ملاک‌های تقویم قمری را فقیه تعیین می‌کند اما نظرهای کارشناسی منجمان می‌تواند به حذف گزارش‌های نادرست و ممانعت از اشتباه در آغاز ماه قمری منجر شود.

بسیاری از مردم کشورمان به تجربه دریافته‌اند که تقویم هجری قمری تقویم دقیقی نیست و هر سال بخصوص در ماه‌های رمضان، شوال و ذی‌الحجه که موعد بزرگ‌ترین اعیاد مسلمانان است، منتظر اعمال تغییرات در تقویم هستند. واقعیت این است که چنین تغییراتی در ذات تقویم هجری قمری نهفته است و منحصر به ماه‌های رمضان، شوال و ذی‌الحجه نیست؛ اما از آن مهم‌تر این‌که چنین تغییراتی در تقویم قمری دیگر کشورهای اسلامی نیز اتفاق می‌افتد، اما متاسفانه اخبار آن در رسانه‌های داخلی منتشر نمی‌شود و مردم از آن مطلع نمی‌شوند.

صد البته که مشکلات تقویم هجری قمری ارتباطی به دانش نجوم ندارد. دانش نجوم می‌تواند به راحتی موقعیت ماه و خورشید و هر جرم سماوی دیگر را در هر زمان و مکانی مشخص کند. منجمان سال‌هاست که مشخصات حرکت ماه را تعیین کرده‌اند و حتی می‌دانند که این همسایه زمین هر سال بین ۲ تا ۳ سانتی‌متر از سیاره مادری دورتر می‌شود. آن‌ها می‌توانند موقعیت ماه، زمان دقیق خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی و اختفاها و مقارنه‌ها را تا چندین سال دیگر محاسبه کنند و همه این‌ها را به کمک قوانین فیزیک و محاسبات دقیق انجام می‌دهند.

اما معیارهای تقویم هجری قمری توسط فقیه و نه منجم تعیین می‌شود و از این‌رو مراجعه به منجمان برای اثبات آغاز ماه قمری مانند این است که برای دانستن حلال گوشت یا حرام گوشت بودن یک جانور به دام‌پزشک یا زیست‌شناس مراجعه کنید! هیچ کس شکی ندارد که علم دام‌پزشک یا زیست‌شناس در مورد آن جانور بسیار بیش‌تر از فقیه است، اما حلال گوشت بودن یا حرام گوشت بودن یک جانور در قلمرو دانش زیست‌شناسی نیست و در فقه مطرح می‌شود.

فقیه، معیارهای اثبات آغاز ماه قمری را از «کتاب خدا، سنت، عقل و اجماع» استنباط می‌کند. اما نظرات فقها هم در این موضوع مانند دیگر مباحث فقهی می‌تواند متفاوت باشد و این، نخستین عامل اختلاف در آغاز ماه قمری بین کشورها و شهرهای مختلف است.

عامل دوم اختلاف، معیار محلی تقویم قمری است. در فقه شیعه، معیار اصلی آغاز ماه‌های تقویم قمری این است که هلال ماه نو با چشم دیده شود. این معیار وابسته به موقعیت جغرافیایی ناظر است و باعث می‌شود که تقویم هجری قمری جهان‌شمول نباشد. برای رفع مشکلات این تقویم، مسایل مانند «هم‌افق بودن شهرها» یا «بلاد دارای شب مشترک» مطرح شده ولی نتوانسته اختلاف طبیعی 1 روزه بین نواحی و کشورهای مختلف را برطرف کند.

اما عامل سوم اختلاف در آغاز ماه قمری که در برخی کشورهای همسایه به وفور اتفاق می‌افتد، استناد به شهادت دو مرد عادل مبنی بر رویت هلال است. تجربه کارشناسان رویت هلال نشان می‌دهد که تعداد قابل‌توجهی از مردم پدیده‌هایی مانند رد هواپیما یا ابر نازک را با هلال جوان ماه اشتباه گرفته و گزارش می‌دهند. علاوه بر آن، تحقیقات نشان داده 15 درصد افرادی که برای استهلال اقدام می‌کنند دچار توهم رویت می‌شوند؛ یعنی ذهن آنها تصور می‌کند هلال را می‌بیند درحالی‌که هلالی وجود ندارد. این بدان معنی است که اگر 100 نفر برای استهلال اقدام کنند، به‌طور متوسط 15 نفر آنها دچار توهم رویت می‌شوند. توهم ذهن هم ربطی به عادل بودن یا عادل نبودن رصدگر ندارد و اتفاقی است که حتی برای منجمان باتجربه و رکوردداران رویت هلال نیز اتفاق می‌افتد، اما رصدگران باتجربه روش‌هایی را به کار می‌بنند تا متوجه شوند آن‌چه می‌بینند، توهم رصدی است یا نه.

