۴ نفر
۱۳ مرداد ۱۴۰۱ - ۰۷:۱۲
مترجم دلتنگی‌ها؛ در رثای احمد گلشیری

از طریق استاد ارجمند و دوست گرامی، جناب آقای اسدالله امرایی بود که آگاه شدم مترجم نامدار زنده یاد احمد گلشیری درگذشته است.

تصور می کنم دوست داران ایشان، به مراتب بهتر و مفصل تر از من در خصوص زندگی و آثار ایشان خواهند گفت و خواهند نوشت. به عنوان فردی که سعادت نداشته ایشان را از نزدیک ببیند ولی دورادور خود را به معنی واقعی به این فرد بزرگ مدیون می داند، تنها می توانم یادداشت کم فروغی بنویسم و با ذکر یک خاطره سال های دور یادی از ایشان بکنم.

فکر می کنم حدود سال های شصت و چهار یا کمی بعد از آن بود که در حین چرخشی بی هدف در انتشارات خوارزمی، کتابی توجهم را جلب کرد. دلتنگی های نقاش خیابان چهل و هشتم. نوشته ج.د. سالینجر و ترجمه احمد گلشیری. بدون این که انگیزه خاصی داشته باشم، کتاب را گرفتم و همان شب نخستین داستان آن را خواندم. یک روز بی مانند برای موزماهی ها. به معنی واقعی برایم عجیب بود. همه اش عجیب بود. بخصوص صحنه آخر و شلیک سیمورگلاس با شقیقه اش! فکر نمی کنم در حال حاضر برای علاقه مندان به سالینجر و اساسا داستان های کوتاه این نوع شگفت زدگی چندان هم محلی از اعراب داشته باشد. می بایست به سی و پنج شش سال قبل بازگشت تا دلایل شگفتی ( و شیفتگی) را دریافت.

سال های نخست پس از انقلاب بود و کشور در نوعی وضعیت خاص به سر می برد. ارتباط با غرب قطع شده بود و مدت ها بود که آثار جدید ادبی جهان به ایران نمی رسید. به نوعی در دنیای کلاسیک ها به سر می بردیم. ج.د. سالینجر به نویسندگان به اصطلاح معاصر جهان تعلق نداشت اما آثار او بعد از ناطور دشت دیگر وارد ایران نشده بود و علاقه مندان جوان نثر نویسی در نوعی نیاز مبرم به سر می بردند. بهرحال کتاب را همان هفته تا انتها خواندم و به دیگران ( جوان های هم سن و سال خودم ) توصیه کردم که بخوانند. تب سالینجر در حلقه کوچک ما واگیر شد و نوشته ها و بحث ها و تحلیل های ما تا مدت ها به همین کتاب اختصاص داشت.

تب آنقدر تند بود که ناطور دشت را از یک کتاب فروشی که کتاب های کمیاب را با قیمت بالا می فروخت به پنجاه تومان خریدم ( قیمت روی جلد دو تومان بود). از آن پس تا مدت ها زندگی ما با سالینجر می گذشت. مطالبی در خصوص اش نوشتم و سخت کوشیدم از طریق خط خط آثارش به اندیشه و تکنیک منحصر بفرد او پی ببرم. گاهی هم می شد که از طریق دوستانی که خارج از کشور بودند کتاب های سالینجر و مقالات نادر مربوط به او را تهیه می کردیم و می خواندیم. کتاب خودم که از بس خوانده بودم تکه تکه شده بود.

تردیدی نیست که همه این ها را مدیون زنده یاد احمد گلشیری بودم. همان دینی که بعد ها و در ابتدای دهه هفتاد ( اگر اشتباه نکنم) از طریق ترجمه چند داستان و مقاله مدرن جهان از سوی آقای جعفر مدرس صادقی به من دست داد. این کتاب (لاتاری، چخوف و چند داستان دیگر) هم سبب نوعی انقلاب درونی در من و طیف وسیعی از جوانان علاقه مند گردید. هر یادداشت و هر داستان ما را به جهان جدیدی هدایت کرد. جهانی که سابق بر این به طور کامل بر ما ناشناخته بود.

