به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، اولیویا ووازَن، مدیر موزه هنرهای زیبای اورلئان در فرانسه، درباره پرونده‌های حل‌نشده این موزه درست مانند یک کارآگاه پلیس صحبت می‌کند. او در جست‌وجوی تابلوهایی است که از زمان اشغال شهر به دست نازی‌ها در سال ۱۹۴۰ ناپدید شده‌اند.
این موزه تابستان امسال کارزاری را برای یافتن نزدیک به ۴۰۰ اثر هنری به سرقت‌رفته در جریان جنگ جهانی دوم آغاز کرد. در این کارزار، پوسترهایی با عنوان «تحت تعقیب» و تصاویری از آثار هنری مفقودشده تهیه شد و در نقاط مختلف شهر اورلئان و اطراف آن نصب شد. هم‌زمان، این پوسترها در فضای اینترنت نیز به طور گسترده منتشر شدند. اکنون نخستین پرونده این کارزار به نتیجه رسیده است.
ماه گذشته، یک کارآگاه آماتور در فرانسه یکی از تابلوهای غارت‌شده را در سوئیس پیدا کرد؛ اثری که قرار بود برای فروش عرضه شود. اکنون به جای آن‌که این تابلو به حراج گذاشته شود، قرار است «مرد می‌گسار»، اثر قرن هفدهمی ویلم کورنلیس دویستر، نقاش هلندی، به‌زودی به اورلئان بازگردانده شود.
به گفته ووازن، این تابلو درنهایت در بخشی از موزه به نمایش گذاشته خواهد شد که به آثار هنری مفقودشده اختصاص دارد؛ با این امید که روزی تابلوهای بازیافته دیگری نیز در کنار آن قرار بگیرند.
کارزار موزه برای بازپس‌گیری مجموعه آثار مفقودشده در شرایطی آغاز شده که فرانسه اقداماتی را برای تسهیل بازگرداندن آثار هنری به‌سرقت‌رفته در جریان جنگ‌ها یا دوران استعمار انجام داده است.
وازن درباره شرکت حراجی سوئیسی که اثر نقاش هلندی را برای فروش عرضه کرده بود، گفت: «کارکنان حراجی بسیار خوش‌برخورد بودند.» این شرکت تابلو را یک طرح اولیه معرفی کرده بود و نمی‌دانست که این اثر، همان نسخه نهایی شناخته‌شده‌ای است که مفقود شده بود.
او گفت: «ما توانستیم ثابت کنیم که تابلو متعلق به موزه است و دارنده اثر برای‌مان نامه نوشت و اعلام کرد که آن را بازمی‌گرداند.»
به باور ووازن، پاسخ سریع و همکاری شرکت حراجی و دارنده تابلو ــ کسی که او آگاهانه از به کار بردن واژه «مالک» درباره‌اش خودداری می‌کند، زیرا این واژه می‌تواند بر مشروعیت ادعای مالکیت دلالت داشته باشد ــ بازتاب‌دهنده تغییر نگرش گسترده‌تری نسبت به آثار هنری غارت‌شده است. با این حال، کارزار «تحت تعقیب» در اورلئان، بخش‌هایی از تاریخ محلی را دوباره زنده کرده که برخی ترجیح می‌دهند به فراموشی سپرده شوند.
هدف دقیقا همین بود.
مدیر موزه گفت: «این کارزار شرایطی ایجاد کرد که در آن درباره موضوعاتی صحبت کردیم که برای مدت طولانی کسی درباره‌شان حرف نمی‌زد.»
عکس: موزه هنرهای زیبای اورلئان
روایتی از تاریخ اورلئان که در دهه‌های پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفته بود، حاکی از آن بود که تابلوهای نقاشی مفقودشده در جریان آتش‌سوزی دوران اشغال شهر به دست نازی‌ها سوخته‌اند. اما در دهه ۱۹۹۰، شواهدی به دست آمد که نشان می‌داد موزه پیش از آن آتش‌سوزی غارت شده بود. همچنین در سال ۱۹۹۴، وزارت امور خارجه فرانسه در اسناد نازی‌ها به اشاراتی درباره این مجموعه دست یافت که نشان می‌داد آثار مورد نظر پس از آتش‌سوزی نیز در گردش بوده‌اند.
