خبرآنلاین - فاطمه را با چه نام و صفتی میتوان خواند که از پیشاپیش فنا نشدن در نور لطیف مهربانش خجل نشود؟ به زهرا تنها میتوان شهادت داد؛ چراکه او خود بخشندهترین سرچشمه است، جاری از سرسرای عدن تا کرانه بیتالمقدس؛ از شاکله بهشت تا هر خاکی که از عصمت عظمای قدومش در دم ردای تاریک انداخت و آفتاب در دلش شد؛ از مدینةالنبی تا کربلا، تا مسجدالاقصی، تا هر کجا که شهادتدهندهای مادر را بخواند، در عزلت پاکی و عشق بیقیدوشرط به آن ذات اقدس که اول است و آخر است و ظاهر است و باطن؛ و بلی، بلی...
علی (ع).
از اوست که بایست اذن طلبید، پیش از این تمنای معرفت خیرالنساء و مکینه آسمانها؛ که وی باب علم است و در طریقت این والاترین و رازترین حقایق، یگانه ساقی نیز هست.
یا ساقی کوثر، رخصت؟
پس خود از او بگو، که جز تو که تواند؟ که از زهرا (س) تنها به زبان عشق میتوان و میشاید که سخن گفت.
و پس سرمشق مینویسم از بیان امیر مؤمنان در وصف خویش، که یعنی ثنای جمال و کمال والاهـمتا و همنفس خویش:
«وأنا زوجُ البَتولِ سیّدةِ نساءِ العالمین، فاطمةَ التقیّةَ النقیّةَ الزکیّةَ البَرّةَ المَهدیّة، حبیبةِ حبیبِ الله، وخیرِ بناتِه وسُلالتِه، وریحانةِ رسولِ الله...»
ای یارِ یارِ خدا،
چه شگفت است این عشق شما!
علی، آن شیر خدا، آن زاده کعبه، آن امیر کلام، چون در مقام بیان عظمت خویش برمیآید، ناگاه از خود کنار میرود تا فاطمه بدرخشد. میگوید: من همسر فاطمهام. و آنگاه نام محبوب را کافی نمییابد؛ صفت بر صفت مینشاند تا زبان فضیلت به زبان محبت برسد:
حبیبة حبیب الله؛ محبوبِ محبوب خدا.
گویی علی به ما میآموزد که در طریقت عشق، عظمت آن نیست که دیگری در نور تو محو شود؛ عظمت آن است که تو کنار بروی تا دیگری در تمامی نور خویش پدیدار گردد.
باز اما درمییابم که در تنهایی خود الکنم به تبیین این شعاع شفیع، و یاری میجویم از مدحگویان کارکشتهاش و به قطعهای از حاج مهدی رسولی با شعری از حمید رمی رجوع میکنم:
«أشهدُ أنّکِ عصمةُ اللهِ الکبری
أشهدُ أنّکِ آیةُ اللهِ العظمی
أنتِ إنسیّةُ الحوراء»
شهادت میدهم که تو عصمت کبرای خدایی؛ آیت عظمای خدایی؛ آن حورای انسانی، آن جمع شگفت زمین و آسمان.
و چه زیباست که شاعر نیز از «شهادت» آغاز میکند. گویی در برابر این نور، نخستین کار زبان نه تعریف است و نه تبیین، بلکه گواهیدادن است؛ زیرا آیه را نمیتوان در خودش محصور کرد. آیه، نشانه است؛ چیزی که با ظهور خویش، حقیقتی فراتر از خویش را آشکار میکند.
و فاطمه، آیت عظمای خداست؛ نوری که از خود عبور میدهد تا نور الهی آشکار شود.
و این همان راز عشق او و علی است. علی کنار میرود تا فاطمه بدرخشد؛ و فاطمه نیز در سراسر زندگی خویش، نور خود را در خدمت آشکارگی حقیقت علی قرار میدهد.
شاعر میخواند:
«السلام، محامیةَ الولاء»
سلام بر تو، ای وکیل مدافع ولایت!
و من میپرسم: ولایت چیست، اگر نه در ژرفترین معنای آن، قرب و پیوند و دوستی؟ اگر نه نظمی از عشق که در آن قدرت از عدالت جدا نیست، حقیقت از خیر جدا نیست و خیر از رحمت؟
فاطمه نخستین و همیشگیترین پاسدار این حریم است. او از علی دفاع میکند، زیرا علی را دوست دارد؛ و علی او را دوست دارد، زیرا در او حقیقت و عدالت و خیر را میشناسد.
پس دفاع از علی، دفاع از حریم عشق است.
اما این حریم کجاست؟
نخست، در خانه.
و اینجاست که به لطیفترین راز نور فاطمی میرسیم: او هم گرمی خانه است و هم روشنایی جهان. نور در نزدیکترین فاصله گرم میکند و در دورترین افق روشن؛ اما گرما و روشنایی دو نور نیستند، دو تجلی یک نورند.
