کمک گرفتن از دیگران (sponsors) حتی کمک بلاعوض، بهطور معمول کمکگیرنده را تا حدی مدیونِ حامی میکند. در شرایط عادی، یعنی در وضعیتی که کمکهای کوچکِ پرشمار گرفته میشود، دِینی که بر گردن کمکگیرنده است همانا صرفِ مبلغ دریافتی در موضوع اعلامشده، نگهداری اسناد دریافت و پرداخت برای ارایهی احتمالی به حامیان و مقامهای قانونی، و تعهد به دادن گزارش صادقانهی انجام کار است. اما، اگر کمکگیرنده رقم درشتی دریافت کند و به حامی قولِ خاصی دهد یا حامی از کمک خود استفادهی تبلیغی کند، ماجرا صورت دیگری مییابد. در زیر به چند مثال اشاره و نظر خودم را بیان میکنم:
- شرکت خودروسازی الف، سالها است که با استفاده از امتیازهای تبعیضآمیز و زدوبند با مقامها، تولیدات خود را که سوخت بیش از استاندارد مصرف میکنند با گرفتن پول مردم (که در محیط تورمزده ارزش آن در زمان کم میشود) پیشفروش میکند. این شرکت به یک سازمان یا فرد پول میدهد تا یک محیط طبیعیِ محدود را از زباله پاکسازی کند و عکس و فیلم به شرکت بدهد تا خود را «دوستدار محیط زیست» اعلام کند. گرفتن این پول، با اندیشهی حفاظت محیط زیست مغایرت دارد.
- شرکت ب زیرمجموعهی یک شرکت مادر (holding) است؛ شرکت مادر در سالهای گذشته چند هزار میلیارد تومان پول از مردم گرفته تا به آنان خودرو تحویل دهد. سپس تحریمها را بهانه کرده و پول مردم را چندین سال نگه داشته و پس از یکسوم شدن ارزش پول ملی، بعضی ارقام را پس داده و خیلیها را با همدستیِ بانکها از محل سرمایهی مردم پرداخته و بعضی ارقام را اصلأ پرداخت نکرده و خودروهایی را با قیمت دلخواه خود تحویل داده است. گرفتن کمک مالی از این شرکت، مشروع نشان دادن حقهبازیهای آن است.
- شرکت زنجیرهای پ با صاحبان قدرت و دارندگان اطلاعات مخفی از وضع آیندهی واردات کالا همدست است. این شرکت از طریق سهیم کردن شرکتهای زنجیرهای بینالمللی در سود غیرعرفی که با واردات «بهموقع» و سپس ممنوع شدن واردات به دست میآید، به قیمت ورشکست یا گرفتار کردن بازرگانان متوسط و مغازهداران کوچک، سالانه هزاران میلیارد تومان سود به جیب میزند. این شرکت به شما کمک مالی میدهد که هزار نهال بکارید تا در تارنمای خود، شرکت را «دوستدار محیط زیست» بخواند. کمک دهنده و کمکگیرنده، با این کار «سبزشویی» میکنند؛ یک محیط زیستیِ کاردرست از اینگونه کمکها نمیگیرد.
- شرکت ت برای وزارت ث کار میکند و به سدسازی و انتقال آب مشغول است و سالها است که کمترین اعتنایی به اعتراضهای مردمی که روستا و مرتعشان به زیر آب رفته ندارد. دفتر محیط زیست این شرکت به شما پیشنهاد میدهد که حاضر است برای یک ارزیابی اثرات محیط زیستی (EIA) و حمایت از دو پایاننامهی دکترا به معرفی سازمان غیردولتی شما، بودجهای اختصاص دهد با این شرطِ ضمنی که نتایج ارزیابی و پایاننامه نفی سدسازی نباشد. این شرکت شما را دستاویز توجیه فعالیتهای مخرب خود میکند. اگر میخواهید فعالیت واقعی برای حفاظت محیط زیست داشته باشید، نباید این کمک را بپذیرید.
