده از تهران در روز کودتا؛ ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
تاریخ ایراناین عکس‌ها روز پنجشنبه ۲۹ مرداد ۱۳۳۲ در روزنامه کیهان به چاپ رسیده است.
-
اقتصاد بدون نفت مصدق، بیش از یک شعار نبود
تاریخ ایرانهرگاه طرفداران مصدق تظاهراتی برگزار می‌کردند، او متهم می‌شد که از «خیابان علیه مخالفان» بهره‌برداری می‌کند. مصدق در برابر این اتهام به مکانیزم‌های قانونی متوسل شد، زیرا اعتقاد داشت قانون اساسی مشروطه برآمده از اراده جمعی مردم است و قابلیت اصلاح دارد.
-
به مناسبت هفتادوسومین سالروز کودتای ۲۸ مرداد
مصاحبه شاه در روز کودتا/ «۹۹ درصد مردم ایران پشتیبان من هستند»
تاریخ ایرانلندن – اسوشیتدپرس «آرتور – کاشان» مفسر خبرگزاری اسوشیتدپرس در لندن می‌گوید سقوط دکتر مصدق که مدت ۲۸ ماه بر ایران حکومت می‌کرد ممکن است راه را برای حل مسئله نفت باز کند.
-
کودتای ۲۸ مرداد چگونه به ادبیات و سینمای ایران راه پیدا کرد؟
از «راپورت‌های شبانه دکتر مصدق» تا «تابستان همان سال»؛ هنر چگونه کودتا ۲۸ مرداد را روایت کرد؟
سینماکودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ فقط دولت مصدق را سرنگون نکرد؛ زخمی عمیق بر ذهن و زبان روشنفکری ایران گذاشت. از شعرهای نمادین اخوان ثالث و شاملو تا داستان‌های ساعدی و گلستان و از نمایشنامه‌ها و رمان‌های گرافیکی تا فیلم‌ها و سریال‌هایی که سال‌ها بعد به سراغ آن روز تاریخی رفتند، سایه کودتا همچنان در فرهنگ و هنر ایران دیده می‌شود.
-
آیا فرمانِ عزلِ مصدق قانونی بود؟
تاریخ ایرانآیا محمدرضا شاه پهلوی در چارچوب قانون اساسی مشروطه حق عزل محمد مصدق را داشت، یا فرمان او اقدامی برخلاف جایگاه تشریفاتی سلطنت بود؟ بررسی اصول قانون اساسی، عملکرد دولت مصدق و تجربه مشروطه ایران، پرسش پیچیده‌ای را پیش می‌کشد که پاسخ آن تنها با دوگانه «کودتا» یا «دولت قانونی» روشن نمی‌شود.
-
به مناسبت هفتادوسومین سالروز
۳۵ سند آمریکایی و بریتانیایی که رازهای کودتای ۲۸ مرداد را فاش می‌کنند
تاریخ ایرانبه مناسبت هفتادوسوین سالگرد کودتا، گزارش مفصل این اسناد و توضیحات درباره آنها را که به مناسبت شصت‌ومین سالروز کودتای ۲۸ مرداد در سال ۱۳۹۲ توسط آرشیو امنیت ملی آمریکا منتشر شد مرور می‌کنیم.