از یک نگاه تا یک آسیب اجتماعی؛ چرا سبک زندگی اسلامی بر حفظ حیا تأکید دارد؟

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، تقویت حیا یکی از مؤلفه‌های مهم در تحقق سبک زندگی اسلامی به شمار می‌رود. هرچند اساس تربیت دینی در محیط خانواده شکل می‌گیرد و خانواده در این زمینه نقشی محوری و اساسی دارد، اما اگر فضای اجتماعی حاکم بر جامعه نامناسب و زمینه‌ساز فساد باشد، ممکن است حتی تربیت صحیح خانوادگی نیز تحت تأثیر قرار گیرد و کارآمدی خود را از دست بدهد.

بنابر روایت الشیعه، در سبک زندگی اسلامی، تقویت حیا تنها به محیط خانواده محدود نمی‌شود، بلکه زمینه‌ها و مبانی آن در عرصه زندگی اجتماعی نیز مورد توجه قرار گرفته است.

 توصیه‌های سبک زندگی اسلامی برای تقویت حیا در جامعه

بر این اساس، در این بخش به مجموعه‌ای از توصیه‌ها اشاره می‌شود که رعایت آنها می‌تواند در تقویت حیا در جامعه مؤثر باشد. این توصیه‌ها را می‌توان در محورهای مختلف مورد بررسی قرار داد:

 الف. رعایت پوشش مناسب زن و مرد در جامعه

در آیات و روایات اسلامی، درباره رعایت پوشش مناسب در برابر نامحرم توصیه‌های فراوانی مطرح شده است. اگرچه بخش قابل توجهی از این خطاب‌ها متوجه زنان است (ر.ک: نور: ۳۱؛ احزاب: ۵۹)، اما این مسئله به دلیل ظرافت بدنی و جذابیت‌های ظاهری آنان است که می‌تواند موجب تحریک نامحرمان شود. با این حال، این موضوع به معنای مستثنا بودن مردان از رعایت حیا نیست؛ بلکه مردان نیز بر اساس آموزه‌های دینی (ر.ک: مائده: ۲) و حکم عقل، موظف به رعایت حیا هستند و پوشش مناسب یکی از جلوه‌های آن محسوب می‌شود.

بر همین اساس، برای تقویت حیا در فضای اجتماعی، به مردان نیز همچون زنان توصیه شده است از پوشیدن لباس‌های بسیار تنگ و چسبان که می‌تواند در محیط اجتماعی صحنه‌های نامناسبی ایجاد کند، خودداری کنند.

 ب. پرهیز از نگاه‌های هوس‌آلود

کنترل نگاه شهوت‌آلود یکی از عوامل مهم در تقویت حیا در جامعه است. برخی نویسندگان معتقدند: «سنگ بنای بسیاری از روابط نامشروع، یک نگاه شهوت آلود است؛ چراکه نگاه شهوانی و به تعبیر دیگر، نگاه خیره و متمرکز بر چهره زیبای زن، قوه لذت جوی مرد را بیدار می کند و ذهن شروع به تصویرسازی نموده و ویژگی های ظاهری فرد موردنظر را به سرعت در مغز می پروراند؛ حالت راه رفتن، نمای چشم، لب، اندام، لباس و… و یک تصویر کامل از خصوصیات پیدا و پنهان زن به مغز مخابره شده و مغز مانند رایانه آنها را به هم پیوند می دهد و تصویر موردنظر او را می سازد.

در این شرایط، فرد مشاهده‌کننده اگرچه تماس فیزیکی با شخص موردنظر ندارد، اما ذهن او می‌تواند در فضای خیال با آنچه دیده است هر نوع ارتباطی برقرار کند. در چنین وضعیتی، ذهن انسان ناخواسته درگیر می‌شود و حواس او تا اندازه‌ای دچار اختلال می‌گردد. فرد در دنیای اوهام و خیالات، هرگونه بهره‌برداری را از تصویر ذهنی خود انجام می‌دهد و در جهان واقعی نیز ممکن است در پی نزدیک شدن به آن شخص برآید؛ بنابراین، اگر زمینه ارتکاب گناه برای او فراهم باشد، از آن چشم‌پوشی نخواهد کرد» (غلامی، ۱۳۸۱، ص۱۱۲ـ۱۱۴).