یک مثال
تصور کنید هزار نفر برای استهلال در سراسر کشور اقدام کرده‌اند. برخی رصدگران به‌خاطر هوای نامناسب نتوانسته‌اند هلال را ببینند و برخی دیگر که در شرایط مناسب رصدی قرار داشته‌اند، هلال را ندیده‌اند. در میان این رصدگران منجمانی هم بوده‌اند که با استفاده از کامپیوتر، تلسکوپ یا دوربین دوچشمی را دقیقا به سوی ماه نشانه رفته‌اند و نتوانسته‌اند هلال ماه نو را ببینند. عده‌ای از مردم عادل هم گزارش داده‌اند که هلال را با چشم دیده‌اند و حاضرند شهادت بدهند.

از نظر آماری باید بیش‌از 15 درصد کا افراد استهلال‌کننده یعنی 150 نفر رویت هلال را گزارش دهند تا بتوان شائبه توهم رویت هلال را برطرف کرد. از سوی دیگر، منجمان متخصص با ابزارهای دقیق هلال را ندیده‌اند و عقل حکم می‌کند که به گزارش افراد غیرمنجم هرچند عادل مبنی بر مشاهده هلال استناد نشود.

اما در کشورهایی مانند عربستان، عکس این اتفاقات رخ می‌دهد و به صرف شهادت 2 فرد در دادگاه، آغاز ماه قمری اثبات می‌شود.

افسانه تقویم دقیق عربستان سعودی
در کشور عربستان، ملاک آغاز ماه قمری ترکیبی از محاسبات نجومی و رویت هلال است. در اغلب ماه‌ها به تقویم ام‌القری و در ماه‌های مهم‌تر رمضان، شوال و ذی‌الحجه به گزارش‌های رویت هلال استناد می‌شود. در تقویم ام‌القری، ملاک آغاز ماه قمری این است که اولا از مقارنه ماه و خورشید گذشته باشد (آغاز دوره هلالی جدید) و دوما، در افق شهر مکه، ماه بعد از خورشید غروب کند.

همان‌طور که می‌بینید، ملاک تقویم ام‌القری رویت هلال نیست و به همین دلیل در بسیاری از موارد، تقویم ام‌القری یک روز زودتر از کشورهای منطقه آغاز می‌شود. (هرچند کشورهای حاشیه خلیج فارس و برخی از کشورهای خاورمیانه در آغاز ماه قمری تابع عربستان هستند)

ما در ماه‌های رمضان، شوال و ذی‌الحجه کافی است دو نفر نزد قاضی شهادت دهند که هلال ماه را رویت کرده‌اند تا آغاز ماه در عربستان سعودی اعلام شود. متاسفانه کم نبوده مواردی که به استناد دو گزارش اشتباه، ماه قمری در روز اشتباهی شروع شده باشد. سالیان مدیدی است که منجمان کشور عربستان به این موضوع اعتراض می‌کنند و بازتاب آن به محافل دانشگاهی محدود مانده است.

خوشبختانه در کشور ما خطاهایی از این دست اتفاق نمی‌افتد، چراکه کارشناسان مرکز تقویم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران پیش‌بینی‌های دقیقی برای رویت‌پذیری هلال در پهنه ایران انجام می‌دهند و علاوه بر آن، در شامگاه روز بیست‌ونهم هر ماه قمری، کارشناسان رویت هلال در دفتر استهلال مقام معظم رهبری مستقر می‌شوند و گزارش‌های دریافتی را بررسی می‌کنند. اما پیش‌بینی‌پذیر نبودن در ذات تقویم قمری نهفته و علی‌رغم تلاش کارشناسان مرکز تقویم، آغاز ماه‌های قمری ممکن است تغییر کند .

و در پایان، برای آن‌که وضعیت عید فطر امسال را در ایران و عربستان بدانید، اینجا را کلیک کنید.

