۵ اثر قرون وسطایی که الهام‌بخش ارباب حلقه‌ها شد

جی. آر. آر. تالکین، خالق مجموعه «ارباب حلقه‌ها»، برای ساخت جهان اسطوره‌ای سرزمین میانه فقط به تخیل خود تکیه نکرد. او در مقام پژوهشگر ادبیات قرون وسطی، سال‌ها متون کهن اروپایی را مطالعه کرد و از حماسه‌های آنگلوساکسون، اسطوره‌های نورس و متون مذهبی مسیحیت الهام گرفت. پنج نسخه خطی و اثر قرون وسطایی، از مهم‌ترین سرچشمه‌های ادبی جهان داستانی تالکین بودند.

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین؛ جهان خیال‌انگیز سرزمین میانه ریشه‌های عمیقی در اسطوره‌ها، افسانه‌ها و زبان‌های اروپای قرون وسطی دارد. جی. آر. آر. تالکین، نویسنده مجموعه «ارباب حلقه‌ها»، دهه‌ها از عمر خود را صرف مطالعه این سنت‌ها کرد؛ هم در مقام استاد ادبیات آنگلوساکسون در دانشگاه آکسفورد و هم به‌ عنوان نویسنده. از حماسه‌های پهلوانی گرفته تا اسطوره‌شناسی نورس، متون کهنی که او با آن‌ها آشنا شد، در شکل‌گیری جهان داستانی‌اش نقش مهمی داشتند.

در ادامه با پنج نسخه خطی قرون وسطایی آشنا می‌شویم که به تالکین در خلق اسطوره‌شناسی پیچیده سرزمین میانه کمک کردند.

۵ اثر قرون وسطایی که الهام‌بخش ارباب حلقه‌ها شد
نسخه خطی منظومه حماسی «بیوولف» که در کتابخانه بریتانیا در لندن نگهداری می‌شود.
عکس: آی‌استاک / گتی ایمیجز

۱. بیوولف 

منظومه حماسی آنگلوساکسون «بیوولف» در یک نسخه خطی باقی مانده است که قدمت آن به حدود سال ۱۰۰۰ میلادی بازمی‌گردد؛ هرچند تصور می‌شود سروده اصلی بسیار قدیمی‌تر باشد. داستان این منظومه در اسکاندیناوی قرن ششم میلادی می‌گذرد و درباره جنگجویی به نام بیوولف است که با هیولایی به نام گرندل، مادر گرندل و اژدهایی که از گنجینه‌ای محافظت می‌کند، می‌جنگد.

تالکین در دوران تدریس خود، در سال ۱۹۳۶ سخنرانی‌ای با عنوان «بیوولف: هیولاها و منتقدان» ایراد کرد. او در این سخنرانی استدلال کرد که این منظومه به‌خودی‌خود یک شاهکار ادبی است و نباید آن را صرفا منبعی برای مطالعات زبان‌شناختی دانست.

این منظومه همچنین تأثیر مستقیمی بر آثار تالکین گذاشت و الگویی برای ترسیم پادشاهی خیالی روهان، ازجمله تالار طلایی آن و شیوه سخن گفتن مردمانش، در اختیار او قرار داد. صحنه‌ای در کتاب «هابیت» که در آن بیلبو بگینز مخفیانه وارد کوه تنها می‌شود تا جامی طلایی را از اژدهایی خفته بدزدد، ادای دینی مستقیم به یکی از صحنه‌های مهم منظومه «بیوولف» است.

ارتباط تالکین با این اثر پس از انتشار ترجمه خود او از این منظومه در سال ۲۰۱۴، یعنی پس از مرگش، بیش از پیش آشکار شد. این کتاب با عنوان «بیوولف: ترجمه و شرح» منتشر شد.

تالکین در نامه‌ای در سال ۱۹۳۸ به سردبیر روزنامه بریتانیایی «آبزرور» نوشت: «بیوولف یکی از ارزشمندترین منابع من است؛ هرچند هنگام نوشتن آثارم، حضور آن چندان آشکارا در ذهنم نبود.»