بر این اساس، یک نگاه شهوت‌آلود می‌تواند آغازگر مسیری باشد که فرد را به سوی تباهی و فلاکت سوق دهد. از همین رو، در حدیثی از امام صادق(ع) آمده است: «نگاه بعد از نگاه تخم شهوت را در قلب می پاشد و همان کافی است که بیننده را به فتنه بکشاند» (صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۱۸). نگاه هوس‌آلود به زن یا مرد نامحرم، از تیرهای شیطان معرفی شده است (همان) و می‌تواند بذر شهوت را در دل انسان بکارد (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۳۲۵). چه بسیار انحراف‌ها و حتی جنایت‌هایی که ممکن است از یک نگاه آغاز شود.

قرآن کریم نیز در راستای حفظ حیا در جامعه، هم مردان و هم زنان مؤمن را به کنترل نگاه دعوت کرده و می‌فرماید: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ یحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ… وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یحْفَظْنَ فُرُوجَهُن» (نور: ۳۰ـ۳۱)؛ ای رسول ما! مردان مؤمن را بگو تا چشم‌ها را از نگاه ناروا فروبندند… و زنان مؤمن را نیز بگو تا چشم‌های خود را از نگاه ناروا حفظ کنند و اندام خویش را محفوظ دارند.

از آنجا که بخش قابل توجهی از مؤلفه‌های جنسی در مردان از مسیر بینایی دریافت می‌شود و بر اساس برخی یافته‌های پژوهشی، مردان «راست مغز» یا به تعبیر دیگر «بینایی» و زنان «چپ مغز» یا «گفتاری ـ کلامی» معرفی شده‌اند، پسران بیشتر به تصاویر علاقه دارند و دختران بیشتر جذب داستان‌های رمانتیک می‌شوند (طیبی، ۱۳۹۱). بنابراین، آیه شریفه ابتدا مردان را مورد خطاب قرار داده است. البته در موضوع پوشش مناسب، مخاطب آیات قرآن بیشتر زنان هستند که علت آن در بخش پیشین توضیح داده شد.

 ج. پرهیز از خودآرایی و تبرّج

تبرّج و خودنمایی را می‌توان یکی از ویژگی‌هایی دانست که به صورت غریزی در زنان وجود دارد. منابع اسلامی نیز به این ویژگی توجه کرده‌اند. از جمله، امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرماید: «خداوند زنان را از سرشت مردان آفریده؛ از این رو، تمام همت خود را در جذب مردان و نزدیک شدن به آنان صرف می کند» (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۳۳۷).

این موضوع از دیدگاه روان‌شناسی نیز مورد توجه قرار گرفته است. یک روان‌شناس ایتالیایی در این زمینه می‌گوید: «یکی از تمایلات عمیق و آرزوهای اساسی زن آن است که در چشم دیگران اثری مطلوب بخشیده و به وسیله حسن قیافه و زیبایی اندام، موزون بودن حرکات، خوش آهنگی صدا، طرز تکلم و بالاخره شیوه خرام خود مطبوع طباع واقع گشته، احساسات آنها را تحریک نموده و روحشان را مجذوب سازد» (لمبروزو، ۱۳۶۹، ص۴۲).

از این رو، آموزه‌های اسلامی از این ویژگی غفلت نکرده و با توصیه‌های متعدد درباره زینت و آرایش زن برای همسر در محیط خانه، مسیر مناسبی برای پاسخ به این غریزه در نظر گرفته است (صدوق، ۱۳۷۶، ص۳۹۶).