۵۳۵۳

کد خبر 367193

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 1 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 34
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 1
  • کوهیار A1 ۰۴:۴۷ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    53 6
    من امشب دارم میرم کردستان تا همراه با خویشاوندان در غربی تربن نقطه کشور مریوان عید فطر رو جشن بگیریم.
  • بی نام A1 ۰۴:۴۸ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    26 2
    با سلام. به نظر شما تا قبل از اسلام ملاک تشخیص ماههای قمری چطور بود؟ اون موقع که فقیهی نبود. یعنی در حالی که سالهای دراز مردم عرب بر مبنای تقویم قمری زندگی میکردند یکدفعه اسلام اومد و اعلام کرد تشخیص ماه جدید فقط در انحصار فقهاست؟
    • من IR ۲۱:۲۸ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۶
      1 1
      بی نام عزیز قبل اسلام روزه و حرام و حلال و عیدی در کار نبود که کسی بخواد روزش رو مشخص کنه
  • بیسواد A1 ۰۴:۵۹ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    17 2
    بنظرم تین یک ایراده که ما هر سال دنبال کشف اول یا اخر ماه باشیم حالا دلیلیش هر چی که هست
  • بی نام IR ۰۵:۱۸ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    41 0
    اگه اين حرفا واسه ما آب نداشته باشه، براي بعضي ها نون كه داره
  • محمد A1 ۰۵:۵۸ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    19 8
    برای دانستن حلال گوشت یا حرام گوشت بودن یک جانورباید به کارشناس تغذیه مراجعه کرد.
    • بی نام A1 ۱۶:۴۱ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
      14 15
      شوخی میکنی عزیز ؟ از نظر کارشناس فرقی بین گوشت اسب و خوک و گوسفند نیست. همشون رو میشه پخت و خورد و مقوی هم هستن. حلال و حرام رو شرع تعیین میکنه.
  • امیداقا A1 ۰۶:۳۳ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    23 2
    این مقاله یه کم ضعف علمی داره
  • پويا RO ۰۷:۰۳ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    25 1
    حرف از فقيه زدي.... چرا اذان مغرب رو توي قم زودتر از تهران ميدن؟
  • بی نام A1 ۰۷:۴۲ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    25 0
    «خوشبختانه در کشور ما خطاهایی از این دست اتفاق نمی‌افتد» نمی افتد؟ پس چطوره که دو بار نماز عید فطر خونده شده؟ پس چطوره که عید فطره شهر به شهر سال به سال فرق کرده؟ حافظه تاریخی ماها دیگه‌در حد کمتر از یکسال تقلیل پیدا کرده...
  • بی نام IR ۰۸:۳۴ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    21 0
    یک نکته در استخراج زمان پایان ماه و دیدن خود ماه در منابع فقهی مبهمه . عین جمله رسال ها اینه "با چشم غیر مسلح هروقت ماه دیده شد فرداش روز اول ماه قمریه". خیلی خب. گفته شد با چشم غیرمسلح، شما بفرمائید خودتون وقتی میگید چشم غیر مسلح پس چرا کسانی که برای جستجوی ماه میرن تشریف میبرن داخل هواپیما یا با تلسکوپ دنبال ماه میگردن؟ بعدشم واقعا کجا وایسیم و با چشم غیرمسلح ببینیم؟ بریم بالای کوه؟خونمون؟بیابان؟ کجا؟ چون مکان مهمه از نظر ارتفاع.بعدشم چطور میشه مثلا ماه رو در کردستان میبینن اعلام میشه همه روزه رو بخورید حتی کسانی که در مشهد هستند. اونم وقتی بغل کردستان یعنی عراق دیروز عید بوده دیدن ماه در دیروز در بغل کردستانیعنی عراق مهم نیست اما به محض دیدن ماه در کردستان مشهد آنسوی خاور هم عیده؟
  • مهرزاد A1 ۰۸:۴۲ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    33 1
    آقایون اهل فن یکی بما توضیح بده موقع اذان مغرب تو ماه رمضونی که گذشت 15 روزش 8:45 ثابت موند دلیلش چه بود ... تو خود بخوان از این حدیث.....
  • مسلم A1 ۰۹:۴۹ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    43 1
    پس چرا مثلا روز عاشورا با عربستان یکی هست ؟؟؟ فکر کنم زیاد رو عاشورا حساس نیستند مثلا اگه یه روز اینور اونور بشه به جایی نخوره.... کلا همه چی رفت زیر سوال
