ایران باستان
-
مردان ایران باستان، اولین مردان پاشنه‌بلندپوش دنیا بودند
فناوریامروز کفش‌های پاشنه‌بلند را یکی از نمادهای شاخص زنانگی می‌دانیم؛ اما تاریخ این کفش‌ها روایت کاملاً متفاوتی دارد. شواهد تاریخی نشان می‌دهد که مردان ایرانی قرن‌ها پیش از آنکه پاشنه‌بلند به دنیای مد زنانه راه پیدا کند، از این کفش‌ها برای سوارکاری استفاده می‌کردند؛ کفش‌هایی که قرار بود پاهایشان را در رکاب اسب محکم نگه دارد.
-
بررسی تاریخی کانال باستانی خشایارشا در یونان؛ آبراهی که برای جلوگیری از فاجعه دریایی حفر شد
تاریخ ایراندر یکی از بزرگ‌ترین لشکرکشی‌های امپراتوری هخامنشی به یونان، مهندسان ایرانی کانالی شگفت‌انگیز در یکی از شبه‌جزایر یونان حفر کردند که به مدت بیش از دو هزار سال وجود آن یک افسانه پنداشته می‌شد.
-
۱۰ آبان، جشن آبانگان؛ آناهیتا و معنای آب در جهان ایرانی
تاریخ ایراندر سرزمین خشک و نیمه‌خشک ایران، آب فراتر از یک نیاز روزمره، در کانون اسطوره‌ها، دین و تجربه زیسته مردمان جا داشته است؛ چنان‌که «آناهیتا»، ایزدبانوی آب‌های پاک و باروری، در متن اوستا و کتیبه‌های هخامنشی به نمادی از پیوند میان طبیعت، باورهای دینی و استمرار حیات تبدیل شد؛ میراثی که بازخوانی آن در آستانه «آبانگان»، اهمیت پاسداشت سرچشمه‌های زندگی را یادآور می‌شود.
-
خبرآنلاین گزارش می‌دهد:
پل‌های ایرانی فقط مسیر عبور نبودند / نبوغ مهندسی در سازه‌های تاریخی ایران؛ سازه‌هایی که با سیلاب کنار می‌آمدند
میراث فرهنگی و گردشگریپل‌های تاریخی ایران فقط مسیر عبور نبودند؛ با رازهای مهندسی پل خواجو، سی‌وسه‌پل، پل‌بند شادروان و پل قدیم دزفول آشنا شوید.
-
کوروش؛ از افسانه تا واقعیت / هنوز دقیق نمی‌دانیم دین، کیش و آیین ایرانیان در دوره هخامنشی چه بوده است
تاریخ ایرانمهرداد ملک‌زاده در این گفت‌وگو به بررسی جایگاه کوروش بزرگ در حافظه جمعی ایرانیان پرداخته و تأکید می‌کند که آیین و دین هخامنشیان همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
-
روایتی جامعه‌شناختی از تکوین، دگردیسی و بحران هویت ملی در تاریخ ایران
احمد اشرف پازل هویت ایرانی را چگونه بازخوانی کرد؟/ سه دیدار با هویت ایرانی/افسانه‌ی باستان یا برساخت مدرن؛ نگاهی نو به ریشه‌های هزارتوی «هویت ایرانی»
اخبار اندیشهمتن پیش‌رو، مقاله‌ای از دکتر احمد اشرف است که سیر تحول مفهومی «هویت ایرانی» را در قالب سه تجربه‌ی فکری از دوران کودکی تا پژوهش‌های کلان دانشگاهی روایت می‌کند. وی با تکیه بر روش جامعه‌شناسی تاریخی، استدلال می‌کند که هویت ملی مدرن امری ازلی نیست، بلکه برساخته‌ای تاریخی و حاصل تعامل میان سنت‌های مکتوب و دولت‌های مدرن است و نباید آن را با مفاهیم باستانی خلط کرد.
-
ایران چگونه بر تاریخ ادیان جهان اثر گذاشت؟ نگاهی به کتاب ریچارد فولتس
اخبار دینایران در تاریخ ادیان جهان فقط سرزمین زرتشت و خاستگاه زرتشتی‌گری نبوده است. این سرزمین طی قرن‌ها محل برخورد سنت‌های دینی، فلسفی و اسطوره‌ای گوناگون بوده و در شکل‌گیری و انتقال برخی اندیشه‌های دینی میان شرق و غرب نقش داشته است. کتاب «دین‌های ایران باستان» نوشته ریچارد فولتس، با نگاهی گسترده به این تاریخ، تصویری متفاوت از جایگاه ایران در جهان ادیان ارائه می‌کند.
