به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، زن در خانواده قرار نیست نیرویی برای انجام کارهای خانه باشد؛ در نگاه دینی، او محور آرامش و یکی از پایههای اصلی حیات خانواده است. از تعبیر «ریحانه» تا سه ستون قرآنیِ مودت، لباس بودن و قوامیت، تصویری متفاوت از رابطه زن و مرد ترسیم میشود؛ تصویری که در آن محبت، کرامت و مسئولیت، جای خود را به سلطه و تحمیل نمیدهند.
بنابر روایت ابنا، خانواده، بنیادیترین واحد جامعه است و زن در این نهاد، نقش هوای تنفس و مدیر خانه را بر عهده دارد، نه اینکه به کارگزار و خدمتکاری تحمیلی تبدیل شود. محبت، کرامت و مصونیت از خشونت، از حقوق اساسی زن در خانواده است و قوامیت مرد نیز به معنای پذیرش مسئولیت و حمایت است، نه اعمال سلطه. «الگوی سوم زن مسلمان» نیز با فاصله گرفتن از الگوهای شرقی و غربی، بر پایه سه اصل قرآنیِ مودت، لباس بودن زن و شوهر برای یکدیگر و سرپرستی مسئولانه شکل میگیرد.
خانواده؛ سلول بنیادین تمدن
در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، خانواده صرفاً یکی از نهادهای اجتماعی در کنار دیگر نهادها نیست؛ بلکه «سلول اصلی جامعه» [۱] و نخستین حلقه در مسیر تمدنسازی نوین اسلامی به شمار میرود. از این منظر، استحکام یا آسیبدیدگی خانواده، تأثیری مستقیم بر آینده جامعه و یک ملت خواهد داشت؛ زیرا پیشرفت حقیقی فقط در آمار و شاخصهای اقتصادی خلاصه نمیشود و بخش مهمی از آن در کیفیت زندگی روزمره و روابط انسانی شکل میگیرد [۲].
زن؛ هوای زندهکننده خانه
یکی از عمیقترین تعابیری که رهبر شهید درباره جایگاه زن در خانواده به کار بردهاند، تعبیر «ریحانه» است. ایشان با استناد به حدیث «المرأة ریحانة ولیست بقهرمانة» میفرمایند: «زن، هوایی است که فضای خانواده را انباشته؛ همچنان که شما در فضا تنفّس میکنید، اگر هوا نباشد، تنفّس ممکن نیست. زنِ خانواده به منزله تنفّس در این فضا است.» [۳]
نکته مهم در این تعبیر، معنای واژه «قهرمانة» است. رهبر شهید توضیح میدهند که «قهرمان» در زبان عربی به معنای کارگزار و خدمتگزار است و نه پهلوان. بنابراین، زن در خانه مدیر و ساماندهنده فضای خانواده است، نه نیروی خدماتی آن. خانه باید با مدیریت و نقشآفرینی زن اداره شود، نه با تحمیل وظایف بر او.
ایشان «پرهیز از تحمیل کار خانه به زن»، «کمک شوهر در عوارض فرزندآوری» و «باز گذاشتن مسیر پیشرفت علمی و شغلی» را از حقوق مسلم زنان میدانند [۴].
محبت؛ حقی فراتر از تأمین معاش
از نگاه رهبر شهید، یکی از اساسیترین نیازهای زن در خانواده، دریافت محبت است. ایشان با صراحت میفرمایند: «در خانه، مهمترین حقّی که بانوی خانه دارد، محبّت است. مهمترین نیاز او و مهمترین حقّ او، محبّت است.» [۵]
ایشان با استناد به روایات، بر ضرورت ابراز محبت از سوی مردان تأکید کرده و معتقدند محبت نباید صرفاً در دل باقی بماند، بلکه باید در رفتار و زبان نیز نمود پیدا کند. در کنار محبت، «عدم خشونت» نیز از حقوق مهم زن در خانواده است؛ در حالی که به گفته ایشان، فرهنگ منحط غربی سرشار از نمونههای خشونت مردان علیه زنان است [۶].
قرآن؛ سه ستون برای بنای خانواده
قرآن کریم خانواده را صرفاً یک قرارداد اجتماعی و حقوقی نمیداند، بلکه آن را پیوندی عمیق، روحانی و مقدس معرفی میکند. سه آیه از قرآن کریم را میتوان به عنوان سه ستون مهم این بنا مورد توجه قرار داد [۷]:
آیه نخست؛ آرامش، مودت و رحمت
«وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً ۚ إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ»
«و از نشانههای او اینکه همسرانی از جنس خود شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید و در میانتان مودت و رحمت قرار داد؛ همانا در این نشانههایی است برای گروهی که تفکر میکنند.» [۸]
آیه دوم؛ زن و شوهر، لباس یکدیگر
«هُنَّ لِبَاسٌ لَکُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ»
«آنان لباس شما هستند و شما لباس آنان هستید.» [۹]
این آیه، رابطه زن و شوهر را به رابطهای عمیق و دوسویه تشبیه میکند؛ رابطهای که در آن هر یک برای دیگری مایه پوشش، آبرو، امنیت و آرامش است، نه اینکه یکی در جایگاه سلطهگر و دیگری در جایگاه زیردست قرار گیرد.