با این حال، از آنجا که این ویژگی ممکن است در صورت افراط، زن را به سمت تبرج و خودنمایی در برابر نامحرم سوق دهد و او را به نمایش جاذبه‌های جنسی خود ترغیب کند، قرآن کریم در دو آیه (احزاب: ۳۳؛ نور: ۶۰) ضمن اشاره به تبرج و خودنمایی زنان، آن را در چارچوب خانواده و همسر محدود کرده و تأکید می‌کند: «و در خانه های خود بمانید و همچون جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید» (احزاب: ۳۳).

آزادی در خودآرایی و به نمایش گذاشتن جذابیت‌های زنانه در فضای عمومی می‌تواند زمینه‌ساز برخی اختلالات روانی نیز باشد. برخی نویسندگان در این باره چنین توضیح داده‌اند:

وقتی زنِ آرایش‌کرده و بدون پوشش مناسب در میان مردان حضور پیدا می‌کند، طبیعی است که گروهی از آنان از ظاهر او خوششان بیاید و با تحسین و تکریم ظاهری، واکنش نشان دهند. همین امر ممکن است موجب شود او همواره تلاش کند ظاهر خود را به گونه‌ای تنظیم کند که بیشتر مورد پسند دیگران قرار گیرد. معمولاً چنین زنان و دخترانی برای زیباتر شدن، زمان زیادی را صرف آرایش و پیروی از مدهای روز می‌کنند. ادامه این روند می‌تواند نگرانی‌های روانی متعددی برای آنان ایجاد کند؛ زیرا همیشه امور مطابق میل انسان پیش نمی‌رود و همین مسئله می‌تواند اضطراب و نگرانی به همراه داشته باشد.

برای نمونه، این دغدغه که آیا با صرف این میزان وقت و هزینه توانسته‌اند توجه دیگران را جلب کنند و مورد پسند آنان قرار گیرند یا برعکس، دیگران آنان را مورد تمسخر و تحقیر قرار داده‌اند، ممکن است ذهن آنها را دائماً درگیر کند و موجب نگرانی مستمر شود.

از سوی دیگر، این تصور که ممکن است هر لحظه زنی زیباتر وارد میدان شود و توجه دیگران را به خود جلب کند، می‌تواند نگرانی دیگری ایجاد کند. همچنین مشاهده کاهش تدریجی زیبایی ظاهری با گذشت زمان و جایگزین شدن زنان جوان‌تر و زیباتر، ممکن است فشار روانی و استرس بیشتری برای آنان ایجاد کند (رجبی، ۱۳۸۳).

بنابراین، افراط در خودنمایی و جلوه‌گری با اشکال گوناگون آن می‌تواند تعادل روحی و روانی زن را مختل کرده و آرامش او را از میان ببرد. با توجه به این نکات، فلسفه توصیه اسلام به حجاب و پوشش مناسب زن در برابر نامحرم روشن‌تر می‌شود؛ زیرا حجاب می‌تواند زمینه آرامش زن را فراهم کرده و او را از بسیاری از نگرانی‌ها دور نگه دارد.

مصادیق تبرج

ـ پوشیدن لباس‌های نازک و بدن‌نما: در روایتی آمده است: «هر که لباسش نازک است دینش نازک است» (ابن شعبه حرّانی، ۱۳۸۲، ص۱۷۳).

ـ پوشیدن لباس‌های تنگ و چسبان: به گونه‌ای که حجم بدن را به طور کامل نمایان کند. در روایت آمده است: سزاوار نیست زن هنگام خارج شدن از خانه لباس خود را جمع و فشرده کند، به گونه‌ای که برجستگی‌های بدن او آشکار شود یا خود را معطر سازد (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۵۱۹).

لازم است اشاره شود که «جمر» هم به معنای جمع کردن، گره زدن و کنار هم قرار دادن است (ابن منظور، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۴۴) و هم معنای معطر کردن دارد (فراهیدی، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۲۱). بنابراین، روایت مذکور می‌تواند هر دو معنای یادشده را دربرگیرد؛ زیرا هر دو مورد از مصادیق بی‌حجابی محسوب می‌شوند.