-
به مناسبت روز کوروش بزرگ
جایگاه کوروش به افسانه‌پردازی نیاز ندارد
تاریخ ایرانکوروش بزرگ یادآور لحظه‌ای است که ایران به کانون قدرت جهان باستان بدل شد. شناخت واقعی این فرمانروا و میراث او، به جای افسانه‌پردازی، نیازمند بازخوانی اسناد تاریخی و تدبیر سیاسی او در برپایی شاهنشاهی هخامنشی است.
-
کانال سوئز؛ میراث مهندسی داریوش بزرگ برای پیوند شرق و غرب
تاریخ ایرانداریوش بزرگ، شاهنشاه ایران، دستور ساخت کانالی عظیم را صادر کرد که رود نیل را به دریای سرخ متصل می‌کرد؛ پروژه‌ای مهندسی که قرن‌ها پیش از احداث کانال سوئز امروزی اجرا شد.
-
لحظه کشف کتیبه‌های خشایارشا در محوطه تخت جمشید؛ حدود ۹۰ سال قبل / عکس
تاریخ ایرانتصویری از کتیبه‌های کشف شده در یکی از پادگان‌های نظامی اطراف تخت جمشید را در حدود سال ۱۳۱۳ ملاحظه می‌کنید. این کتیبه‌ها به دستور خشایارشا نگاشته شده بودند.
-
زندگی‌نامه مانی و نقش هنر نگارگری در گسترش آیین مانوی از ایران ساسانی تا شرق و غرب جهان باستان
تاریخ ایرانآیین مانوی که در عصر ساسانی شکل گرفت، با تکیه بر تلفیق آموزه‌های دینی و بهره‌گیری از هنر نقاشی و کتاب‌آرایی در اثر معروف «ارژنگ»، به یکی از فراگیرترین جریان‌های فکری جهان باستان تبدیل شد.
-
تاریخ تاج‌گذاری کوروش بزرگ؛ مرز میان واقعیت تاریخی و حافظه جمعی
تاریخ ایراندر آستانه هفتم آبان، روزی که در سال‌های اخیر به نام بزرگداشت کوروش بزرگ شناخته شده، علی نیکویی، پژوهشگر تاریخ ایران باستان، در یادداشتی به تفاوت میان تاریخ مستند یک رویداد تاریخی و مناسبت‌های برگزیده‌شده برای بزرگداشت شخصیت‌های تاریخی پرداخته و اعتبار تاریخی ۷ آبان و ۲۲ مهر را بررسی کرده است.
-
سرگذشت زرتشت، پیامبر ایرانی که ۴۷ سال نبوت کرد
تاریخ ایرانزرتشت، پیام‌آور یکتاپرستی در ایران باستان، پس از سال‌ها غربت و ایستادگی در برابر سنت‌گرایان و کاهنان، با جلب حمایت گشتاسب‌شاه آیینی را پایه‌گذاری کرد که سده‌ها اندیشه، فرهنگ و ساختار سیاسی ایران کهن را دگرگون ساخت.
-
ردپای یک خطای ۲۵۰۰ ساله در روایت سیاستمداران
تاریخ در اتاق بازجویی سیاست / روبیو، خشایارشا و اعتراف اجباری که از گذشته می‌خواهند
تاریخ ایرانهرگاه سیاست‌مداری از خشایارشا یا جنگ‌های ایران و یونان برای تفسیر یک منازعه معاصر بهره می‌گیرد باید پرسید دقیقاً کدام جنبه تاریخی را مقایسه می‌کند؟ رقابت بر سر قدرت، محاسبات نظامی، مناسبات سیاسی یا تصویرسازی از دشمن؟ و در مقابل کدام تفاوت‌های اساسی را نادیده می‌گیرد؟
-
استفاده از جواهرات ۳۰۰۰ ساله ایرانی توسط زندایا؛ چالش اخلاقی بر سر میراث باستانی در هالیوود
تاریخ جهانگوشواره‌های سه‌هزارساله ایرانی در گوش زِندایا، ستاره سرشناس هالیوود، در مراسمی در لندن، جنجال تازه‌ای درباره تجارت اشیای باستانی، مرزهای اخلاقی استفاده از میراث فرهنگی در جواهرات مدرن و چالش‌های قانونی احراز منشأ این آثار برانگیخته است.