    • بی نام A1 ۱۶:۴۰ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
      17 0
      دقیقا همینطوره. اینکه عاشورا یک روز زود و دیر تر باشه دقیقا باعث چه تغییری در دین میشه ؟ روزه باطل میشه ؟ نماز باطل میشه ؟ حج باطل میشه ؟ چی میشه ؟
  • مصطفی A1 ۰۹:۵۰ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    32 1
    بالاخره این داستان کی ختم میشه وقتی علم نجوم اثبات می کنه آخه چه نیازه به رویت
    • بی نام IR ۱۰:۳۲ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
      3 32
      اصل کار رویت ماه است که اول در عربستان رویت و بعد در ایران رویت می شود از قدیم تا بوده همین بوده چون اول همیشه کوچک تر ها مقدم ترند بعد بزرگ ترها
  • محسني A1 ۱۰:۵۳ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    29 0
    شب اول ماه قمری، هلال ماه یا دیده می‌شه یا نمی‌شه. مگه ماه منجم و ماه فقیه با هم فرق دارن كه اين همه طول و تفسيرش ميدين استاد؟
    • بی نام A1 ۱۳:۴۰ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
      3 38
      ماه منجم و فقیه فرق ندارن ولی دین بزرگوار میگه از فقیه باید پرسید...هرچه او بگوید...فهمیدیییییییییییی؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
  • عبدالله IR ۱۱:۲۰ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    25 5
    چرا همیشه ایران باید یک روز دیرترعید بگیرد هلا ماه اگر در یک جای دنیا رویت شود بر تمام جهان کفایت میکند مسلمانان باید متخد شوند حتی ایران هم اگر در یک جای دنیا رویت شدقبول کند چرا باید سعی کند خودش همه کاره شود مگر شهادت مسلمانان در نقاط دیگر جهان اعتبارندارد؟البته گه دارد.قران مجید می فرماید ان امتکم امت واحد و انا ربکم فاعبدون. سعی کنیم در یک با کل مسلمانان جهان در یک روز عید بگیریم نه اینکه صبر کنیم تا خود ایران هم ببیند
  • زمان IR ۱۱:۵۳ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    14 2
    ضمن تبریک فرارسین عید فطر بایدبه عرض حضرت عالیبرسانم که اول ببینیم امشب درکشورماعیداعلام نمیشه اگرنشد به دیگرکشورها تهمت بزنیم چون ممکنه تا چندساعت دیگه خجالت بکشیم وگناه مردم راکم کنیم
  • مریم. A1 ۱۲:۲۷ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    9 6
    دیدن هلال اول ماه شوال از این نظر مهمه که روزه در عید فطر حرام است.
  • آراز IR ۱۲:۳۸ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    14 1
    اینکه میگوییم ایران یا عربستان اینها مرزهای سیاسی هستند عوامل طبیعی مرز سیاسی نمیشناسندشاید در یک نقطه از ایران مثلا جنوب کشور هلال ماه رویت شود ولی در شمال نه اینها که میخواهند عید فطر در ایران در یک روز باشد اشتباه است شاید عید فطر در ایران در دو روز اتفاق میافتد.
  • بی نام AU ۱۳:۱۲ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    25 3
    خداییش مطالب این مقاله کاملا آبکی و بهم بافته شده بود، ایرانیان سالیان متمادی است منجمین زبده ایی داشته اند و دقیق ترین تاریخ دنیا را، حالا ما میخواهیم برای اثبات مسلمونیمون به تقلید از عربستان ماه رو رویت کنیم بحث دیگری است. ضمنا خداوند هم حلال گوشت بودن یا نبودن حیوانات را بر اساس دلایل علمی که مربوط به سلامت انسان هاست تعیین کرده که از نظر علمی هم قابل شناسایی توسط کارشناسان تغذیه و دامپزشکان است مثل گوشت خوک که حاوی انگل است و بهمین دلیل حرام است 1400 سال. پیش مردمو نمیشده توجیه علمی کنی ولی فک کنم الان بشه . چاپ کن لطفا خبر آنلاین،مرسی.
  • محمود IR ۱۳:۱۵ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    14 2