ـ پوشیدن لباس‌های جلب‌کننده توجه: لباس‌هایی که به دلیل رنگ خاص یا ویژگی‌های دیگر، توجه نامحرم را به خود جلب کنند (صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۳۹۰).

ـ مدل مو و برجسته کردن آن: از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است: «زمانی که دیدید زنانی از امت من سرهای خود را مثل برآمدگی پشت شتر بر سر خود قرار داده اند (و در میان نامحرمان ظاهر می شوند) به آنها خبر دهید که نمازشان قبول نیست» (متقی هندی، بی‌تا، ج۱۶، ص۳۹۲).

ـ خودآرایی هنگام خروج از خانه: (ر.ک: صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۳۹۰).

ـ معطر کردن خود: (حرّعاملی، ۱۴۰۹ق، ج۲۰، ص۱۶۱).

امام صادق(ع) از رسول خدا(ص) نقل کرده است: «هر زنی که خود را معطر کند و از خانه خود بیرون رود، تا زمانی که به خانه اش باز گردد مورد لعنت و نفرین (فرشتگان نگهبان خود) قرار می گیرد» (صدوق، ۱۳۸۱، ص۶۵۸).

در مجموع می‌توان گفت هر رفتار یا حرکتی که موجب آشکار شدن زینت‌های طبیعی و ظاهری زن در برابر نامحرم شده و زمینه تحریک و تهییج نامحرمان را فراهم کند، در زمره مصادیق تبرج قرار می‌گیرد (طیبی، ۱۳۸۶، ص۳۴).

د. پرهیز از تبذّل

علاوه بر نهی از تبرج در برابر نامحرمان، در روایات از «تبذّل» نیز نهی شده است. تبذّل به معنای نشان دادن رغبت و اشتیاق در برابر مردان، به شیوه‌ای است که مردان ابراز علاقه می‌کنند (همان، ص۳۳). همچنین در منابع دینی بر حفظ نفس هنگام شکل‌گیری چنین رغبت‌هایی تأکید شده است (صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۳۸۹).

ه. پرهیز از اختلاط با نامحرم

یکی دیگر از مؤلفه‌های مهم در تقویت حیا در جامعه، جلوگیری از اختلاط زن و مرد نامحرم است؛ مسئله‌ای که از منظر این آموزه‌ها می‌تواند در حفظ سلامت جسمی و بهداشت روانی افراد نقش داشته باشد.

در روایتی آمده است که روزی پیامبر(ص) به یکی از درهای مسجد اشاره کرد و فرمود: «لو ترکنا هذا الباب للنساء» (سجستانی، ۱۴۲۵ق، ج۱، ص۱۸۰)؛ یعنی بهتر است این در به رفت‌وآمد زنان اختصاص داشته باشد تا حتی هنگام ورود و خروج از مسجد نیز میان زن و مرد نامحرم اختلاطی صورت نگیرد.

در واقع، پیامبر اکرم(ص) به عنوان حاکم جامعه اسلامی، با چنین تدابیری تلاش می‌کرد زمینه‌های انحرافات اخلاقی و مفاسد جنسی در جامعه کاهش یابد و بستر لازم برای تقویت حیای اجتماعی فراهم شود.

همچنین برای جلوگیری از برخورد زنان و مردان هنگام عبور از مسیرهای شلوغ و پرتردد، توصیه شده بود مردان از وسط راه و زنان از کناره آن عبور کنند: «برای زنان در وسط راه نصیب و بهره ای نیست، ولکن از وسط راه بروند» (کلینی، ۱۴۲۹ق، ج۱۱، ص۱۹۱ و ۱۸۳).

مجموع این توصیه‌ها با هدف حفظ سلامت فرد و جامعه در حوزه اخلاق و معنویت و همچنین تقویت حیا مطرح شده است.