فاطمه در قلب خانه میدرخشد؛ علی در آن آرام میگیرد، حسن و حسین و زینب در آن میبالند و حقیقت در آن تنها اندیشهای برای تعلیم نیست، بلکه شیوهای برای زیستن است.
خانه برای فاطمه مرز نور نیست؛ کانون نور است.
و این همان رازی است که شاعر دیگری با یک تصویر شگفت بیان کرده است:
«خلقتین پرگاری»
ای پرگار خلقت!
پرگار را نقطهای است و دورانی؛ پایی که در مرکز آرام میگیرد و پایی که عالم را گرد آن مرکز میگردد.
و فاطمه، نقطه پرگار مکان است و مبدأ دوران زمان. در مکان، در قلب خانه است و نورش عالمگیر؛ در زمان، در لحظهای از تاریخ است و حضورش دورانگیر. خانه در مدینه است، اما نور از مدینه میگذرد؛ به کربلا میرسد و از کربلا تا هر خاکی میرود که در آن انسانی حق را بخواند و در برابر باطل بایستد.
و این نور تنها مکان را درنمینوردد؛ زمان را نیز درمینوردد؛ از لحظه تا قیامت، از آغاز تا انجام.
«سَلْ عن أُولاها، سَلْ عن أُخراها.»
از آغازش بپرس، از انجامش بپرس.
زیرا او نقطهای است که مکان از آن دایره میشود و لحظهای که زمان از آن دوران میگیرد.
و اما راز مادر بودن.
شاعر میخواند:
«السلام، قلادةَ الوجود»
سلام بر تو، ای گردنبند وجود!
گردنبند را دانههای بسیار است و رشتهای که آنها را به هم پیوند میدهد. هر دانه شکل و جای خویش را دارد، اما رشته، این کثرت را به وحدتی زیبا بدل میکند.
و مگر مادر جز این است؟
مادر تنها آن نیست که فرزند از او زاده میشود. مادر آن قلبی است که میان فرزندان نسبت برقرار میکند؛ کثرت را بیآنکه محو کند، به وحدت درمیآورد.
حسن، حسین و زینب هر یک حقیقتی یگانهاند؛ اما در نسبت با فاطمه، یک خانداناند.
مادر، کثرت را خانواده میکند؛ همانگونه که قلب، اندامهای گوناگون بدن را به یک حیات پیوند میدهد و همانگونه که رشته، دانههای گردنبند را به یک کل بدل میکند.
پس فاطمه قلب خانه است، اما قلبی که ضربانش تا دورترین اندامهای جهان میرسد.
و از همین رو شاعر او را نهتنها مادر حسن و حسین، بلکه «مادر آب و خاک» میخواند؛ مادری که دایرهاش عالم را فرا میگیرد.
و اینجاست که تعبیر دیگری از شعر معنای عظیمتری پیدا میکند:
«رحمةُ اللهِ للدنیا»
رحمت خدا برای دنیا.
نهتنها نور حقیقت، که گرمای رحمت؛ نهتنها آشکارکننده راه، که دستگیر افتادگان راه.
«السلام، شفیعةَ العصاة
السلام، وسیلةَ النجاة»
سلام بر شفاعتکننده گناهکاران؛ سلام بر وسیله نجات.
و چه جمع باشکوهی است این:
برای عاصی، شفاعت؛ از ظلم، برائت.
زیرا رحمت، بیتفاوتی به خیر و شر نیست. عشق به انسان، هرگز به معنای تقدیس گناه او نیست.
نور، حقیقت را آشکار میکند؛ رحمت، گناهکار را رها نمیکند؛ و برائت، مرز خیر و شر را نگاه میدارد.
پس همان فاطمهای که در خانه گرماست، در برابر ظلم روشنگری میشود. فاطمه که در خانه سکینه است، در برابر تحریف خطبه میشود. همان قلبی که میپرورد، اکنون شهادت میدهد.
زیرا ظلم تنها به زور زنده نمیماند؛ به دروغ نیز زنده میماند، به تحریف و پوشاندن حقیقت.
و نور، پیش از آنکه با تاریکی بجنگد، آن را آشکار میکند.
«جاءَ الحقُّ وزَهَقَ الباطلُ، إنَّ الباطلَ کانَ زَهوقاً.»
حق آمد و باطل نابود شد.
حق آمد!
چه تعبیر شگفتی. حق ساکن نیست؛ حق ظهور میکند، وارد تاریخ میشود و پردهها را کنار میزند. و تاریکی در برابر نور، چیزی برای عرضه ندارد جز افول خویش.
پس آن طوفانی که فاطمه آغاز میکند، طوفان خشونت نیست؛ طوفان نور است.