۵ اثر قرون وسطایی که الهام‌بخش ارباب حلقه‌ها شد
صفحه‌ای از «کودکس رژیوس» (Codex Regius)، قدیمی‌ترین نسخه خطیِ مجموعه اشعار «ادا».
این اشعار درباره خدایان آیین‌های بت‌پرستانه و قهرمانان افسانه‌های ژرمنی هستند.
 این نسخه خطی در سال ۱۶۴۳ میلادی از سوی اسقف برینیولفور به فردریک سوم، پادشاه دانمارک، اهدا شد.
عکس: ورنر فورمن / یونیورسال ایمیجز گروپ / گتی ایمیجز

۲. اِدای شاعرانه

«ادای شاعرانه» مجموعه‌ای از سروده‌های نورس باستان است که تقریبا بین سال‌های ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ میلادی گردآوری شده‌اند. این اشعار عمدتا در دست‌نوشته‌های قرون وسطایی ایسلند، ازجمله نسخه خطی «کُودِکس رِگیوس» متعلق به قرن سیزدهم، حفظ شده‌اند. این سروده‌ها در کنار یکدیگر، تصویری از مجموعه خدایان اساطیر نورس، جایگاه آن‌ها در کیهان و نبرد آخرالزمانی راگناروک، یعنی پایان جهان در اساطیر اسکاندیناوی، ترسیم می‌کنند.

تالکین از بخشی از این مجموعه با عنوان «دْوِرگاتال» (Dvergatal) یا «فهرست دورف‌ها» الهام گرفت. این فهرست در دل شعری به نام «وُلوسپا» (Völuspá) جای گرفته است. تالکین در همین بخش نام بسیاری از شخصیت‌های مجموعه کتاب‌های خود را پیدا کرد؛ ازجمله تورین، دوآلین، بالین، فیلی، کیلی، گلوین، بیفور، بوفور، بومبور و گاندالف. نام گاندالف نیز به معنای «الفِ عصابه‌دست» یا «الفِ چوب‌دستی‌دار» است.

۵ اثر قرون وسطایی که الهام‌بخش ارباب حلقه‌ها شد
تصویری از نسخه خطی کتاب «ادای منثور» (Prose Edda)، اثر اسنوری استورلوسون.
عکس: ورنر فورمن / یونیورسال ایمیجز گروپ / گتی ایمیجز

۳. اِدای منثور

کتاب «ادای منثور» در قرن سیزدهم میلادی به قلم اسنوری استورلوسون، پژوهشگر و مورخ ایسلندی، تدوین شد. این کتاب اثری آموزشی درباره زبان نورس باستان است که مجموعه‌ای از اشعار «ادای منظوم» (Poetic Edda) را در قالب روایتی منسجم گردآوری کرده است. این اثر به‌تدریج به کتاب راهنمای شاعرانی تبدیل شد که شیوه سرودن اشعار سنتی اسکالدیک را می‌آموختند. تالکین هنگام خلق ساختار سلسله‌مراتبی سرزمین میانه از این مجموعه بهره گرفت.

«ادای منثور» به مفهوم «لیوس‌آلفار» (Ljósálfar) یا الف‌های روشنایی و «دوک‌آلفار» (Dökkálfar) یا الف‌های تاریکی می‌پردازد؛ مفاهیمی که الهام‌بخش تالکین در خلق الف‌های روشنایی و تاریکی شدند.

همچنین اسطوره اسکاندیناویایی درباره قلمرویی مرکزی که در برابر آشوب جهان بیرون محافظت می‌شود، یعنی میدگارد (Midgard) یا «سرزمین میانه»، نام سرزمینی را به تالکین الهام داد که محل زندگی انسان‌ها و الف‌ها در داستان‌های اوست.

۵ اثر قرون وسطایی که الهام‌بخش ارباب حلقه‌ها شد
جی. آر. آر. تالکین در حال مطالعه در اتاق کارش، ۲ دسامبر ۱۹۵۵ [۱۰ آذر ۱۳۳۴].
عکس: هایوود مگی / پیکچر پست / آرشیو هالتون / گتی ایمیجز

۴. حماسه ولسونگا 

حماسه ایسلندی «ولسونگا» که در قرن سیزدهم میلادی نوشته شده، سرشار از قهرمانان حماسی، موجودات افسانه‌ای و حلقه‌های نفرین‌شده است. این اثر یکی از افسانه‌های متعددی بود که در طول زندگی تالکین توجه و علاقه او را به خود جلب کرد.

