به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین منشور کوروش یکی از شناختهشدهترین آثار مرتبط با دوره هخامنشی است. این استوانه سفالی به خط میخی و زبان بابلی نوشته شده و به رویدادهای پس از فتح بابل به دست کوروش بزرگ، در سال ۵۳۹ پیش از میلاد، مربوط میشود. متن منشور از زبان پادشاه روایت میکند و کوروش را فرمانروایی نشان میدهد که با حمایت مردوک، خدای بزرگ بابل، به قدرت رسیده و برای بازگرداندن نظم شهر اقدام کرده است. ازاینرو، این اثر نه فقط سندی درباره فتح بابل، بلکه نمونهای از شیوه معرفی حکومت تازه در چارچوب سنت سیاسی و مذهبی همان سرزمین است.
منشور کوروش چیست؟
منشور کوروش استوانهای سفالی است که متن آن به خط میخی بابلی، به زبان اکدی، نوشته شده است. در متن، کوروش از وضعیت بابل پیش از ورودش، رابطه خود با مردوک و برخی اقداماتی که پس از بهدستگرفتن قدرت انجام داد سخن میگوید.
این اثر را نباید نوشتهای درباره زندگینامه کوروش یا مجموعهای از قوانین عمومی دانست. منشور متنی سلطنتی و سیاسی است که تصویری رسمی از فتح بابل و فرمانروایی کوروش در آن شهر ارائه میکند.
منشور چه زمانی نوشته شد؟
منشور با فتح بابل در سال ۵۳۹ پیش از میلاد ارتباط دارد و بهاحتمال زیاد پس از ورود کوروش به شهر نوشته شده است. در آن زمان، بابل یکی از مهمترین مراکز سیاسی، اقتصادی و مذهبی خاور نزدیک بود و نبونید بر آن حکومت میکرد.
فتح بابل مرحله مهمی در گسترش قدرت کوروش بود. این شهر فقط یک مرکز نظامی نبود؛ دستگاه اداری و مذهبی گستردهای داشت و فرمانروایی بر آن، جایگاه سیاسی پادشاه هخامنشی را به طور چشمگیری افزایش میداد.
منشور چگونه کوروش را معرفی میکند؟
در متن، کوروش با مفاهیم آشنای سنت سلطنتی بابل معرفی میشود. او میگوید مردوک، خدای شهر، او را برگزیده و به بابل آورده است. در مقابل، نبونید به گونهای تصویر میشود که گویا نظم دینی و اجتماعی شهر را برهم زده بود.
این شیوه بیان، مشروعیت حکومت تازه را در قالبی قابلفهم برای جامعه بابلی توضیح میدهد. کوروش فقط از پیروزی نظامی سخن نمیگوید؛ خود را پادشاهی معرفی میکند که از حمایت خدای شهر برخوردار است و نظم را بازمیگرداند. البته متن، روایت رسمی حکومت پیروز است و باید آن را با همین نگاه خواند.
مضمون اصلی منشور کوروش
موضوعهای اصلی منشور عبارتاند از معرفی کوروش، انتقاد از حکومت نبونید، نسبت دادن پیروزی به حمایت مردوک و شرح برخی اقدامات پس از ورود به بابل. متن همچنین به نیایشگاهها و پیکرههای خدایان اشاره میکند و از بازگرداندن برخی از آنها به جایگاههایشان سخن میگوید.
چنین اقداماتی در چارچوب سنتهای سیاسی بینالنهرین معنا داشت. احترام به خدایان و نیایشگاههای شهرها بخشی از شیوه معرفی پادشاهان بود و میتوانست به تثبیت فرمانروایی تازه کمک کند.
آیا منشور کوروش نخستین منشور حقوق بشر است؟
در روزگار معاصر، منشور کوروش بارها «نخستین منشور حقوق بشر جهان» نامیده شده است. این عنوان در فضای عمومی رواج دارد، اما از نظر تاریخی باید با احتیاط به کار رود.
منشور، متنی سلطنتی درباره فتح بابل و اقدامات پادشاه است؛ نه اعلامیهای درباره حقوق برابر انسانها به معنای امروزی. مفهوم حقوق بشر جدید در شرایط تاریخی و فکری دیگری شکل گرفته است و نمیتوان آن را بیواسطه به جهان باستان نسبت داد.
این نکته از ارزش تاریخی منشور کم نمیکند. اثر همچنان منبعی مهم برای شناخت شیوه معرفی قدرت، رابطه شاه با نهادهای مذهبی و سنتهای سیاسی بابل است.
