نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- نودوششمین گزارش رصد فرهنگی منتشر شد

نسل زد آشتی دهنده سنت و مدرنیته / افول شاخص های پدرسالارانه در نسل زد

اخبار اندیشهاین گزارش در روح خود می‌گوید جوان امروز (نسل Z) یک نوع پیوند بین سنت‌ها و مدرنیته برقرار کرده مثلا از ارزش‌های پدرسالارانه در کار منزل فاصله گرفته در عین حال به نهاد خانواده و ازدواج بها می‌دهد هرچند ممکن است شرایط برای تشکیل خانواده را نداشته باشد.

درباره«حبیب و طبیب حوزه» به مناسبت سالگرد سید هادی خسروشاهی

انتقاد به فضای تجدد ستیز حوزه ها / نواندیش حوزوی ناقد نواندیشان دانشگاهی

اخبار اندیشهخسروشاهی از مدافعان نواندیشی حوزوی بود. آن را نسبت به جریان روشنفکری دینی هم برتر می‌دانست. می‌گفت امتیاز این جریان در مقایسه با جریان روشنفکری دینی عام، عمدتاً در زمینه شناخت و آگاهی آن از متون اصیل اسلامی است.وی ادعا می‌کند که متاسفانه پرچمداران روشنفکری دینی، صرفاً معلوماتی در زمینه متون اصیل اسلامی داشتند.

فحش، فریادِ انسانی برای خروج از «ادبِ دروغین» طبقات فرادست / کتاب «لعنتِ مقدس: سفری به لایه‌های پنهان زبان و تاریخ» انتشارات آکسفورد

اخبار اندیشهملیسا مهر در کتابش به ما می‌آموزد که اگر امروز صدایِ فحش را در خیابان یا دانشگاه می‌شنویم، نباید آن را صرفاً یک «سقوط اخلاقی» ببینیم؛ بلکه باید آن را زنگِ خطری بدانیم که نشان می‌دهد «زبانِ رسمی» کارکردش را از دست داده و جامعه در حالِ خلقِ یک «نقشه‌یِ جدید از مقدسات و تابوها» است.  ملیسا مهر به ما یادآوری می‌کند که فحش، فریادِ انسانی است که دیگر نمی‌خواهد در چارچوبِ «ادبِ دروغین» خفه شود.

تفکرات و دلالت‌های مدیریتی آرا و عقاید جان راولز در حوزه مدیریت و سازمان

پرده بی‌خبری برای دغدغه عدالت/ رشد سازمانی در پناه پرده جهل یعنی چه؟

اخبار اندیشهراولز فهمیده بود افرادی که از بی‌عدالتی رنج نمی‌برند و چه بسا از آن نفع هم می‌برند، عموما دغدغه‌ای برای بسط عدالت ندارند از این‌رو، ایده‌محوری خود یعنی«پرده بی‌خبری» (Veil of Ignorance) را به عنوان روشی برای دغدغه‌مند کردن همه افراد در مورد عدالت مطرح کرد. وی تلاش کرد با این مفهوم که یکی از ساده‌ترین و در عین حال، خلاقانه‌ترین تجربه‌های فکری عالم فلسفه است، شاخص‌های بنیادین یک جامعه مبتنی بر عدالت را مشخص کند.

نقش توئیت ترامپ در فراگیر شدن اعتراضات؟ / تحلیل جامعه‌شناختی یک کنش جمعی

اخبار اندیشهآنچه این ناآرامی‌ها را از فراخوان‌های پیشین متمایز کرد، نه صرفاً حجم نارضایتی یا گستردگی بازنشر، بلکه تغییر در ادراک معترضان از هزینه و فایده حضور خیابانی بود؛ تغییری که به‌واسطه مداخله ترامپ شکل گرفت. اگر این تصور از کاهش هزینه و افزایش احتمال اثرگذاری ایجاد نمی‌شد، سطح مشارکت به این اندازه نمی‌رسید. این تغییر در معادله هزینه–فایده عاملی است که در بسیاری از تحلیل‌ها نادیده مانده است.