و. رعایت حدود در سخن گفتن با نامحرم

در راستای تقویت حیا، درباره نحوه سخن گفتن زن و مرد نامحرم نیز توصیه‌هایی مطرح شده که برخی از آنها عبارت‌اند از:

ـ پرهیز از نازک و هوس‌انگیز کردن صدا: قرآن کریم می‌فرماید: «یا نِساءَ النَّبِی لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَیتُنَّ فَلاتَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفا» (احزاب: ۳۲)؛ ای همسران پیامبر! شما همچون یکی از زنان معمولی نیستید اگر تقوا پیشه کنید؛ بنابراین، به گونه‌ای هوس‌انگیز سخن نگویید که بیماردلان در شما طمع کنند و سخن شایسته بگویید.

ـ پرهیز از شوخی با نامحرم: در روایتی آمده است: «کسی که با زن نامحرمی شوخی کند، در مقابل هر کلمه ای که در دنیا به او گفته است، هزار سال حبس می شود» (حرّعاملی، ۱۴۰۹ق، ج۲۰، ص۱۹۸).

ـ پرهیز از توصیف زنان نزد مردان دیگر: به گونه‌ای که بیان ویژگی‌های یک زن موجب فریفتگی مرد نسبت به او شود. در روایت آمده است: «هر کس اوصاف زنی را نزد مردی بیان کند و آن مرد فریفته آن زن گردد و مرتکب گناهی شود، شخص وصف کننده در حالی که مشمول غضب خداوند است از دنیا خواهد رفت» (همان، ص۱۸۴).

 ز. پرهیز از خلوت با نامحرم

پیامبر اکرم(ص) از قول ابلیس نقل می‌کند که ابلیس به موسی(ع) گفت: «هیچ وقت با زن نامحرمی خلوت مکن، و زن نامحرمی نیز با تو خلوت نکند؛ زیرا هیچ مردی با زن نامحرمی خلوت نمی کند، مگر آنکه خود من شخصا دوست و مصاحب آنها خواهم بود» (همان، ج۱۹، ص۱۵۲).

از آنجا که چنین موقعیت‌هایی می‌تواند زمینه وسوسه و انحراف را فراهم کند و شیطان نیز در چنین شرایطی تلاش می‌کند افراد را به سمت گناه سوق دهد، در شریعت اسلامی خلوت زن و مرد نامحرم، در صورتی که احتمال افتادن در گناه وجود داشته باشد، حرام دانسته شده است (ر.ک: بنی هاشمی خمینی، ۱۳۸۳، ج۲، ص۴۹۳).

ح. پرهیز از تماس بدنی با نامحرم

در ارتباط با جنس مخالف، تماس بدنی از جمله موقعیت‌هایی است که بیشترین قابلیت تحریک را دارد. از این رو، در برخی شکل‌های ارتباط مانند نگاه و گفت‌وگو، در صورتی که با قصد تلذذ و ریبه همراه نباشد، اجازه ارتباط داده شده، اما تماس بدنی، از جمله مصافحه و دست دادن با نامحرم، مجاز دانسته نشده است.

در روایت آمده است: «کسی که با زن نامحرمی دست بدهد، در روز قیامت در حالی می آید که دست هایش به گردنش بسته شده است. آن گاه دستور می رسد او را به جهنم ببرید» (حرّعاملی، ۱۴۰۹ق، ج۲۰، ص۱۹۸).

 تماس بدنی در فقه

بر اساس دیدگاه فقهی مطرح‌شده در منابع، هر شخصی که نگاه کردن به او حرام باشد، لمس کردن او نیز حرام است. بنابراین، زن و مرد نامحرم نباید یکدیگر را لمس کنند. حتی اگر جواز نگاه به صورت و دست‌ها پذیرفته شود، این جواز به معنای جواز لمس آنها نیست. در نتیجه، برای مرد دست دادن با زن نامحرم جایز نیست؛ البته اگر تماس از روی لباس یا پارچه صورت گیرد، جایز دانسته شده، هرچند احتیاط آن است که دست او فشرده نشود (خمینی، بی‌تا، ج۲، ص۲۳۱؛ مکارم شیرازی، ۱۳۷۹، ج۲، ص۳۵۲ و ۳۵۳؛ بهجت، ۱۳۷۵، ص۳۷۵).

