این استاد دانشگاه تهران نوشته است: بعد از دو دوره جنگهای ایران و روس، (اولی بین 1804 ـ 1813) افکار و فرقه های تازه ای در ایران رواج یافت و روشن بود که آسیب آن جنگها، در عمق جان مردم نفوذ کرده و کسانی را به فکر یافتن راه های جدید انداخته است. پیدایش جریانهای دینی اخباری و شیخی و بابی تنها یکی از عوارض آن بود. در این باره تحلیل های مختلفی بود. دولتی ها، به فکر بازسازی نیروهای نظامی و نظم اداری افتادند. اما در این سوی، و به طور گسترده، انتقاداتی هم متوجه مجتهدین شد که به صراحت وارد ماجرای جنگهای ایران و روس شدند.
وی درباره یک نوشته و نویسنده ناشناس می نویسد: نوشته زیر از نویسنده ای است که عجالتا او را نمی شناسیم اما تاریخ کتابت آن که بسا سالها بعد از تالیف باشد، 1304 ق است. او اشاره به شکست ایران در سال 1221ق (1807م) می کند، و همانجا، مستقیم به سراغ مجتهدان و روش فکری آنها می رود. برای او مهم است که در جنگ ایران و روس، نه شمشیر مجاهدان کاری کرد و نه دعاها و ختم های مجتهدان. وی این نکته را سوژه انتقاد از روش فکری مجتهدان و پرداختن به مسائل حیض و نفاس و قرائت حمد دانسته و چنان که از باقی رساله هم بر می آید، روش آنها را قشری و ظاهری دانسته، به سراغ نوعی نگرش باطنی یا به عبارتی عرفانی می رود. در همین عبارت، حمله ای هم به حکما می کند که به جوهر و عرض چسبیده اند.
متن کامل این یادداشت را اینجا مطالعه کنید.
نظر شما