ارمغان چهار نسل و آینده پیش رو 

اخبار اندیشهچهار نسل است که دنبال آزادی هستیم و نبود آن را به وجود عده ای مربوط می دانیم. فرمول آزادی هم چیزی نبوده جز حذف (حذف این گروه= آزادی). در آینده هم شکست می خوریم، اگر در این خط فکری بمانیم. برای مدتی، می شود از شر عده ای خلاص شد اما برای مدتی بعد به دام عده دیگری می افتیم. آزادی، رها شدن از شر دولتی ضعیف و مستبد و جامعه ای ضعیف و استبدادخواه است. برای رسیدن به آزادی و حفظ آزادی، باید دولتی قوی ساخت و جامعه را توانمند کرد. آزادی، محصول توازن قوا میان "دولتی توانمند و جامعه ای توانمند" است. راه آزادی، دشوار است. تلاش های یک نسل دارای ظرفیت فکری و زیرساختی، لازم است تا این توازن ایجاد شود.

در باره استاد جواد صفی نژاد

نان سنگگ دارید؟ / اگر ما عاقل بودیم

اخبار اندیشهاگر ما عاقل بودیم باید او را به ریاست یک مؤسسه بزرگ تحقیقات اجتماعی می گماشتیم و ده ها جوان دانشجو را در اختیارش می گذاشتم تا آنها را تربیت کند و به کار پژوهش در کار مردم شناسی در این مرز و بوم بگمارد و حاصل یافته های عالمانه آن ها را در اختیار مؤسسات تصمیم گیر بگذارد

توسعه - نقش مهاجران ایرانی در توسعه ایران

توسعه و رنسانس ایران در اختیار ایرانیان خارج از کشور / بقاء ایران با پیوند میان "ایران درون" و "ایران برون" / دوراهی تعامل سازنـده یا تقابل مخـرب

اخبار اندیشهقدرت واقعی ما در پیوند میان «ایرانِ درون» و «ایرانِ برون» نهفته است. وقت آن است که به‌جای کوبیدن بر طبل ویرانی، آجر به آجر برای شکوهِ دوباره ایران تلاش کنیم. وطن، هتل نیست که با بد شدن خدمات آن را ترک کنیم؛ وطن ریشه ماست و دیاسپورا، شاخه‌هایی است که می‌تواند برای این ریشه، نور و آب  فراهم کند.

امیرمحمد گمینی و بازخوانی حیات علمی خواجه‌نصیرالدین‌طوسی

مغول های آدمکش چگونه مروج علم شدند؟ / خواجه‌ مغولان را از تهدید به فرصت تبدیل کرد

اخبار اندیشهبر خلاف تصور رایج که مغولان به ایران حمله کردند و باعث نابودی علم و دانش شدند، مثال خواجه‌نصیرالدین‌طوسی و رصدخانه مراغه، مثال نقضی برای این حرف است و نشان می‌دهد حمله مغول باعث نابودی علم و دانش نشد و اتفاقاً خود عاملی شد برای ساختن یک رصدخانه بزرگ و نهادی علمی که بسیاری از دانشمندان در آنجا جمع شدند.

تجاری سازی امنیت

خون مردم و نفت ایران محل جدید درآمدزایی ترامپ / توسعه اقتصاد سیاسی ترس

اخبار اندیشهدر این چارچوب، بازدارندگی از یک مفهوم راهبردی به یک معادله حسابداری تبدیل می‌شود. امنیت دیگر محصول ثبات نیست، بلکه نتیجه تداوم یک سطح کنترل‌شده از بی‌ثباتی است... در همین نمونه اخیر، ایران بخشی از یک بازی بزرگ‌تر است: رقابت ژئواکونومیک آمریکا و چین که با ناامن‌سازی مسیرهای انرژی در خلیج فارس، عملاً هزینه تولید در شرق آسیا را افزایش می‌دهد و نوعی «مالیات ژئوپلیتیک» بر اقتصاد چین تحمیل می‌کند.در این چارچوب، ایران نه هدف نهایی، بلکه یک ابزار فشار است. هر اختلال در صادرات انرژی، زنجیره تأمین چین را تحت فشار قرار می‌دهد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵

باورتان می شود؟ تامل ۴۰ ساله کانت فقط روی یک کتاب / بیداری فیلسوف آلمانی از خواب جزم‌اندیشی/ حاشیه‌نویسی ایمانوئل کانت بر متافیزیک باومگارتن

اخبار اندیشهبسیاری از مورخان فلسفه معتقدند که با بررسی این دست‌نوشته‌ها می‌توان روند گذار کانت از جزم‌اندیشی (دگماتیسم) به سمت فلسفه نقدی را ردیابی کرد. در واقع، نطفه‌ی بسیاری از ایده‌های کتاب «نقد عقل محض» در لابه‌لای نقد کانت بر جملات باومگارتن بسته شده است.

