امیرمسعود عابدین: به مدت چند دهه، پنچر شدن لاستیک معنی مشخصی داشت؛ توقف در کنار جاده، باز کردن صندوق عقب، بیرون آوردن زاپاس، جک و آچار چرخ و شروع به کار. اما این صحنه این روزها کمتر دیده می‌شود.
بسیاری از خودروهای جدید، دیگر با لاستیک زاپاس سنتی عرضه نمی‌شوند و رانندگان را با یک کیت بادکننده، لاستیک‌های ران‌فلت، خدمات امداد جاده‌ای یا در برخی موارد، با یک فضای خالی در زیر کف صندوق‌عقب تنها می‌گذارند. پس زاپاس‌ها دقیقا کجا رفته‌اند؟
پاسخ این نیست که خودروسازان کم‌کاری کرده‌اند. ناپدید شدن زاپاس حاصل هم‌افزایی چندین عامل رقابتی از جمله کاهش وزن، بهبود مصرف سوخت، افزایش فضای بار، رعایت استانداردهای آلایندگی، کاهش هزینه‌های ساخت و پیشرفت در فناوری لاستیک‌ها است.
لاستیک زاپاس؛ وزنی اضافی که فضا را اشغال می‌کند
یکی از اصلی‌ترین دلایل فاصله گرفتن خودروسازان از لاستیک زاپاس، موضوع وزن است.
یک زاپاس کامل می‌تواند به‌طور شگفت‌انگیزی سنگین باشد و حتی زاپاس‌های کوچک‌تر هم، وزن خود لاستیک، رینگ، جک و سایر تجهیزات را به خودرو اضافه می‌کنند. حذف این تجهیزات به خودروسازان اجازه می‌دهد تا وزن کلی خودرو را کاهش دهند.
هر کیلوگرم کاهش وزن، زمانی که سازندگان تلاش می‌کنند تا مصرف سوخت را بهبود ببخشند و استانداردهای سخت‌گیرانه‌تر بهره‌وری را رعایت کنند، اهمیت دارد. یک خودروی سبک‌تر معمولا برای شتاب‌گرفتن به انرژی کمتری نیاز دارد؛ بنابراین، حذف تجهیزاتی که ممکن است بیشتر عمر خودرو بدون استفاده در صندوق بمانند، مزیت کوچکی در زمینه بهره‌وری ایجاد می‌کند.
صرفه‌جویی در فضا هم مهم است. حذف محفظه لاستیک زاپاس به طراحان، فضای اضافی برای بار، باتری‌ها، اجزای اگزوز یا سایر تجهیزات می‌دهد. البته باید گفت که بسیاری از رانندگان، بهانه‌های خودروسازان را برای قرار ندادن زاپاس نمی‌پذیرند و خودشان دست به کار می‌شوند.
لاستیک‌های ران‌فلت و کیت‌های تعمیر، معادله را تغییر دادند
ناپدید شدن زاپاس لزوما به این معنی نیست که رانندگان پس از پنچری کاملا درمانده می‌مانند. برخی خودروها از لاستیک‌های ران‌فلت استفاده می‌کنند که به گونه‌ای طراحی شده‌اند تا پس از خالی شدن باد، تا مسافت محدودی قابل رانندگی باشند. برخی دیگر با یک کمپرسور بادکننده لاستیک و مایع درزگیر عرضه می‌شوند که برای تعمیر موقت پنچری‌های نسبتا کوچک طراحی شده‌اند.
این جایگزین‌ها به خودروسازان اجازه می‌دهند تا زاپاس را حذف کنند، بدون اینکه محافظت در برابر پنچری در جاده را از بین ببرند. اما این‌ها راه حل‌های همگانی نیستند. یک لاستیک ران‌فلت لزوما هر نوع آسیبی را حل نمی‌کند، در حالی که کیت‌های درزگیر معمولا برای پنچری‌های بزرگ، آسیب به دیواره لاستیک یا لاستیک‌های به شدت آسیب‌دیده طراحی نشده‌اند.
این یعنی رانندگان باید پیش از گرفتار شدن در کنار جاده، بدانند که خودروی خاص آن‌ها به چه تجهیزاتی مجهز است.
