الهه جعفرزاده: «شما زشت نیستید، فقط فریتین خون‌تان پایین است!» این جمله یکی از پیام‌هایی است که در ویدیوهای مربوط به ترند «Ferritin Face» یا «چهره فریتینی» در تیک‌تاک و اینستاگرام دست‌به‌دست می‌شود. کاربران با انتشار عکس‌های قبل و بعد از درمان کمبود آهن، از تغییر رنگ پوست، کاهش تیرگی زیر چشم، بهبود وضعیت موها و بازگشت شادابی چهره خود می‌گویند. بعضی ویدیوهای این ترند میلیون‌ها بار دیده شده‌اند و حتی افراد را به بررسی آزمایش خون و سطح فریتین ترغیب کرده‌اند.
اما این ادعا تا چه اندازه پشتوانه علمی دارد؟ آیا هر کسی که پوست کدر، حلقه‌های تیره زیر چشم یا موهای شکننده دارد، ممکن است دچار کمبود آهن باشد؟
نقطه شروع ترند «فریتین فیس»
لوسی ام، زن ۳۲ ساله‌ای که با نام کاربری «marvluceskin» در اینستاگرام و تیک‌تاک درباره ریزش مو محتوا منتشر می‌کند، معتقد است اصطلاح «چهره فریتینی» به‌خوبی تغییراتی را که در ظاهر خودش تجربه کرده، توصیف می‌کند. او پس از مدتی خستگی، تپش قلب و ریزش مو، در آزمایش خون متوجه شد سطح فریتین بدنش تنها ۱۲ میکروگرم در لیتر است. به گفته او، در آن دوره پوستش خاکستری به نظر می‌رسید و موهایش نیز شکننده شده بود. لوسی با انتشار تصاویر قبل و بعد از درمان، از تغییر محسوس ظاهر خود پس از بهبود ذخایر آهن صحبت می‌کند.
بااین‌حال، تجربه شخصی لوسی را نمی‌توان به همه افراد تعمیم داد. تغییرات ظاهری ممکن است دلایل متعددی داشته باشند و مقایسه عکس‌های قبل و بعد نیز به‌تنهایی ارتباط میان ظاهر و سطح فریتین را اثبات نمی‌کند.
در واقع، رنگ‌پریدگی ممکن است در افراد مبتلا به کم‌خونی ناشی از فقر آهن دیده شود، اما تیرگی زیر چشم، کدر بودن پوست یا خشکی لب‌ها نشانه‌های اختصاصی کمبود آهن نیستند. هیچ الگوی مشخصی از چهره وجود ندارد که بتوان صرفاً با مشاهده آن، پایین بودن فریتین را تشخیص داد.
متوجه تغییراتی در پوست و موهایش نیز شده بود.
فریتین چیست و چرا به چهره ربط پیدا کرده است؟
فریتین پروتئینی است که آهن را در بدن ذخیره می‌کند. به همین دلیل، اندازه‌گیری سطح آن در خون یکی از راه‌های ارزیابی ذخایر آهن بدن است. البته فریتین با هموگلوبین تفاوت دارد؛ هموگلوبین پروتئین موجود در گلبول‌های قرمز است که اکسیژن را به بافت‌های بدن می‌رساند.
نکته مهم این است که ذخایر آهن ممکن است پیش از آنکه هموگلوبین کاهش پیدا کند، تخلیه شوند. بنابراین ممکن است فردی فریتین پایینی داشته باشد، اما هنوز به کم‌خونی مبتلا نشده باشد.
بر اساس راهنمای انجمن گوارش بریتانیا، فریتین کمتر از ۱۵ میکروگرم در لیتر معمولاً نشان‌دهنده تخلیه ذخایر آهن است و مقادیر کمتر از ۳۰ میکروگرم در لیتر نیز اغلب با پایین بودن ذخایر آهن ارتباط دارد. البته التهاب و برخی بیماری‌ها می‌توانند سطح فریتین را به‌طور کاذب بالا ببرند و تفسیر آزمایش را پیچیده کنند.