- شرکت ج در حال یک فعالیت معدنی بیملاحظه در منطقهای حفاظت شده است. این شرکت زیر فشار رسانهای ناچار شده که طرح ارزیابی اثرات محیط زیستیِ جدیدی به سازمان محیط زیست بدهد و برای این کار یک پیشنهاد مالی بسیار خوب به شما میدهد، به شرط آن که در ارزیابی، «ملاحظات شرکت و منافع کارگران و کارمندان آن» را در نظر بگیرید. این شرکت در واقع میخواهد رشوه بدهد و شما نباید آن را بپذیرید.
- شرکت داروسازی چ برای صعود شما به قلهای در هیمالیا با شعار «زمین تنها خانهی ما است» پول میدهد تا شما برای کرِم ضد آفتاب و چند «داروی گیاهی ضد سرطان» که تولید میکند، تبلیغ کنید. شما هیچگونه اطلاعات دارویی ندارید یا کموبیش میدانید که این تبلیغات چندان درست نیست. کمک گرفتن از این شرکت، بازی با سلامت مردم و مشارکت در فریبکاری است.
- سازمان ح در کار برپا کردن نیروگاه است و به بهانهی محاصرهی اقتصادی کشور، برنامهی معناداری برای افزایش کارآمدی نیروگاهها و کاهش مصرف سوخت یا برق ندارد. اکنون این سازمان در حال وارد کردن و نصب تجهیزات برق خورشیدی با ادعای «رفع ناترازی» است و از شما میخواهد که این فعالیت «محیط زیستی» را در جامعه معرفی کنید تا متقابلاً از یک حمایت مالی برای پروژههای تحقیقاتیتان برخوردار شوید. کار شما، تشویق عرضهی بیشتر برق بهجای کاهش تقاضا و کمک به کتمان بیکفایتی در مدیریت تولید و انتقال برق خواهد بود.
شماری از کنشگران ممکن است بگویند در شرایط فساد ساختاری، هر کمککنندهای به احتمال زیاد بهنوعی آلوده به فساد اقتصادی است و اگر بخواهیم کاملاً منزه بمانیم، نباید وارد هیچ پروژهای شویم. اما این احتجاج ایراد دارد: نخست این که همه فاسد نیستند و انبوهی از صاحبان کسبوکارها به کار سالم مشغولاند. دوم این که با جستجو در فضای اینترنت تا حد زیادی میتوان تشخیص داد که فلان فرد یا شرکت فاسد است یا نه، در دادگاه پرونده دارد یا نه، از محل درآمدهای ملی اختلاس کرده یا نه، و خلاصه این که مطابق عرف مشغول کار است یا با حقهبازی و ویژهخواری. سوم و از همه مهمتر این که میتوان یک اخلاقیات (ethics) مالی برای خود یا سازمان خود تعریف کرد و مثلاً مانند «صلح سبز» (.Green Peace inc) از گرفتن کمک مالی از شرکتهای بزرگ، دولتها، و سازمانهای بینالدولی خودداری کرد و فقط با اتکا به کمکهای خُرد، شیوههای جمعآوری کمک انبوه (crowd fundraising)، کار داوطلبانه، و اقتصاد هدیه (gift economy) فعالیت کرد.
بدیهی است که در موضوع جذب کمک مالی برای یک فعالیت غیردولتیِ سالمِ محیط زیستی، مانند دیگر امور اجتماعی، با یک سامانهی پیچیده (complex system) روبرو هستیم و نمیتوان راهحل قطعی برای درگیر نشدن با فساد ارایه داد. اما پایبندی به اخلاقیات، کمی تلاش، پرسوجو، عقل سلیم، و حس تشخیص شهودی میتواند کمک کند که شریک کسانی نشویم که در منجلاب فساد مالی و غارت سرزمین میغلطند.
*کنشگر محیطزیست و مدیر انجمن دیدهبان کوهستان
۴۷۲۳۲





نظر شما