آیه سوم؛ قوامیت به معنای مسئولیت
«الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَیٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ»
«مردان سرپرست و خدمتگزار زنانند، به خاطر برتریهایی که خدا برای بعضی بر بعضی دیگر قرار داده و به خاطر انفاقهایی که از اموالشان در مورد زنان میکنند.» [۱۰]
بر اساس این نگاه، قوامیت مرد به معنای پذیرش مسئولیت در قبال خانواده، تأمین امنیت، رفاه و حمایت عاطفی است و نمیتوان آن را مجوزی برای سلطهگری یا تحمیل خواستهها دانست.
الگوی سوم زن مسلمان؛ نه شرقی، نه غربی
رهبر شهید با طرح مفهوم «الگوی سوم زن مسلمان» [۱۱]، الگویی متفاوت از دو الگوی شرقی و غربی ارائه کردهاند؛ الگویی که نه زن را به حاشیه میراند و نه او را به ابزاری جنسی یا اقتصادی تقلیل میدهد.
در این الگو، زن میتواند در عین ایفای نقش همسری و مادری، در عرصههای علمی، اجتماعی و اقتصادی نیز حضور داشته باشد و حتی در فعالیتهای سیاسی نقشآفرین باشد؛ بدون اینکه جایگاه و کرامت او در خانواده نادیده گرفته شود. از منظر اسلام، میدان فعالیت علمی، اقتصادی و سیاسی برای زنان باز است و هیچکس نمیتواند با استناد به دین، آنان را از این عرصهها محروم کند [۱۲].
خانواده؛ نقطه آغاز تمدن
در اندیشه رهبر شهید، خانواده یک پروژه فرعی در کنار دیگر برنامههای تمدنی نیست؛ بلکه نقطه آغاز و شالوده تمام حرکتهای تمدنی محسوب میشود. زن نیز در این منظومه نه کارگر خانه است، نه ابزار تولید و نه موجودی حاشیهای؛ بلکه هوای تنفس خانواده، مدیر خانه و محور آرامش آن است.
اگر ستونهایی همچون مودت، محبت، کرامت و عدالت در خانوادهها استوار شوند، جامعه نیز میتواند بر همین پایه استحکام پیدا کند. از همین رو، توجه به جایگاه خانواده و زن، تنها مسئلهای مربوط به زندگی خصوصی نیست؛ بلکه بخشی از مسیر ساختن جامعهای سالم و آیندهای پایدار است.
پینوشتها
[۱] رهبر شهید انقلاب، بیانات در دیدار اقشار مختلف بانوان، ۱۴۰۱/۱۰/۱۴.
[۲] شاهرانیوز، «بررسی میراث فکری رهبر شهید درباره خانواده و نقش زن»، ۱۵ تیر ۱۴۰۵.
[۳] رهبر شهید انقلاب، بیانات در دیدار هزاران نفر از زنان و دختران، ۱۴۰۴/۰۹/۱۲، بخش «ریحانه».
[۴] خبرگزاری میزان، «درک ریحانه از زبان رهبر شهید؛ زن، هوای تنفس خانواده»، ۶ تیر ۱۴۰۵.
[۵] خبرآنلاین، «مادری و همسری؛ نقشی حساس و آیندهساز در خانواده»، ۱۶ شهریور ۱۴۰۵.
[۶] رهبر شهید انقلاب، بیانات در دیدار هزاران نفر از زنان و دختران، ۱۴۰۴/۰۹/۱۲، بخش «ریحانه».
[۷] نهضت، «۱۰ آیه منتخب قرآن درباره روابط سالم خانوادگی»، ۱۴۰۳.
[۸] سوره روم، آیه ۲۱.
[۹] سوره بقره، آیه ۱۸۷.
[۱۰] سوره نساء، آیه ۳۴.
[۱۱] شهرآرانیوز، «الگوی سوم زن مسلمان؛ پاسخی به جنگ تمدنی»، ۴ آذر ۱۴۰۴.
[۱۲] خبرگزاری میزان، «درک ریحانه از زبان رهبر شهید؛ زن، هوای تنفس خانواده»، ۶ تیر ۱۴۰۵.
نظر شما