۰ نفر
۸ شهریور ۱۳۹۵ - ۰۳:۴۲

اگر یادمان بیاید، زمانی درس و مشق به بازار آمد و با شعار علم بهتر است یا ثروت مدارس رونق گرفتند. آن هایی که یاد گرفتند، ولو اندک، توانستند امورات زندگی جاری را بفهمند و گلیم خود را از آب بکشند. اینک در و مشق جدیدی به نام اینترنت، دیجیتال و ... پیش روی ما قار گرفته است. آن هایی که یاد می گیرند، با سرعت تحولات تطبیق پیدا می کنند و آن هایی که نه، می شوند همان کسانی که قبلا به آن ها می گفتیم بی سواد یا ناتوان.

هنگامی که شیوۀ فوردیستی "کار" رواج پیدا می کرد، چارلی چاپلین "عصر جدید" را می ساخت و هربرت مارکوزه "انسان تک ساحته" را می نوشت. همه بر این ادعا بودند که انسان جدید، فقط یک کاربرد دارد و آن هم متأسفانه، پیچ و مهره شدن برای صنعت است؛ اما صنعت چه بود؟ صنعت تنوعی از مولودهای مدرن ابزاری، و در واقع وسیله ای برای رفع نیازهای انسان بود. بعد از نقدهای زیاد، مردم قرن بیست متوجه شدند ابزارها جای بسیاری از عواطف و سادگی های زندگی را گرفته، آن را تک بعدی کرده اند. هنگامی که فضای اجتماعی داشت متحول می شد و به این شیوه کارگران یقه آبی و کارمندان یقه سفید در شرکت ها ایجاد می شدند، فوائد سواد روز به روز خود را پشت سر حرفه های جدید نشان و ارزشهای تربیتی جدید را شکل می داد. اما در جوامع ما، نه آن کارخانه های فوردیستی وجود دارد و نه یقه های سفیدمان به آن صورت برق می زند؛ به جان رنجور کارگران فصلی حاشیه نشین و کارمندانی که پیراهن های نایلونی برای اتو نگه داشتن دارند، قسم!
صنایع کم جثّۀ ما، ورودی کارگری خود را از حاشیه شهرها و روستائیان مهاجر جمع می کردند و اینان همان هایی بودند که امکان و توان آن را نداشتند که خوب بخوانند و دکتر- مهندس شوند تا بتوانند بر دیگران حکم برانند. چون نمی توانستند بنویسند و مسلط بر ابزارهایی شوند که روز به روز گسترش می یافت، آدم های ساده¬ای می شدند که منتظر امر و نهی همشهری های مدرن خود باشند. با مهاجرتی بیش از استقبال صنعت، انقلاب شهری این قبیلۀ ساده روز به روز حاشیه ها را گسترش داد. از طرف دیگر هم سوادهای جدید فزونی گرفتند و حتی آن ها نیز نتوانستند چندان که باید سروری کنند. با این حال، امروزه دیگر سواد داشتن عرصه های متنوع و پردامنه ای دارد و برای کسانی که نتوانسته اند در زمان خود آن را یاد گیرند، روز به روز فاصله ی میان باسوادی و بی سوادی افزون تر می شود.
آدم بی سواد قدرت دریافت استدلال های پیچیده ی شهرنشینی و یادیگری اقتصادی هزار توی زندگی را نداشته، به خاطر همین، نمی تواند علم روز و قواعد آن را درک کند. لاجرم در زندگی ساده و خمودی روزگار خود را در حواشی شهرها و کنج و کوچه ی کارخانه ها و بازارها سپری می کنند. به خاطر همین پرده ای ضخیم میان باسوادها و بی سوادها در شهرها کشیده شد و رفته رفته فاصله طبقاتی نمود بیشتری در سطح شهر به رخ کشید. از طرفی هم فرهنگ جدید با الگوهای خردورزانه اش، زندگی سامان یافته تری به خود دیده، روز به روز مدرن تر و شیک تر شد. به این ترتیب روز به روز طبقه فلاکت زده در گوشه شهر و به فرهنگ فقر شکی داده و به طور غیر رسمی بر حواشی شهرها اندود شدند تا که این مسئله موجب ایجاد مشکلاتی چون بیکاری، ساده کاری و ناتوانی در ورود کارگران، طبقات مهاجر و حاشیه نشین ها به دنیای مدرن شد.