خودروهای مدرن، راه‌های بیشتری برای هشدار مشکلات لاستیک دارند
سیستم‌های پایش فشار باد لاستیک (TPMS) هم نحوه تعامل رانندگان با لاستیک‌هایشان را تغییر داده‌اند. رانندگان به جای اینکه متوجه کم‌باد شدن لاستیک تنها پس از کشیده شدن خودرو به یک سمت یا ظاهر کاملا خوابیده لاستیک شوند، می‌توانند با هشدار خودرو، زمانی که فشار باد از حد مشخصی پایین‌تر می‌آید، مطلع شوند.
این کار جلوی پنچری را نمی‌گیرد، اما به رانندگان فرصت می‌دهد تا پیش از خالی شدن کامل باد لاستیک، به مشکل نشت آهسته هوا رسیدگی کنند. برخی خودروها هم خدمات امداد جاده‌ای را به عنوان بخشی از خدمات خودروی متصل (Connected-car) ارائه می‌دهند. برای سازندگان، این گزینه جایگزین دیگری برای حمل تجهیزاتی است که ممکن است هرگز استفاده نشوند.
زاپاس تنها به یک دلیل ناپدید نشده است
توضیح واحدی برای اینکه چرا یک خودروی خاص زاپاس ندارد، وجود ندارد. خودروسازان تصمیمات متفاوتی بر اساس طراحی خودرو، بازار، مشخصات لاستیک و تجهیزات اتخاذ می‌کنند. دلایل رایج عبارتند از:
-
وزن کمتر: حذف زاپاس و جک می‌تواند جرم خودرو را کاهش دهد.
-
بهره‌وری بهتر: وزن کمتر به سازندگان کمک می‌کند تا به اهداف مصرف سوخت و آلایندگی دست پیدا کنند.
-
فضای بار بیشتر: حذف محفظه زاپاس می‌تواند فضا را آزاد کند.
-
لاستیک‌های ران‌فلت: برخی خودروها می‌توانند پس از افت فشار باد، مسافت محدودی را طی کنند.
-
کیت‌های بادکننده: کمپرسورها و درزگیرها، فضای بسیار کمتری نسبت به زاپاس اشغال می‌کنند.
-
برقی‌سازی (الکتریکی شدن) : خودروهای برقی، اغلب از فضایی که در غیر این صورت محل قرارگیری زاپاس بود، برای باتری‌ها یا سایر اجزا استفاده می‌کنند.
-
هزینه‌های ساخت: حذف زاپاس، جک و سخت‌افزار مرتبط می‌تواند هزینه‌های تولید را کاهش دهد.
معامله دوطرفه روشن است؛ خودرو سبک‌تر می‌شود و فضای قابل استفاده به دست می‌آورد، اما راننده یک پشتیبان آشنای اضطراری را از دست می‌دهد.
پیش از پنچری چه چیزی را باید بررسی کنید؟
مهم‌ترین نکته این نیست که آیا خودروی شما زاپاس دارد یا خیر؛ بلکه این است که بدانید به جای آن چه چیزی دارید.
دفترچه راهنمای خودرو را بررسی کنید و فضای صندوق عقب را برای یافتن زاپاس، جک، کمپرسور یا کیت درزگیر لاستیک بازرسی کنید. اگر خودروی شما از لاستیک‌های ران‌فلت استفاده می‌کند، بدانید که سازنده می‌گوید تا چه مسافت و با چه سرعتی می‌توانید پس از افت فشار باد رانندگی کنید.
همچنین ارزش دارد که بررسی کنید آیا مایع درزگیر تاریخ انقضا دارد یا خیر. یک کیت اضطراری کمکی نمی‌کند اگر درزگیر آن سال‌ها در صندوق عقب مانده باشد و دیگر قابل استفاده نباشد. اگر خودروی شما زاپاس ندارد، به این فکر کنید که پس از یک پنچری جدی که با تجهیزات ارائه شده توسط سازنده قابل تعمیر نیست، چه کاری انجام خواهید داد.
ممکن است لاستیک زاپاس از خودروهای جدید در حال ناپدید شدن باشد، اما پنچری لاستیک قطعا از بین نرفته است. برای رانندگان، بزرگترین تغییر این است که دیگر ممکن است راه حل در زیر کف صندوق عقب منتظرشان نباشد.
منبع: motor۱
۳۲۲
نظر شما