-
وقتی ساسانیان از ایران گریختند و به چین و ژاپن رسیدند
تاریخ ایرانپس از سقوط ساسانیان، فرزندان یزدگرد سوم و گروهی از نجیب‌زادگان پارسی به آسیای مرکزی و چین پناه بردند و دهه‌ها کوشیدند ایران‌شهر را بازپس گیرند. پژوهشی «واپسین ساسانیان در تخارستان و چین و ژاپن» با تکیه بر منابع چینی، ژاپنی و پهلوی نشان می‌دهد این بازماندگان نه تنها در تخارستان حکومتی کوتاه‌مدت برپا کردند، بلکه ردپای حضور و هنر آنان تا ژاپن هم رسیده است
-
از قانون حمورابی تا تدبیر کوروش
تاریخ ایرانکتاب «از آغاز تا پایان تمدن بابل» روایتی است از سفری تاریخی؛ از تولد بابل در کنار فرات تا دوران اقتدار پادشاهانی چون حمورابی و نبوکدنصر دوم، از نبردهای خونین با ایلام و آشور تا فتح ناگهانی‌اش به دست کوروش بزرگ.
-
چه کسی تاریخ را روایت می‌کند؟
از خشایارشا تا مارکو روبیو؛ جنگی که هنوز در روایت‌ها ادامه دارد/ برخی دولت‌شهرهای یونان با سپاه هخامنشی همراه شدند
تاریخ ایرانسخنان مارکو روبیو درباره خشایارشا و شاهنشاهی هخامنشی بار دیگر تاریخ جنگ‌های ایران و یونان را به موضوعی برای منازعات سیاسی امروز تبدیل کرده است؛ اما آیا لشکرکشی خشایارشا را می‌توان صرفاً رویارویی آزادی و استبداد دانست؟ علی نیکویی، پژوهشگر تاریخ ایران باستان، با بازخوانی زمینه‌های تاریخی این جنگ، به بررسی چگونگی تبدیل گذشته به ابزاری برای تفسیر رقابت‌های سیاسی امروز می‌پردازد.
-
آیا روبیو در مورد خشایارشا و نبرد آتن راست می‌گوید؟
تاریخ ایرانچرا وزیر خارجه آمریکا برای توجیه سیاست‌های منطقه‌ایِ واشنگتن، به «داستان‌سرایی» از نبرد خشایارشا متوسل شده است؟ نگاهی به لغزش‌های آشکارِ تاریخی در نطق اخیر مارکو روبیو در آتن
-
ایرانیان دوران ساسانی جهان پس از مرگ را چطور می‌دیدند؟
تاریخ ایرانمرگ در جهان‌بینی زرتشتیِ عصر ساسانی، نه یک پایان بیولوژیک که آغاز یک گذارِ اخلاقی است؛ فرآیندی که در آن روانِ انسان با محکِ کردار خویش روبه‌رو می‌شود. علی نیکویی در تازه‌ترین بخش از سلسله مقالات «داستان باستان»، با واکاوی متون پهلوی و اوستایی، نشان می‌دهد چگونه در نظامِ فکریِ ایران باستان، سرنوشتِ پس از مرگ در پیوندی پیچیده با «پل چینود»، حقیقتِ «دینِ» فرد و در نهایت فرجام کیهانیِ جهان معنا می‌یابد.
-
واکنش تورج دریایی به اظهارات مارکو روبیو درباره حمله خشایارشا به یونان
تاریخ ایرانتورج دریایی، مورخ برجسته، در واکنش به اظهارات روبیو، وزیر خارجه امریکا تصریح کرد که در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، خشایارشا آتن را به‌عنوان مجازاتِ سوزاندن سارد، مرکز ساتراپی هخامنشیان در سال ۴۹۸ پیش از میلاد، به آتش کشید.