 پرهیز از رابطه جنسی نامشروع

زنا در آموزه‌های اسلامی از گناهان کبیره محسوب شده و از عواملی دانسته شده است که موجب از بین رفتن روح ایمان در انسان می‌شود. رسول خدا(ص) می‌فرماید: «چون مرد زنا کند، روح ایمان از او جدا شود» (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۳۸۷).

زنا در آیات و روایات اسلامی به شدت مورد نکوهش قرار گرفته و برای آن عذاب‌های سختی در نظر گرفته شده است.

همچنین در روایتی آمده است: «زنا روی انسان را سیاه می کند و فقر را به ارث می آورد؛ عمر او را کوتاه، روزی او را قطع و آبروی او را می برد و سخط الهی را نزدیک و صاحبش را خوار و ذلیل می نماید» (صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۲۶۶؛ منسوب به علی بن موسی، امام هشتم، ۱۴۰۶ق، ص۲۷۵).

 دو بخش اساسی الگوی اسلامی تقویت حیا

الگوی اسلامی تقویت حیا را می‌توان در دو بخش اصلی مورد توجه قرار داد:

۱. مراقبت‌های لازم جنسی در خانواده: این موضوع به صورت تفصیلی در مقاله «الگوی تقویت حیا در سبک زندگی اسلامی؛ خانواده» مورد بررسی قرار گرفته است.

۲. مراقبت‌های لازم در جامعه: این بخش به تقویت حیا در سطح عمومی و کلان جامعه مربوط می‌شود.

این دو بخش مجموعه گسترده‌ای از اصول و برنامه‌ها را در مسیر رشد انسان و تقویت حیای فطری او دربرمی‌گیرد؛ از دوران پیش از تولد تا پایان زندگی. مراقبت و کنترل، تربیت جنسی کودک و نوجوان، آموزش‌های جنسی هنگام ازدواج، رعایت آداب زناشویی پس از ازدواج و همچنین رعایت حریم‌های اخلاقی و پرهیز از ورود به مرزهای ممنوع جنسی در جامعه، بخشی از این مجموعه را تشکیل می‌دهد.

بنابراین، برای آنکه حیا در وجود فرد تقویت شود، خانواده و جامعه باید در کنار یکدیگر نقش خود را به درستی ایفا کنند.

والدین در محیط خانواده علاوه بر رعایت مراقبت‌های جنسی نسبت به یکدیگر، وظیفه دارند تربیت جنسی فرزندان را نیز مورد توجه قرار دهند تا از این طریق زمینه تقویت حیا در آنان فراهم شود. این تربیت حتی پیش از تولد کودک آغاز می‌شود و توصیه‌هایی مانند انتخاب همسر شایسته، پرهیز از افکار نادرست هنگام انعقاد نطفه و توجه به خداوند، ذکر و دعا در این زمان را دربرمی‌گیرد و پس از تولد فرزند، تا رسیدن او به سن ازدواج و حتی بعد از آن نیز ادامه می‌یابد.

بخشی از توصیه‌های اسلام در این زمینه در قالب مراقبت‌های ویژه والدین قابل اجراست؛ از جمله رعایت آداب و اخلاق جنسی، پرهیز از رفتارهای تحریک‌کننده در حضور فرزندان و جدا کردن محل خواب آنان. بخش دیگری نیز به آموزش مستقیم فرزندان مربوط می‌شود؛ مانند آموزش مرز میان محرم و نامحرم، آموزش اجازه گرفتن از والدین برای ورود به اتاق آنها و موارد مشابه.