خواستند نور را در خانه خاموش کنند، و خانه چراغ تاریخ شد. خواستند حقیقت را در لحظهای دفن کنند، و آن لحظه تا قیامت امتداد یافت.
و روز قیامت؟
شاعر میگوید:
«روز قیامت قیامت میکند،
بر همه اتمام حجت میکند؛
از دشمنان امیرالمؤمنین
والله اعلان برائت میکند.»
و اینجا نیز فاطمه همان فاطمه است؛ همان نور، همان رحمت، همان پاسدار حریم عشق.
قیامت، لحظه آشکارشدن حقیقت است؛ لحظهای که دیگر هیچ دروغی نمیتواند خود را حقیقت بنامد.
و برائت فاطمه خشونت نیست؛ تنها اظهار دوری است.
من از ظلم بیزارم.
من از دروغ بیزارم.
من از آنچه حریم عدالت و حقیقت و عشق را شکسته است، بیزارم.
و چه داوریای سنگینتر از این؟
اگر آنکه «رحمة الله للدنیا»ست، از ظلم روی برگرداند، خود همین دوری، افول ظلم است. اگر محبوبِ محبوب خدا از کرداری بیزاری جوید، آن کردار دیگر به کدام روشنایی پناه خواهد برد؟
عذاب، شاید در ژرفترین معنایش، همین آشکارشدن فاصلهای باشد که انسان با دست خویش میان خود و خیر آفریده است؛ نه آنکه نور از سر خشم بسوزاند، بلکه آنکه تاریکی در حضور نور، حقیقت خویش را ببیند.
و باز:
جاء الحق وزهق الباطل.
و اکنون باز به قلب میرسیم.
در روایت مشهور، یس قلب قرآن خوانده شده است. و در سنت شیعی، خاندان نور را با سلامی دیگر میخوانیم:
«سلامٌ علی آل یاسین.»
یس، قلب قرآن؛ و آل یاسین، خاندان نور.
و در قلب این خاندان، فاطمه ایستاده است؛ مادر حسن و حسین و زینب، و سرچشمه امتداد نسلی که نور نبوی را در تاریخ جاری میسازد.
قلب، خون را برای خود نگاه نمیدارد؛ میگیرد تا ببخشد، جمع میکند تا منتشر کند.
و مادر نیز چنین است.
از همین رو قلببودگی فاطمه، راز مادرانگی اوست؛ و مادرانگی او، راز وحدتبخشیاش.
او نه مرکزی است که همهچیز در آن پایان یابد، بلکه قلبی است که از طریق آن، جانها به یکدیگر و به جهان پیوند مییابند.
و شاید از همین رو، پس از همه آن نامهای بلند،
عصمة الله الکبری،
آیة الله العظمی،
محامیة الولاء،
رحمة الله للدنیا،
قلادة الوجود،
شاعر ناگهان به سادهترین و نزدیکترین زبان بازمیگردد:
«یا زهرا، خدا رو شکر که عشق تو تو قلبمه.»
و دایره کامل میشود.
از نور خدا به فاطمه، از فاطمه به خانه، از خانه به جهان، از جهان به قیامت، و از قیامت، دوباره به قلب انسان.
زیرا شهادت اگر به عشق نرسد، هنوز تمام نشده است؛ و معرفت اگر به محبت بدل نشود، هنوز به ولایت نرسیده است.
یا زهرا،
ای گرمی خانه و روشنایی جهان؛
ای نقطه پرگار مکان و مبدأ دوران زمان؛
ای مادر آب و خاک؛
ای رحمت خدا برای دنیا؛
ای نخستین پاسدار حریم عشق و آخرین شاهد حقیقت؛
ای قلبی که جمع میکند و پراکنده نمیسازد؛
چه نامت خوانیم؟
«الزهراء سرٌّ من أسرار الله.»
رازی از رازهای خدا.
و شاید به همین سبب است که علی نیز در واپسین وداع، تو را «ودیعه» میخواند:
«لقد استُرجعت الودیعة.»
امانت بازستانده شد.
و شگفت آنکه خود این ودیعه، حامل ودیعهای دیگر است:
«والسرّ المستودع فیها.»
رازی که در او به امانت نهاده شده است.
امانت، حامل امانت؛ راز، حامل راز؛ نور، حامل نور.
سرٌّ فی سرّ، نورٌ فوق النور.
و ما که از وصف تو ناتوانیم، باز به همان نخستین کلمه بازمیگردیم:
أشهد.
شهادت میدهم؛ نه که تو را به تمامی شناختهام، بلکه که نور تو را دیدهام و گرمایش را در قلب خویش یافتهام.
السلام علیکِ یا فاطمة الزهراء.
السلام علیکِ یا محامیةَ الولاء.
السلام علیکِ یا رحمةَ اللهِ للدنیا.
سلامٌ علی آل یاسین.





نظر شما