منشور درباره بازگشت مردم چه میگوید؟
در متن منشور، کوروش از بازگرداندن پیکرههای برخی خدایان به جایگاههایشان و سامان دادن به وضعیت نیایشگاهها سخن میگوید؛ اما خود منشور بهصراحت از بازگرداندن یهودیان تبعیدی نام نمیبرد.
جایگاه کوروش در سنت تاریخی یهودیان بیشتر به روایتهای کتاب مقدس درباره اجازه بازگشت گروههایی از یهودیان و بازسازی نیایشگاه اورشلیم مربوط است. بنابراین، باید میان محتوای خود منشور و روایتهای مربوط به یهودیان در منابع دیگر تفاوت گذاشت.
منشور، آزادی مذهبی و سیاست کوروش
منشور نشان میدهد که حکومت کوروش در بابل به نهادهای مذهبی شهر توجه داشته است؛ اما تعبیر «آزادی مذهبی» به معنای امروزی، برای توضیح این سیاست دقیق نیست. در جهان باستان، دین و حکومت پیوندی نزدیک داشتند و حمایت از معابد میتوانست بخشی از شیوه تثبیت سلطنت باشد.
رفتار حکومت هخامنشی در همه مناطق نیز یکسان نبود. بااینحال، شواهد نشان میدهد که در برخی سرزمینها، حفظ نهادهای محلی و همکاری با بزرگان بومی به اداره قلمرو کمک میکرد. در بابل، منشور نمونهای از تلاش کوروش برای معرفی خود در چارچوب سنتهای همان شهر است.
منشور کوروش کجا پیدا شد؟
این استوانه در سال ۱۸۷۹ میلادی، در جریان کاوشهای باستانشناختی بابل به سرپرستی هرمزد رسام، کشف شد. منشور در محوطه بابل به دست آمد و اکنون در موزه بریتانیا نگهداری میشود.
محل کشف و محتوای متن، هر دو به اهمیت اثر میافزایند: استوانه در همان شهری پیدا شد که روایت فتح و فرمانروایی کوروش در آن را بازگو میکند.
آیا منشور کوروش قانوننامه است؟
منشور را نباید با مجموعهای از قوانین مدنی یا کیفری اشتباه گرفت. متن آن فهرستی از مقررات برای اداره بابل ارائه نمیکند؛ بلکه نوشتهای سلطنتی است که به معرفی پادشاه، روایت فتح شهر و بیان اقدامات او میپردازد.
بااینحال، منشور درباره نگاه حکومت به نظم سیاسی و مذهبی اطلاعاتی در اختیار میگذارد. همین ویژگی آن را به منبعی ارزشمند برای مطالعه تاریخ هخامنشی و سنتهای حکومتی بابل تبدیل کرده است.
چرا منشور کوروش هنوز اهمیت دارد؟
منشور یکی از اسناد مهم برای شناخت آغاز فرمانروایی هخامنشیان بر بابل است. این اثر نشان میدهد که فتح نظامی پایان کار نبود؛ حکومت تازه باید اقتدار خود را تثبیت میکرد، با نهادهای شهر تعامل داشت و خود را در سنتهای سیاسی آن سرزمین مشروع جلوه میداد.
منشور همچنین نمونهای روشن از کاربرد زبان و خط محلی در یک قلمروی چندفرهنگی است. کوروش در بابل از زبان بابلی و مفاهیم مذهبی و سیاسی آشنا برای مردم آن شهر استفاده کرد؛ رویکردی که به شناخت شیوه حکومت هخامنشی در نخستین مرحله گسترش آن کمک میکند.
منشور کوروش چه اهمیتی دارد؟
منشور کوروش استوانهای سفالی و متنی سلطنتی به زبان بابلی است که به فتح بابل در سال ۵۳۹ پیش از میلاد و تثبیت قدرت کوروش در این شهر مربوط میشود. در آن، پادشاه هخامنشی خود را برخوردار از حمایت مردوک معرفی میکند و از اقداماتی در ارتباط با نظم شهر و نیایشگاهها سخن میگوید.
منشور را نباید بیتوضیح تاریخی معادل اعلامیهای مدرن درباره حقوق بشر دانست، یا آن را قانوننامهای جامع به شمار آورد. ارزش اصلی آن در گواهی دادن به سیاست رسمی کوروش در بابل و نشان دادن چگونگی پیوند قدرت نظامی با مشروعیت محلی است. این استوانه، از همین رو، یکی از منابع مهم برای فهم فتح بابل و شکلگیری شاهنشاهی هخامنشی به شمار میرود.
۵۷۲۵۹
نظر شما