در این حال این گروه با غرق شدن در آسیبهای اجتماعی، بر نهادسازی هایی که فرهنگ مدرن آن را آسیبهای اجتماعی می داند نیز موثر شد و روز به روز دامنه ی آسیبهای اجتماعی را گسترش داد. از طرف دیگر، گروه های حاشیه ای به هم پیوسته و با فرهنگ مقاومت خود اعمال نفوذهایی چون سیاست های خیابانی و رونق بازارهای مبادله ای مانند دستفروشی، گسترش بازارهای توزیعی و حتی نفوذ در فرهنگ های رسمی اداری- تجاری شهرها، به همراه باسوادهای بیکاری که سوادشان کاربردی نشده و از یاد رفت، بر فرهنگ با سوادی مسلط شده، آن را در جان خود بلعیدند. رفته رفته فرهنگ مبادله و آسیبهای اجتماعی وارد خود علم شد و این نهاد با ابهت نیز تحت تأثیر آن قرار گرفته و منتهی به ساخته شدن نهاد فاسدی چون بازارهای خرید و فروش علم شد. با این حال این وضعیت، ناشی از تفاوت سنخ بندی های اساسی انسانی از جهت فهم نوشتار یا شیوه ی فعالیت و زندگی، در این دو نوع حاشیه نشینی و تضادهای آن مشهود بود.
اما در حال حاضر نسلی در حال پرورش هستند که با زبان تازه تری آشنا می شوند و این زبان تازه تر، شاید در آینده دردسرهای تصاعدی با خود به همراه داشته باشد. آن هم این است که آدم بی سواد جدید دیگر کسی است که قدرت فهم دیجیتال را نداشته و فاصله ای با کسانی که می توانند از کامپیوتر و ابزارهای دیجیتال استفاده کنند تفاوت می یابد. آنها علاوه بر این که نمی توانند این ابزار را مورد استفاده قرار داده و از رفتار جدید ارتباطی بهره مند شوند، آن را مورد نکوهش و طرد قرار می دهند، چه این که نمی توانند به راحتی بر آن فائق آیند. به خاطر این که ارتباطات روز و فرهنگ آن که در شبکه های دیجیتال در حال شکل گیری است درک نمی شود، گاه نوع جدیدی از اعتیاد و دربه دری تلقی می شود. استفادۀ بهنجار از این شبکه ها، همان چیزی است که سواد جدید انسان ها بوده و بسیاری از مردم که نتوانسته اند سواد ابتدایی زندگی را یاد بگیرند، در آینده نخواهند توانست از این موهبت نیز به درستی استفاده کنند.
با تجربه ای که به خاطر بی سوادی و تخریب ذات سواد طی شده است، کناره گیری و خشونت علیه سواد جدید، همچون فلسفه تاریخ، در خصوص دنیای دیجیتال در حال تکرار است. در حال حاضر نهادهای ضد فرهنگی و آسیب زا مانند قاچاق، نشئگی، طبقاتی و ... در فرهنگ شهروندی شکل گرفته و با رواج فاصله های ادراکی جدیدتر، آسیبهای اجتماعی پیچیده تری نیز ایجاد خواهد شد که طبیعتاً از ناتوانی در فهم ابزارها و شیوه های تربیت جدید بر می خیزد. نمونۀ این آسیب ها یا نشانه های مخرب استفادۀ به شدت مفرح و جمعه بازاری از این فضا است، چرا که گروه هایی که نتوانسته اند با رسیدن به منزلت فرهنگی متناسب، از چنین ابزارهایی ارتباطی استفاده کنند، طبقه ی فرودست فرهنگی ای هستند که در این شبکه ها به مانند طبقه مسلطی ابزار را به دست گرفته اند. تا جایی که امروزه ورود به شبکه های اجتماعی و کار با اینترنت می تواند ناهنجاری محض تلقی گردد؛ حال این یک خرده فرهنگ از دنیای دیجیتال است که امروز با آن همراه هستیم.
تجربه ی نوشتار مدرن و دیجیتالی که فراتر از آن است، تجربه ای است که همواره تسلهای جدیدتر، امکان کارآمدی بر آن را داشته و می توانند با آن همچون ابزاری که وسیلۀ کار، سودآوری و جامعه سازی است، به ساختن فرهنگ و تمدنی نوین دست بزنند. اما همان طور که اشاره شد ناتوانی بخشی از مردم در دست یازیدن به نوشتار و هضم آن در تعاملات خود، امروز با ناتوانی در سواد دیجیتال و تخریب آن تکرار می شود. حال که ما به جهت تخریب بازارهای تجاری به سبب غلبه طبقات بی سواد از اقتصاد کالایی عقب مانده ایم، در اقتصاد ارتباطی تیز تجربه ای تکراری و شرم آلود را تکرار می کنیم و چه بسا به خاطر فاصله ای که بی سوادها، باسوادنماها، بی سوادنماها، ... و باسوادها در خیابانهای جدید شهرهای الکترونیکی شان خواهند داشت، شاید نهادهای مجدد ضدفرهنگی و آسیبهایی اجتماعی داشته باشیم که هیچ مأموری نتواند آن ها را جمع و جور کند.

 

کد مطلب 572258

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
9 + 2 =

آخرین اخبار