در بخش دوم، یعنی جامعه، از آنجا که اسلام به عنوان دینی که برای ابعاد مختلف زندگی انسان برنامه دارد، به جنبه‌های اجتماعی رفتار جنسی نیز توجه کرده و بر عفاف و حفظ مرزهای ارتباطی زن و مرد نامحرم تأکید دارد، فضای عمومی جامعه نیز باید به گونه‌ای باشد که این حریم‌ها حفظ شود.

اگر در جامعه، زن و مرد در نوع پوشش خود از لباس‌های تنگ، نازک، بدن‌نما و تحریک‌کننده دوری کنند، در گفتار نیز از شوخی با نامحرم و سخنان جذاب و تحریک‌آمیز پرهیز نمایند و رفتارهایی همچون تبرج، تبذل، اختلاط و خلوت‌گزینی با یکدیگر را کنار بگذارند و روابط خود را بر اساس ضوابط دینی تنظیم کنند، زمینه تقویت حیا درونی افراد فراهم شده و بسیاری از آسیب‌های اجتماعی و مفاسد جنسی کاهش خواهد یافت.

پیشنهادهایی برای تقویت حیا در جامعه اسلامی

۱. دولت می‌تواند با بهره‌گیری از ظرفیت حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها و دیگر نهادهای متولی فرهنگ دینی، برای تدوین سند راهبردی سبک زندگی در حوزه‌های گوناگون علمی و عملیاتی اقدام کند و در این چارچوب، تقویت و ترویج حیا را مورد توجه قرار دهد.

۲. صدا و سیما با تولید برنامه‌های جذاب و محتوایی با محوریت حیا، می‌تواند در زمینه‌های مختلف، سبک زندگی اسلامی و غربی را با یکدیگر مقایسه کند.

۳. رسانه‌ها نیز می‌توانند با فرهنگ‌سازی مناسب در جهت تقویت حیا در خانواده‌ها و جامعه اسلامی، زمینه بازسازی و تقویت ارزش‌های دینی در این حوزه را فراهم کنند.

۴. در راستای ترویج حیا و فرهنگ عفاف در جامعه، تولید فیلم‌ها و برنامه‌های مناسب مورد توجه قرار گیرد و در مقابل، نسبت به تولید و پخش آثاری که به تضعیف فرهنگ حیا و عفاف منجر می‌شود، از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برخورد جدی صورت گیرد.

۵. حوزه‌های علمیه می‌توانند در فرایند تدوین سبک زندگی اسلامی، با استخراج مؤلفه‌های آن از آموزه‌های دین اسلام، کتاب، کتابچه، مقاله، بروشور و سایر محتوای آموزشی درباره تقویت حیا تهیه کنند و این مطالب را متناسب با سطح فهم، نیاز و حوصله گروه‌های مختلف جامعه و سنین گوناگون ارائه دهند.

۶. مراکز و نهادهای آموزشی مختلف نیز باید برای تقویت حیا و ترویج آن میان دانش‌آموزان و دانشجویان، از طریق فرهنگ‌سازی صحیح و متناسب با شرایط آنان تلاش کنند.

 جمع‌بندی

در سبک زندگی اسلامی، تقویت حیا موضوعی نیست که تنها به خانواده محدود شود، بلکه ریشه‌ها و زمینه‌های آن در عرصه اجتماعی نیز مورد توجه قرار گرفته و برای آن توصیه‌هایی ارائه شده است.

رعایت پوشش مناسب زن و مرد در جامعه، کنترل نگاه‌های هوس‌آلود، خودداری از خودنمایی در برابر نامحرم، پرهیز از تماس فیزیکی با نامحرم و رعایت حدود در معاشرت و گفت‌وگو میان زن و مرد نامحرم، از مهم‌ترین توصیه‌هایی است که در چارچوب سبک زندگی اسلامی برای تقویت حیا مطرح شده است.

در مجموع، بر اساس این الگو، حیا زمانی می‌تواند به صورت پایدار در فرد شکل بگیرد که خانواده و جامعه به صورت همزمان و هماهنگ، زمینه تربیت اخلاقی و رعایت حریم‌های اجتماعی را فراهم کنند.