امام علی(ع) چگونه پیش از آغاز نبرد پیروز می‌شد؟ راز هیبتی که دشمن را از پا می‌انداخت

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، رمز پیروزی‌های امیرالمؤمنین امام علی(علیه‌السلام) در برابر همتایان و دشمنان، تنها در قدرت جسمانی یا مهارت جنگی ایشان خلاصه نمی‌شد؛ بلکه قدرت روحی و هیبت آن حضرت عاملی بود که بر فضای میدان نبرد تأثیر می‌گذاشت و روحیه طرف مقابل را تحت تأثیر قرار می‌داد.

در حکمت ۳۱۸ نهج‌البلاغه آمده است که از امام علی(علیه‌السلام) پرسیدند: «به چه وسیله‌ای بر همتایان خود غلبه کردی؟»؛ «وَقِیلَ لَهُ عَلَیْهِ السَّلَامُ بِأَیِّ شَیْءٍ غَلَبْتَ الْأَقْرَانَ؟»

امام(ع) در پاسخ فرمودند: «مَا لَقِیتُ رَجُلاً إِلاَّ أَعَانَنِی عَلَی نَفْسِهِ»؛ یعنی «با هیچ مردی روبه‌رو نشدم، مگر اینکه مرا بر ضد خودش یاری کرد.»

«اَقران» جمع «قِرن» و به معنای همتا و هم‌طراز است. پاسخ امام(ع) در ظاهر کوتاه است، اما به یک واقعیت مهم در میدان‌های نبرد اشاره دارد؛ اینکه گاهی شکست، پیش از درگیری نظامی و از درون روحیه فرد یا سپاه آغاز می‌شود.

سید رضی نیز در توضیح این سخن امام(ع)، آن را ناظر به جایگاه هیبت آن حضرت در دل‌ها می‌داند و می‌نویسد: «یُومِیءُ بِذلِکَ إلی تَمَکُّنِ هَیْبَتِهِ فِی الْقُلُوبِ»؛ یعنی این سخن به استقرار و نفوذ هیبت امام(ع) در قلب‌ها اشاره دارد.

بی‌تردید، روحیه یکی از عوامل مهم در پیروزی یا شکست در یک نبرد است. نیرویی که از اعتمادبه‌نفس و روحیه بالا برخوردار باشد، حتی در شرایط دشوار نیز توان بیشتری برای ایستادگی و مقابله دارد؛ در مقابل، ترس و تزلزل روحی می‌تواند توان یک نیروی نظامی را کاهش دهد، حتی اگر از نظر تعداد و تجهیزات در وضعیت مطلوبی قرار داشته باشد.

امام علی(ع) در میان عرب به شجاعت و دلاوری شهرت داشت و این آوازه پس از جنگ خندق و رویارویی با «عمرو بن عبدود»، از جنگاوران نامدار عرب، بیش از گذشته گسترش یافت. این شهرت سبب شده بود حضور آن حضرت در میدان نبرد، برای کسانی که مقابل ایشان قرار می‌گرفتند، صرفاً مواجهه با یک جنگجو نباشد؛ بلکه رویارویی با شخصیتی باشد که شجاعتش پیشاپیش در ذهن آنان شکل گرفته بود.

از همین رو، هنگامی که امام علی(ع) وارد میدان می‌شد، ممکن بود برخی از مبارزان پیش از آغاز درگیری، تحت تأثیر هیبت و آوازه آن حضرت، بخشی از توان روحی خود را از دست بدهند. همین خودباختگی، قدرت تصمیم‌گیری و توان مقابله آنان را کاهش می‌داد و زمینه را برای پیروزی امام(ع) فراهم می‌کرد.

بنابراین، حکمت ۳۱۸ نهج‌البلاغه را می‌توان از جمله سخنانی دانست که به نقش قدرت روحی و تأثیر هیبت در سرنوشت نبردها توجه می‌دهد؛ جایی که ممکن است نتیجه رویارویی، پیش از آنکه شمشیرها به حرکت درآیند، در میدان ذهن و روح انسان‌ها رقم بخورد.

منبع:فارس