-
از ایزدِ پیمان تا سرور پاییزی ایرانیان
چرا مهرگان زنده ماند؟ / راز جشنی که در گذر قرن‌ها پوست انداخت
تاریخ ایرانمهرگان، جشنی کهن در پیوند با پاییز و نام ایزد مهر، در گذر قرن‌ها دگرگون شده اما از حافظه فرهنگی ایرانیان کنار نرفته است. این مقاله با نگاهی به ریشه‌های دینی و تاریخی جشن، روایت‌های پیدایش آن و دگرگونی‌های تقویمی‌اش می‌پرسد: مهرگان چگونه ماندگار شد؟
-
چشم‌های شاه و جاسوسان مخفی ایران باستان
تاریخ ایرانچشم‌های شاه نخستین شبکه اطلاعاتی نخبه جهان را تشکیل دادند که کنترل کامل اطلاعات را در سراسر امپراتوری ایران باستان تضمین می‌کرد.
-
جشن مهرگان دهم مهر است یا شانزدهم مهر؟
تاریخ ایرانعلی نیکویی در پژوهشی پیرامون آیین‌های کهن ایرانی، ریشه‌های اختلاف تقویمی در برگزاری جشن مهرگان را واکاوی کرده است. او در این متن توضیح می‌دهد که چگونه تفاوت میان ساختار گاه‌شماری سنتی زرتشتی و تقویم رسمی خورشیدی، منجر به دوگانگی در تاریخ برگزاری این جشن باستانی میان دهم و شانزدهم مهر شده است.
-
کوروش بزرگ که بود و چه کرد؟
تاریخ ایرانکوروش بزرگ از برجسته‌ترین فرمانروایان ایران باستان و بنیان‌گذار شاهنشاهی هخامنشی بود. او در سده ششم پیش از میلاد، در دوره‌ای به قدرت رسید که مادها، لیدی و بابل از قدرت‌های بزرگ خاور نزدیک به شمار می‌رفتند.
-
منشور کوروش؛ ماجرای استوانه‌ای سفالی با عمر دو هزار و پانصد و شصت‌وپنج ساله
تاریخ ایرانمنشور کوروش، استوانه سفالی و سند رسمی فتح بابل در سال ۵۳۹ پیش از میلاد، نه یک قانون‌نامه یا بیانیه حقوق بشر به معنای امروزی، بلکه روایتی سلطنتی از نحوه مشروعیت‌بخشی پادشاه هخامنشی در چارچوب سنت‌های سیاسی و مذهبی بابل است.
-
بازخوردها به گزارش «کوروش به چه معناست؟»
بحث داغ مخاطبان درباره نام کوروش؛ «خورشید»، «پسر» یا چه؟
تاریخ ایرانمقاله نیکویی تلاشی علمی برای فاصله گرفتن از معنای قطعی «کوروش یعنی خورشید» و ارائه تصویری دقیق‌تر از پیچیدگی زبان‌شناختی این نام است.
-
داریوش بزرگ چگونه شاهنشاهی هخامنشی را دوباره سرپا کرد؟
تاریخ ایرانداریوش پس از بحران جانشینی و شورش‌های گسترده به قدرت رسید؛ او با تثبیت شاهنشاهی، سامان‌دهی امور اداری و مالی و گسترش راه‌ها، یکی از مهم‌ترین دوره‌های تاریخ هخامنشی را رقم زد.
-
واکاوی نام بنیان‌گذار پرآوازه سلسله هخامنشی
«کوروش» به چه معناست؟ / معمای ادامه‌دار نامی با پیشینه ۲۵۰۰ ساله
تاریخ ایرانعلی نیکویی (پژوهشگر تاریخ ایران باستان) در این نوشتار، با نگاهی به کتیبه‌های کهن و بررسی نظریات زبان‌شناختی، این باور رایج را که «کوروش» به معنای «خورشید» است به چالش می‌کشد و فرضیه‌های علمی پیرامون ریشه این نامِ همچنان پرسش‌برانگیز را واکاوی می‌کند.
-
ساسانیان چگونه فروپاشیدند؟
تاریخ ایرانوقتی در سال ۶۳۲ میلادی یزدگرد سوم، آخرین شاهنشاه ساسانی، بر تخت تیسفون نشست، کمتر کسی تصور می‌کرد که کمتر از دو دهه بعد، امپراتوری‌ای که از رود سند تا مرزهای بیزانس گسترده بود، در برابر سپاهی کم‌شمار و کم‌تجهیز از اعراب مسلمان فرو بپاشد. پرسشی که نسل‌ها تاریخ‌نگار را به خود مشغول کرده این است: چگونه دولتی با آن همه منابع، ارتش حرفه‌ای و سنت دیوان‌سالاری کهن، در کمتر از یک دهه از هم پاشید؟