هوش مصنوعی حامی کارگر، ایده‌ی جدید عجم‌اوغلو / تقویت یا تضعیف نیروی کار، وابسته به تصمیم نهادهای سیاسی و اجتماعی

اخبار اندیشهمقاله پیشنهادهایی سیاستی برای هدایت مسیر تحول فناورانه ارائه می‌کند، از جمله اصلاح نظام مالیاتی به‌گونه‌ای که جانشینی نیروی کار با سرمایه بیش از حد تشویق نشود، تقویت قوانین ضدانحصار، سرمایه‌گذاری در آموزش و سلامت، و حمایت از گسترش مهارت‌های انسانی. پیام اصلی مقاله این است که آینده کار از پیش تعیین نشده است. هوش مصنوعی می‌تواند به تضعیف نیروی کار بینجامد یا به تقویت آن کمک کند؛ این نتیجه نه به ذات فناوری، بلکه به تصمیم‌های نهادی، سیاستی و اجتماعی وابسته است.

ضرورت تعهد اخلاقی در علوم سیاسی / علوم سیاسی و سوگند سقراطی

اخبار اندیشهاگر تعهد اخلاقی پزشکان درباره تامین سلامت بعد فردی دارد، چنین تعهدی نزد سیاست‌گران بعدی جمعی و اجتماعی پیدا می‌کند. اگر پزشک سوگند یاد می‌کند که تنها به تندرستی مردم نظر داشته باشد و از هر غرض دیگری بپرهیزد، عالم سیاست و سیاست‌گر نیز در سطح جمعی تعهد اخلاقی مشابهی پیدا می‌کند.

کتاب «چگونه به آبادانی ایران فکر کنیم» چه می گوید؟

میرسپاسی می خواهد روایتگر رنج های واقعی مردم باشد / علیه تفکر انحطاط و عقب‌ماندگی / گفتمان توسعه ایرانی مصنوعی است

اخبار اندیشهنقد من به تئوری‌های عقب‌ماندگی و توسعه این است که این گفتمان‌ها رنج‌های واقعی مردم ایران را کاملا فراموش کرده‌ یا تنها به آن اشاره کرده‌اند. اما رنج‌هایی در روایت‌های عقب‌ماندگی و توسعه ساخته‌اند که حقیقتا رنج‌های جعلی هستند. فکر می‌کنم در مقابل اینکه بگوییم می‌خواهیم جهان و واقعیت‌های سیاسی را بفهمیم و بشناسیم، اینکه چه چیزی مشروع است، چه کسانی می‌توانند صحبت کنند و چه صداهایی باید شنیده شود، چه رنج‌هایی هست که باید به آنها توجه کنیم و در عرصه سیاست این رنج‌ها را کمتر کنیم، و حتی در حوزه نظری هم اگر نظریه‌پردازی می‌کنیم، ببینیم گفتمان یا روایت‌ها در جهت بهبودی چه رنج‌هایی است؛ یعنی در مقابل روایت، بهترین ایده که به عقل من رسید و ساده هم هست، زندگی است.

زادروز فیلسوف ایرانی؛ زندگی، اندوخته ها و دستاوردها

غلامرضا اعوانی: سعی کردم راه ایزوتسو و کربن و نصر و شهابی را ادامه دهم / وقتی نماینده سازمان ملل در محضر علامه طباطبایی گریست/ بیروت مرا کتابخوان کرد

اخبار اندیشهغلامرضا اعوانی گفت:‌بر خلاف فلسفه امروز که در آن چندان بحث حقیقت مطرح نیست. در دوره جدید از حکمت فاصله گرفتیم. فراموش نکنیم ایران سهم بسیار مهمی در حکمت و بسط آن دارد. بزرگترین حکمای اسلامی از ایران فرهنگی بودند. ایران فرهنگی هم در آسیا و هند و چین موثر بوده و هم در اروپا. علاقه من به حکمت باعث شد که به فلسفه‌های قدیم بپردازم. حکمت علم مطلق است.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵

شناسایی سانسورچی ها و گروه های فشار در کتاب «درباب آزادی بیان» / آزادی بیان چگونه تهدید می شود؟

اخبار اندیشهکتاب «در باب آزادی بیان» نوشته اندرو دویل، اثری کوتاه و پرنفوذ در ژانر تفسیر سیاسی معاصر است. نویسنده این کتاب اندرو دویل و مترجم آن نیلوفر شاندیز است. این کتاب توسط انتشارات فرمهر منتشر و روانه بازار کتاب شده است.