وقتی خانم ووازن در سال ۲۰۱۶ مدیریت موزه را برعهده گرفت، پرونده آثار مفقودشده و حل‌نشده نیز به او سپرده شد.
موزه در سال‌های اخیر تلاش کرده است زمینه گفت‌وگو درباره آثار ناپدیدشده را فراهم کند. ازجمله این اقدامات، برگزاری نمایشگاهی درباره پل فورشه، مجموعه‌دار محلی آثار هنری بود که بخش بزرگی از فضای الحاقی اولیه موزه، تأسیس‌شده در سال ۱۹۰۷، با آثار او پر شده بود. فورشه تعداد زیادی از آثاری را که اکنون مفقود شده‌اند، به موزه اهدا کرده بود.
خانم ووازن گفت: «در شهر، نوعی سکوت و احتیاط درباره گفت‌وگو پیرامون آثار هنری حاکم بود و مردم تمایلی نداشتند مجموعه‌های خود را به نمایش بگذارند. هدف ما این بود که فضای آرام‌تری ایجاد کنیم و مردم را از این نگرانی بیرون بیاوریم.»
موزه تنها حدود ۵۰ عکس از آثار مفقودشده در اختیار داشت، اما درباره بسیاری از آثار دیگر اطلاعات قابل توجهی موجود بود. گروه او نمایشگاهی برپا کرد که در آن با استفاده از نسخه‌های بازسازی‌شده، تصاویر و توصیف‌های قدیمی، مجموعه تاریخی موزه را به نمایش گذاشت تا جای خالی اطلاعات و تصاویر آثار مفقودشده را پر کند.
برای مدتی به نظر می‌رسید که تلاش‌ها نتیجه چندانی ندارد؛ اما سرانجام فردی با خانم ووازن تماس گرفت و به او خبر داد که یک دفتر اسناد رسمی محلی درباره تنظیم وصیت‌نامه‌ای گفت‌وگو کرده است که براساس آن، آثاری که زمانی بخشی از مجموعه غارت‌شده موزه بوده‌اند، به شخص دیگری واگذار می‌شوند.
خانم ووازن گفت: «آن زمان بود که فهمیدم باید اقدامی انجام دهیم تا هم کارشناسان مرجعی در دسترس داشته باشند و هم دیگر هیچ‌کس نتواند بگوید: ما از این موضوع خبر نداشتیم.»
موزه فهرستی برخط از آثار مفقودشده تهیه کرد، اما ووازن همچنان می‌خواست به مخاطبانی دسترسی پیدا کند که نسبت به پیامدهای نگهداری آثار هنری مسروقه، به‌ویژه آثاری که ممکن بود نازی‌ها غارت کرده باشند، حساسیت و نگرانی داشتند.
در ماه ژوئیه، کارزار نصب پوسترهای «تحت تعقیب» آغاز شد.
خانم ووازن گفت: «هدف ما این بود که به افرادی دسترسی پیدا کنیم که از این تاریخچه اطلاعی ندارند و همچنین کسانی که ممکن است هر روز مقابل یکی از تابلوهای ما قهوه بنوشند، بی‌آن‌که بدانند آن اثر متعلق به موزه است.»
این کارزار بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی پیدا کرد و افرادی از سراسر جهان برای ووازن نامه نوشتند؛ برخی می‌خواستند درباره پیشینه و اصالت مالکیت تابلوهای خود تحقیق کنند و برخی دیگر درباره آثار مفقودشده پرس‌وجو می‌کردند. در میان آن‌ها، افرادی نیز بودند که به صورت مستقل تحقیق می‌کردند؛ مانند همان «دوست موزه» که به تعبیر ووازن، تابلوی «مرد می‌گسار» را پیدا کرد.
او گفت: «برخی می‌گویند بازگرداندن همه این آثار غیرممکن است، اما برای مرمت‌گران و متولیان میراث ملی، این کار یک وظیفه است.»
وازن معتقد است با گسترش دامنه این کارزار، آثار هنری مفقودشده بیشتری پیدا خواهند شد.
او با اشاره به تب جمع‌آوری کارت‌های بازی «پوکمون» در دهه ۱۹۹۰ گفت: «این کار شبیه یک بازی است؛ مثل پوکمون. باید همه‌شان را پیدا کرد!»
منبع: نیویورک تایمز منتشرشده در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ برابر با ۲۰ آبان ۱۴۰۵
۲۵۹
نظر شما