تالکین در مقاله‌ای در سال ۱۹۳۹ با عنوان «درباره داستان‌های پریان» (On Fairy-stories)، جهان افسانه‌ای سیگورد، قهرمان حماسه ولسونگا، و فافنیر، اژدهایی را که او از پای درمی‌آورد، نمونه‌هایی آرمانی از داستان‌پردازی اسطوره‌ای دانست.

تالکین پیش از نوشتن کتاب‌های «هابیت» و «ارباب حلقه‌ها»، هنگام فعالیت در دانشگاه آکسفورد، از همین افسانه‌های نورس الهام گرفت و مجموعه‌ای از اشعار روایی با عنوان «افسانه سیگورد و گودرون» (The Legend of Sigurd and Gudrún) سرود.

مضامین مشابهی را می‌توان در «ارباب حلقه‌ها» نیز یافت. فافنیر، شخصیتی که طمع او را به اژدها تبدیل می‌کند، شباهت‌هایی با اسماگ و گالوم، شخصیت‌های داستان تالکین، دارد. حلقه نفرین‌شده «آندواراناوت» (Andvaranaut) که هرکس آن را در اختیار داشته باشد، گرفتار تباهی می‌شود، الهام‌بخش ایده خلق «حلقه یگانه» بود. همچنین شمشیر موروثی آراگورن، «نارسیل» (Narsil)، که شکسته و سپس با نام «آندوریل» (Andúril) دوباره ساخته می‌شود، یادآور شمشیر سیگورد، «گرام» (Gram)، است که آن نیز پس از شکستن دوباره بازسازی می‌شود.

کتاب «افسانه سیگورد و گودرون» تالکین، با ویرایش پسرش کریستوفر تالکین، در سال ۲۰۰۹ منتشر شد و پیوند این نویسنده با این سرچشمه الهام اسطوره‌ای را بیش از پیش آشکار کرد.

۵ اثر قرون وسطایی که الهام‌بخش ارباب حلقه‌ها شد
صفحه‌ای از نسخه لاتین کتاب مقدس (ولگاتا) متعلق به قرن چهاردهم میلادی،
شامل کتاب ارمیا، که روی پوست حیوانات در انگلستان نوشته شده است.
این نسخه در مجموعه کتاب‌های نادر رید در شهر داندین، نیوزیلند، نگهداری می‌شود.
عکس: آلامی استوک فوتو

۵. کتاب مقدس لاتین ولگاتا 

کتاب مقدس لاتین ولگاتا را سنت ژروم در اواخر قرن چهارم میلادی به زبان لاتین ترجمه کرد. این ترجمه برای قرن‌ها متن معیار کتاب مقدس در کلیسای کاتولیک غربی بود.

تالکین که کاتولیکی معتقد بود، هنگام نوشتن آثارش از مضامین و مفاهیم کتاب مقدس بهره می‌گرفت. موضوعات مسیحی مانند مشیت الهی، فیض و گناه نخستین در سراسر کتاب «ارباب حلقه‌ها» تنیده شده‌اند و حلقه یگانه نمادی از قدرت تباه‌کننده گناه است. نابودی حلقه یگانه در روز ۲۵ مارس نیز با عید بشارت (روز بشارت تولد عیسی مسیح به مریم مقدس) و یکی از تاریخ‌های سنتی مسیحیت که با مصلوب شدن عیسی ارتباط دارد، هم‌زمان است.

با این حال، تالکین با وجود آن‌که «ارباب حلقه‌ها» را اثری اساسا مذهبی و کاتولیکی می‌دانست، مضامین دینی را عمدتا از طریق نمادپردازی در داستان گنجاند و از موعظه مستقیم پرهیز کرد.

تالکین در نامه‌ای در سال ۱۹۵۳ به دوست نزدیک خود و از نخستین خوانندگان آثارش، کشیش رابرت موری، نوشت:

«من عملا تمام اشاره‌ها به هر چیزی شبیه به دین، آیین‌ها یا مناسک مذهبی را از جهان خیالی داستان حذف کرده‌ام یا اصلا در آن نگنجانده‌ام؛ زیرا عنصر دینی در داستان و نمادپردازی آن جذب شده است.»

منبع: www.history.com

۲۵۹

کد مطلب 2304585

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 4 =

آخرین اخبار