نگاهی به کتاب «خود بهسازی» اثر ردولف آلرس

مصطفی ملکیان در باره بزرگترین رذیلت چه می گوید؟/ آلرس: عامل بزرگ مشکلات ابتدا خود انسان است/ انسان بدون عشق مغرور باقی می ماند

اخبار اندیشههر جا محوریت من باقی باشد به موجودات دلبستگی دارم و آن موجوداتی که دلبسته من هستند، بناست که ابزار من شوند و در استخدام من باشند و خواسته‌های من را برآورده کنند. اما آن‌جا که عشق واقعی است، من خودم خادمِ معشوق خودم هستم، خودم را در استخدام معشوق خودم درمی‌آورم و خودم را خادم معشوق خودم می‌دانم. 

ایجاد تغییرات بزرگ با گام های کوچک

اخبار اندیشهپرسش «در وضعیتی که نقشی در شکل‌گیری آن نداشته‌ایم چه می‌توانیم بکنیم؟» پاسخی ساده و شعاری ندارد. پاسخ آن نیز لزوما قهرمانانه نیست. اما دقیق است: نگاه به یکدیگر به عنوان فرد انسانی گرفتار ناامنی و اضطراب، جلوگیری از فروپاشی اعتماد، حفظ پیوندهای افقی، و بازتولید حداقلی از همدلی در زیست روزمره. این اقدامات شاید تیترساز نباشند، اما زیرساخت هر تحول پایدار آینده‌اند.

خشم در ایران چگونه گسترده شد؟ / بدن علیه سیاست / خشونت ‌و امتناع زیست دموکراتیک‌شدن در ایران

اخبار اندیشهپارادوکس تراژیک گذار در اینجاست که همان مردمی که بیشترین رنج را از خشونت ساختاری متحمل شده‌اند، ممکن است در لحظه گذار، کمترین ظرفیت زیستی–روانی را برای تحقق فوری دموکراسی در اختیار داشته باشند. این ناتوانی نه در کاستی اخلاقی، بلکه در تخریب طولانی‌مدت سیستم عصبی و روانی آنان ریشه دارد. بر این اساس، گذار دموکراتیک را نمی‌توان صرفا پروژه‌ای حقوقی یا نهادی دانست. دموکراتیک‌شدن مستلزم مداخلات ترمیمی در سطح روانی و زیستی نیز هست

تأملی در کاربست ایرانی اندیشه مارتین هایدگر

خطر فلسفه ای که مقوم آزادی ، نقد پذیری و نهادسازی نیست / نقد مدرنیته یا تعلیق سیاست؟

اخبار اندیشهبازگشت به هایدگر در فضای فکری ایران صرفاً یک انتخاب نظری نیست؛ نوعی موضع‌گیری نسبت به مدرنیته، سیاست و آینده است. نقد رادیکال او از متافیزیک غربی و تحلیلش از تکنولوژی به‌عنوان «گشتل» شیوه‌ای که جهان را به ذخیره‌ای برای بهره‌برداری تقلیل می‌دهد برای بسیاری از روشنفکران ایرانی جذاب بوده است.

تاکید بر مراقبت از جامعه در پس حوادث دی ماه

فراستخواه، گزینش و بازتولید شبکه های خشم/ امکان های حل مسالمت آمیز مسائل را تخریب کردیم / در دو دهه، ایران جزو ۱۰ کشور اول دارای تجربه های عاطفی منفی

اخبار اندیشهمقصود فراستخواه: ما بسیاری از امکان‌های حل مسالمت‌آمیز مسائل را تخریب کردیم. بسیاری از مشکلات ما، مشکلاتی است که می‌توانستیم با راهکارهای عقلانی آنها را جبران‌ کنیم. مؤسسه «گالوب» هر سال در پیمایش‌های جهانی بررسی می‌کند که شهروندان هر جامعه در ۲۴ ساعت گذشته چقدر تجربه هیجانی مثبت و منفی داشتند. در دو دهه گذشته، در برخی ادوار، گاهی ایران جزو ۱۰ کشور اولی بود که تجربه‌های عاطفی منفی داشت. بنابراین براساس پیمایش‌های دو دهه اخیر می‌توان گفت تجربه هیجانی منفی در این جامعه انباشت شده است.