    پس به زعم نویسنده هر کسی که گفته شهادت دو نفر کافی است، اشتباه کرده است با خواندن ای نوشته خیلی از نویسنده نا امید شدم. برادر یکبار دیگر خودت بخوان تا ببینی چی نوشتی؟ پیامبر ص به قدری مسایل را آسان میگرفت که در اندک زمانی اسلام نیمی از جهان را تسخیر کرد. رسول اللهص با زبانی که همه بفهمند و شاخصهایی که هیچکس به آنها اعتراض نکند، مثل شهادت دو نفر، در دلها جای گرفت. حال شما با صغری و کبری گفتن میخواهی حقی را که هر کس می تواند داشته باشد از او بگیری و آنرا به گروهی دیگر بدهی .... خدا عاقبت ما را بخیر کند.
  • بی نام A1 ۱۸:۰۷ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    18 0
    اين حمله : اما معیارهای تقویم هجری قمری توسط فقیه و نه منجم تعیین می‌شود" : يعني تمام زحمات بشر براي ايجاد تقويم را زير سوال مي برد.
  • محمداصفهان A1 ۲۰:۱۵ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۵
    10 0
    من یک سوال از این عزیزان دارم مگر در فقه این نیست که اگر 30 روز از ماه گذشته بود و ماه دیده نشد،شما فردا رو عید باید درنظر بگری،چون ماه قمری از 30 روز بیشتر نمیشه؟ خوب اینکه ماه قمری از 30 روز بیشتر نمیشه از کجا اوومده؟این خودش علم نجوم هست دیگه اروزه به جای 30 روز میگیم ماه قمری از 29.5 روز بیشتر نمیشه،خوب عقل میگه باید از این علم روز استفاده کرد چون اوون موقع در حد این میدونستن که ماه قمری از 30 روز بیشتر نمیشه و امروزه دقت خیلی بالاتر رفته..دیگه این همه هزینه و به قول معروف تک پا زدن بیشتر یه جور خود آزاری محسوب میشه اوون روز علم نجوم میگفت 30 روز بیشتر نباید بشه امروز میگه 29.5 ،پس باید این خورده ها جمع بشه و یک سال در میون 29 و 30 بشه این کشمکش ها هم همش یه سری بازی در آوردنه..
  • بی نام A1 ۰۴:۱۰ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۶
    7 0
    معيار عبور ماه از خط مقارنه زمين خورشيد صرفه نظر از موقعيت ناظر هميشه ميتواند معيار کامل و دقيقي براي همه مسلمانان در همه مناطق و کشورها باشد مشکل فتواي فقها در مورد رويت حلال ماه با تصحيح شروع و پايان ماه قمري با خط مقارنه براي هميشه قابا حل خواهد بود
  • بی نام A1 ۱۱:۲۳ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۶
    11 0
    این حرفا همه ماله زمان پیامبر بود که هیچ امکاناتی نبود.
    • ایرانی IR ۱۳:۰۸ - ۱۳۹۴/۰۴/۲۶
      0 0
      مگه الان زمان پیغمبر نیست . یا شما پیغمبر جدیدی آوردی که اون گفته با تلسکوپ یا دوربن نگاه کنید.
  • منوچهر A1 ۱۱:۴۰ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۶
    14 2
    مرزهای جغرافیایی که در حال حاضر بین کشورها وجود داره، یک چیز قراردادیه و مبنای شرعی نداره. بیشتر همسایه های ایران، زمانی جزء ایران بودند. حالا چطوره که اونور سیم خاردار عیده ولی این ور هنوز رمضانه؟ اگر نصف جهان یا همه ی اون متعلق به یک کشور اسلامی باشه، احتمالا هرجا که ماه دیده بشه، قابل پذیرش خواهد بود. پس در حال حاضر هم میشه که اگر به حرف کشورهای دیگه مبنی بر رویت هلال اطمینان نداریم، که هر سال هم تقریبا با ما اختلاف دارند، تعدادی کارشناس حداقل به کشورهای همسایه اعزام کنیم تا دوشادوش کارشناسای اونا ماه رو ببینن. چطور ممکنه که عراق و افغانستان ماه رو ببینن، ولی ما در وسط این دو کشور، اونو نمی بینیم؟
    • بی نام IR ۱۳:۳۰ - ۱۳۹۴/۰۳/۲۷
      0 0
      منوچهرجان اونا ملاکشون رویت علمی نیست. و این اختلاف هم به اختلاف مبنای فقهی اهل تسنن و تشیع برمی گرده.
  • بی نام A1 ۱۶:۵۶ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۶
    13 1
    دنیا کجاست ما کجا یم
  • محمئ A1 ۰۳:۴۵ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۷
    6 0
    یعنی فقط ایران درست عید اعلام کرده وبقیه کشورها اسلامی اشتباه کردند.
  • gra IR ۱۰:۱۱ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۷
    2 6
    به نظر شما دنیا کجاست ؟ آره دنیایی که هنوز نمیتونه از مظلومان در برابر اسراییل جنایتکار دفاع کنه اینه جامعه جهانی که اونا میگن و غربزده هایی مثل حضرتعالی در ایران از اونا دفاع میکنین آره دنیا کجاست ما کجاییم ؟