هنر متعهد، هنر مزخرفی است

علی اناری: در حاشیه نشست مطبوعاتی دبیر بیست و هشتمین جشنواره فیلم فجر، چیزی که بیش از سوال‌ و جواب‌های مطرح شده بین خبرنگاران و مهدی مسعودشاهی دبیر جشنواره به چشم ‌آمد، حضور رهبر قنبری و یک اکیپ فیلمبرداری برای ثبت تصاویر و تحرکات نشست بود. با قنبری تماس گرفتیم تا از کم و کیف ماجرا با خبر شویم.

حضور شما در نشست خبری دبیر جشنواره فیلم فجر، آن هم در معیت یک تیم فیلمبرداری کنجکاوی برانگیز بود. این روزها مشغول انجام چه کاری هستید؟

واقعیتش را بخواهید به من این اجازه داده شده تا از روند برگزاری جشنواره فیلم فجر و نوع مواجهه مردم با این رویداد فرهنگی، بر اساس تشخیص شخصی خودم یک فیلم مستند بسازم.

یعنی می‌خواهید بگویید این کار به شما سفارش داده شده است؟

نمی‌دانم استفاده از لغت سفارش یا سفارشی درست است یا نه اما در این حد می‌توان بگویم که هیچ امکاناتی در اختیار من نگذاشته‌اند و فقط گفته‌اند برو و با فراغ بال از هر چه که دوست داری تصویر بگیر.

ظاهرا دست تان را کاملا باز گذاشته‌اند. این شرط شما بود؟

پیشنهاد، شرط  و البته علاقه شخصی خودم هم بود. چه کسی است که دوست نداشته باشد دستش در انجام کاری که به آن عشق می‌ورزد باز باشد.

 البته این هم که دوستان اطمینان کردند و دست من را باز گذاشتند بیشتر به سوابق من بر می‌گردد. در کارنامه مستندسازی من مستندهای بلندی وجود دارد که یکی از آنها مستند «سفیر صلح» است. من شخصا خیلی به این مستندی که ساخته‌ام علاقه‌مند هستم.

 خب این دوستان با دیدن این فیلم، توانایی من را در ساخت فیلم مستند دیده‌اند که چنین پیشنهادی را مطرح کردند. از طرف خودم هم می‌توانم بگویم بی هیچ درنگی این پیشنهاد را پذیرفتم.

این فیلم مستند قرار است چه بازه زمانی را در بر گیرد؟

کار ما از  روز دوشنبه 2 آذر شروع شده و تا روز 15 بهمن ماه که جشنواره به پایان می‌رسد ادامه خواهد داشت. یک نکته مهم اینکه من کسی را ودار نمی‌کنم تا مقابل دوربینم حرف بزند. در واقع قصد دارم شکاری کار کنم.

سرمایه‌گذاری این پروژه بر عهده چه نهاد حقوقی یا شخصیت حقیقی قرار دارد؟

این مستند سفارش جشنواره است و طبیعتا سرمایه‌گذار هم خودشان هستند. من در حال حاضر با هزینه شخصی مشغول پیش بردن پروژه هستم. نفس کار بسیار سخت است.

باید در هر لحظه حواست به همه جا باشد. قرار بر این است هر کجا کوچکترین خبری مربوط به جشنواره بود دوربین‌های سیار ما آنجا حاضر باشند. خب این کار راحتی نیست.

هزینه‌بر است. هر چقدر هم که جلوتر می‌رویم کار سخت‌تر می شود. از اواسط دی ماه به آن طرف، تازه کار اصلی ما شروع می‌شود.

حضور شما به عنوان تماشاگر در جشنواره‌های «سینما حقیقت» و «فیلم کوتاه» بسیار پررنگ بود. فیلم‌های امسال این دو جشنواره را چطور دیدید؟

نمی‌خواهم حرف تکراری بزنم.  تعاریفی از این دست که «سینما آیینه تابناک جامعه است ...» دیگر کهنه و قدیمی شده‌اند. یک هنرمند برتابنده رویدادهای اجتماع خودش است.

این فقط مختص سینمای مستند و کوتاه نیست. حتی در فیلم‌های علمی و تخیلی هم این تعریف مصداق دارد. هنر بطور کلی و سینما بطور اخص آیینه رو بروی جامعه خود است؛ منهای سبک و سیاق و تکنیک‌های فیلم‌سازی.

اگر این را ملاک قرار بدهیم باید بگویم که جشنواره‌های سینما حقیقت و فیلم کوتاه امسال، از این تعریف فاصله داشتند. ما متاسفانه هر سال شاهد افول این نوع نگاه در این دو جشنواره، مخصوصا «فیلم کوتاه» هستیم. هر سال دریغ از پارسال.

این بر می‌گردد به نحوه‌ها و نحله‌های اندیشه‌ مسئولان و مدیران این جشنواره‌ها. سفارش‌هایشان، حرف‌هایشان و کنترل‌هایشان. وقتی به شما ممنوعیت‌های خاصی را ابلاغ می‌کنند دیگر نمی‌توانید نقش آن آیینه را بدرستی و روشنی ایفا کنید. راستش را بخواهید جشنواره‌های امسال چنگی به دل من نزدند.

نسل جدید را که در این افت مقصر نمی دانید؟

نسل جدید توانمندی‌های تکنیکی خود را خوب به رخ کشیده و می‌کشد. فیلم‌هایی که من دیدم به لحاظ تکنیکی درخشان بودند. اما حرف من این است که می‌خواهند ما را به جایی برسانند که هنر را فقط برای هنر بخواهیم.

نه برای انگیزه‌ها و تعهدهای قلبی‌مان. اگر نظر من را بخواهید هنر متعهد و هنر تعهد پذیر در کل هنر مزخرفی است. اینکه از بیرون به شما تعهد تزریق کنند که درست نیست.

ما چیزی به اسم تعهد از بیرون نداریم. تعهد امری غیر اعلام شده برای هنرمند است که از درون خودش می‌جوشد. تعهد تجویزی چیزی جز سفارش نیست. چنین هنری هرچند متعهد از چشم خواهد افتاد.

به عنوان سوال آخر؛ جشنواره فیلم «کوثر» از دید شما چگونه بود؟

نمی‌توان به شکل مطلق از خوبی یا بدی چیزی حرف زد. اینجا بحث قیاس و اعتبار مطرح است. جشنواره فیلم «کوثر» امسال به اعتبار و در قیاس با دوره‌های گذشته‌اش خیلی خوب بود.

در جشنواره امسال با تنوع موضوعی خوبی مواجه بودیم. موضوعات با پیرنگ‌های اجتماعی، عقیدتی، مذهبی و گاها سیاسی که در کل تنوع خوبی را به وجود آورده بودند.

جشنواره امسال برای من خیلی برانگیزاننده بود. البته باز هم به نسبت دوره‌های قبل. این بر می گردد به بینش و وسعت نظر مدیران برگزار کننده این فستیوال. من از همه تشکر می‌کنم. البته این تشکر من هم نسبی است.