کنفرانس بین‌المللی «تمدن ایرانی-اسلامی» با حضور برجسته‌ترین ایران‌شناسان در وین برگزار شد

شکوه تمدن ایرانی - اسلامی در بازخوانی ایران‌شناسان اروپایی و ایرانی / نقش جندی شاپور در انتقال دانش ایرانیان

اخبار اندیشهبه همت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اتریش، کنفرانس دو روزه «تمدن ایرانی-اسلامی، هویت، مؤلفه‌ها و شکوه تاریخی» به‌صورت حضوری ـ آنلاین در وین برگزار گردید و جمعی از محققان، استادان ایران‌شناس و تمدن‌پژوه از حوزه‌های متنوع علمی در آن به ارائه دیدگاه‌های خود درباره ابعاد گوناگون تمدن ایرانی-اسلامی پرداختند.

درس‌هایی از سیاست و حقوق در مکتب علاّمه نایینی(۱۴)

حاکم چگونه خود را جای خدا می نشاند؟

اخبار اندیشهزمینه زمامداری از نوع استبداد و تفرعن را ناآگاهی ملت‌ها از حقوق خویش و تکالیف زمامداران فراهم می‌آورد. اگر مردمی آگاه و ناظر و پرسشگر باشند گرفتار فرعون نخواهند شد.نایینی سپس به تفصیل با استناد به قرآن و سنت و نیز شیوه حکمرانی پیامبر(ص) و حضرت علی(ع) اثبات می‌کند که نظام سیاسی اسلام از نوع دوم یعنی ولایتیه  است.

ضرورت خودشناسی در اندیشه حمید هاشمی‌کهندانی

صلح زمانی ایجاد می شود که دیگری را از وجود خود بدانیم / با چه تصویری از «من» جهان را لمس می‌کنیم؟ / بدون دیگری وجود نداریم

اخبار اندیشهدو دلیل، کتاب را برای مترجم جذاب کرده است: «نخست آنکه، خودشناسی را از بحث‌های صرفاً ذهنی و عرفانی جدا می‌کند و آن را به زندگی روزمره، اخلاق عمومی، و نگاه اجتماعی پیوند می‌زند. دیگر آنکه، این کتاب، به‌جای آن‌که جهان را با تصویری ساده مانند جنگِ خیر و شر توضیح دهد، یا بگوید باید بدی را به‌کلی حذف کرد، بر ایده‌ای ظریف‌تر تأکید می‌کند و می‌گوید باید تعارض‌هایمان را هماهنگ و متعادل کنیم».

ارزیابی استاد و دلسوخته علم و دانش در باره اوضاع علوم انسانی در ایران

شفیعی کدکنی: در کوچک‌ترین روستاها دکتری فلسفه می‌دهند، این یعنی کشک! / در علوم انسانی صفریم / صد سال دیگر ان شاالله یک کانت شناس داشته باشیم

اخبار اندیشهبرای کلّ صاحب‌نظرانِ میدانِ مطالعات کانت که صد سال دیگر ان شاء اللّه ما یک نفر داشته باشیم که کانت را با همهٔ ابعادش بشناسد و بتواند در یک کنگرهٔ بین‌المللیِ کانت لِکچر بدهد و برایش دست بزنند، صد سال دیگر، کلاهمان را باید به آسمان بیندازیم. یک دانشگاه شروع کند برای برنامه‌ریزی که ما می‌خواهیم متخصّص کانت تربیت کنیم، هِگِل تربیت کنیم، اسپینوزا تربیت کنیم، ویتگنشتاین تربیت کنیم، راسِل تربیت کنیم. می‌آیند در کوچک‌ترین روستاها دکتری فلسفه می‌دهند. در همهٔ رشته‌ها استاد دارند. این یعنی کشک!