کمبود آهن ظاهر صورت را تغییر می‌دهد؛ ولی نه آنقدر اغراق‌آمیز
کمبود آهن تا حدی ظاهر صورت را تحت تاثیر قرار می‌دهد اما نه به شکلی که در شبکه‌های اجتماعی تبلیغ می‌شود. کمبود آهن، به‌ویژه وقتی به کم‌خونی منجر شود، می‌تواند باعث رنگ‌پریدگی پوست شود. خستگی، ضعف، ریزش مو، شکنندگی ناخن‌ها و گاهی خشکی پوست یا زخم گوشه لب نیز از نشانه‌هایی هستند که ممکن است در افراد دچار کمبود آهن دیده شوند.
اما تیرگی زیر چشم، پوست کدر، لب‌های خشک یا خطوط صورت نشانه‌های اختصاصی کمبود آهن نیستند. کم‌خوابی، استرس، کم‌آبی بدن، تغییرات هورمونی، ژنتیک و مشکلات تغذیه‌ای دیگر نیز می‌توانند ظاهر مشابهی ایجاد کنند.
در مقاله‌ای که ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ در وب‌سایت «The Conversation» منتشر شد، کلوئی کیسی، پژوهشگر حوزه تغذیه، توضیح می‌دهد که ترند چهره فریتین یک بخش واقعی دارد: کمبود شدید آهن، به‌خصوص در صورت ایجاد کم‌خونی، می‌تواند ظاهر فرد را رنگ‌پریده کند. با این حال، هیچ الگوی مشخص و قابل اعتمادی از چهره وجود ندارد که بتوان با آن پایین بودن فریتین را تشخیص داد.
تشخیص فریتین پایین
تشخیص کمبود آهن به آزمایش خون نیاز دارد. پزشک ممکن است با توجه به علائم و شرایط فرد، آزمایش شمارش کامل سلول‌های خون (CBC)، هموگلوبین و فریتین را درخواست کند و در صورت نیاز، شاخص‌های دیگری مانند آهن خون و اشباع ترانسفرین را نیز بررسی کند.
خستگی مداوم، ضعف، تنگی نفس، تپش قلب، رنگ‌پریدگی غیرمعمول، ریزش مو و شکنندگی ناخن‌ها از علائمی هستند که در صورت تداوم، ارزش بررسی پزشکی دارند. افرادی که خون‌ریزی قاعدگی شدید دارند، باردارند یا رژیم غذایی محدود دارند نیز ممکن است بیشتر در معرض کمبود آهن باشند.
نکته مهم‌تر، پیدا کردن علت کمبود آهن است. خون‌ریزی شدید قاعدگی، دریافت ناکافی آهن از غذا، اختلال جذب در دستگاه گوارش و خون‌ریزی گوارشی از دلایل احتمالی آن هستند. بنابراین درمان صرفاً با مصرف مکمل آهن، بدون بررسی علت، همیشه کافی نیست.
مکمل آهن برای زیباتر شدن چهره؟
یکی از خطرهای این ترند، تبدیل یک موضوع پزشکی به توصیه‌ای برای خرید مکمل‌های آهن است. مصرف آهن بدون اثبات کمبود آن نه‌تنها ضرورتی ندارد، بلکه می‌تواند عوارضی مانند تهوع، درد شکم و یبوست ایجاد کند و در مقادیر بالا به اندام‌های بدن آسیب برساند.
در مجموع، «چهره فریتین» یک تشخیص پزشکی نیست. کمبود آهن می‌تواند بر سلامت عمومی، پوست و مو اثر بگذارد و توجه شبکه‌های اجتماعی به این موضوع شاید افراد بیشتری را به پیگیری علائم خود تشویق کند؛ اما آینه و عکس‌های قبل و بعد جای آزمایش خون را نمی‌گیرند. اگر تغییرات ظاهری با خستگی یا علائم دیگر همراه است، راه درست بررسی علت آن با کمک پزشک است، نه تشخیص‌گذاری بر اساس ویدیوهای تیک‌تاک.
منابع: bbc ، theconversation
۴۷۲۳۲
نظر شما