افرادی مانند کازوئو ایشی گورو، آن تایلور، آن بیتی، توبیاس ولف و ریموند کارور از طریق همین کتاب به ما معرفی شدند و جذابیت فوق العاده ادبیات آن ها از طریق همین کتاب ما را تحت تاثیر قرار داد. همانطور که گفتم این نوع تاثیرها برای جوانان فعلی که به فضای مجازی دسترسی کامل دارند قابل درک نیست. به همان شکل که کسب اطلاعات در علوم برای دانشجویان فعلی با یک کاوش ساده شبکه ای امکان پذیر است و برای ما مثل اعمال شاقه می مانست.

باید بگویم که مرحوم گلشیری، دوران آبی دودمیه اسمیت یا همان داستان های نه گانه را ( در ابتدا هشت داستان) عالی ترجمه کرده بودند. ترجمه ایشان واقعا اثر را گیرا می کرد. نمی دانم چطور توانسته بودند اینطور با نثر دشوار و پیچیده نویسنده ارتباط برقرار کنند. فکر می کنم وقت زیادی صرف کرده بودند. با توجه به ناشناختگی نویسنده در آن زمان، تصور نمی کنم اصلا انتفاعی و سودجویانه فکر کرده بودند.

در واقع از وجود خود مایه گذاشته بودند وگرنه نویسندگان دیگری بودند که می شد برای بهره وری اقتصادی و انتفاعی به سراغ آن ها رفت و ترجمه آثار ایشان دردسرهای بسیار کم تری هم داشت. بعدها که خودم یک داستان از سالینجر را ترجمه کردم، به معاینه دریافتم که چقدر کار دشواری است و چقدر ریزه کاری دارد. البته من با متن بیگانه نبودم چون قبلا ترجمه آثار سالینجر را خوانده بودم. اما مرحوم گلشیری ابتدا به ساکن دست به ترجمه زده بودند و این بر دشواری کار ایشان به معنی واقعی می افزود. بهرحال به مرور متوجه شدم که شخصیت مرحوم گلشیری با کارهای سطحی نمی خواند. ایشان ترجمه را برای خدمت به ادبیات برگزیده اند و نمی توانند فاخر کار نکنند.

نمی دانم چرا ولی از همان زمان تا زمان حاضر، بعد از گذشت سی و چند سال، این عنوان دلتنگی های نقاش خیابان چهل و هشتم، در ذهن من حک شده است. عنوان زیبا و گیرایی به نظر می رسد. ای کاش زمانی سعادتی دست می داد و مرحوم گلشیری را ملاقات می کردم و از جمله، در خصوص این عنوان سوال می کردم. دوران آبی دودمیه اسمیت به دلتنگی های نقاش خیابان چهل و هشتم! جالب است اما بهرحال این عنوان در ذهن من نشست. فکر می کنم در ذهن همه علاقه مندان ایرانی نیز نشسته باشد. سال ها بعد تب سالینجر در ایران فراگیر شد و کتاب های متعدد از وی ترجمه گردید. همایش هایی هم برگزار شد و در خصوص اندیشه و آثار سالیجر زیاد صحبت گردید.

با این حال ندیدم که آنطور که باید و شاید از خالق دلتنگی های نقاش خیابان چهل و هشتم در جماعت فارسی زبان صحبت شده باشد. بلی. تردیدی نیست که مثل بسیاری شخصیت های دیگر به مرحوم گلشیری جفا گردید. خود من هم از این حلقه مستثنی نبودم. شاید حتی زمانی که در خصوص تحلیل آثار سالینجر مطالبی می نوشتم صرفا چند جا اشاره کرده باشم که از ترجمه شایسته و ترجمه استادانه کتاب بهره برده ام. شاید و این اصلا تقدیر شایسته ای نیست. انگار که به قول معروف همه ما همه عمر دیر رسیده باشیم. ای کاش می دانستم که زندگی قرار نیست به احمد گلشیری مجال بیشتر بدهد.

در این صورت به هر شکل که بود به دیدارش می شتافتم و به سبب همه خدماتش تقدیر سطحی خود را تقدیم اش می کردم. هرچند می دانستم که با شخصتی که به نظرم می آید چندان برایش مهم نخواهد بود اما حداقل اینکه از عذاب وجدانم کاسته می شد. آخر بخش عمده ای از تکاپوهای ذهنی و ادبی خودم را مدیون این فرد بودم. به معنی واقعی مدیون اش بودم. به همان اندازه که مدیون ج.د. سالینجر بودم. اگر نه بیشتر از آن، قدر مسلم نه کم تر از آن.

کد خبر 1658451

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 2 =