به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران ایبنا فاطمه مهاجری نوشت: کتاب «از فیلسوف بپرس؛ پاسخهایی برای مهمترین و غیرمنتظرهترین سوالهای شما» نوشته یان اولاسف، استاد مدعو و دانشجوی دکترای مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه شهری نیویورک، تلاشی آگاهانه و روشمند برای بازگرداندن فلسفه به متن زندگی روزمره است؛ فلسفهای که نه در برج عاج دانشگاهی، بلکه در دل بازارها، پارکها، ایستگاههای مترو و گفتوگوهای معمول آدمها نفس میکشد.
این اثر با ترجمه حریر فروتن و از سوی نشر خزه منتشر شده و در زمره آثار شاخص فلسفه عامهپسند قرار میگیرد؛ آثاری که میکوشند بدون سادهانگاری، اندیشیدن فلسفی را برای مخاطب غیرمتخصص دسترسپذیر کنند.
یان اولاسف پیش از این، نوشتههای متعددی در نشریاتی چون اسلیت، واکس و پابلیک سمینار منتشر کرده و در سالهای ۲۰۱۶ و ۲۰۱۸ موفق به دریافت جایزه مقالهنویسی فلسفه عمومی انجمن فلسفی آمریکا (APA) شده است. او غرفه از فیلسوف بپرس را در مکانهای مختلف نیویورکسیتی اداره میکند. همین سابقه نشان میدهد که دغدغه اصلی او نه صرفاً تولید دانش فلسفی، بلکه گفتوگو با جامعه و تبدیل فلسفه به ابزاری برای فهم بهتر مسائل انسانی است. «از فیلسوف بپرس» را میتوان ادامه همین مسیر دانست؛ کتابی که از دل تجربهای زنده و اجتماعی زاده شده است.
فلسفه پشت یک میز ساده
هسته مرکزی این کتاب، پروژهای است با همان نام «از فیلسوف بپرس». اولاسف روایت میکند که در بهار ۲۰۱۶، در یک صبح یکشنبه کمی سرد و بارانی، در نزدیکی کتابخانه عمومی بروکلین، میزی ساده برپا کرد؛ میزی با بنری که روی آن نوشته شده بود «از فیلسوف بپرس». او به همراه چند استاد فلسفه و دانشجوی تحصیلات تکمیلی پشت این میز نشست و منتظر ماند تا رهگذران بیایند و سؤالهایشان را مطرح کنند. پرسشها خیلی زود آغاز شدند: از خدا و معنای زندگی گرفته تا انتخابات ریاستجمهوری، اختیار و سرنوشت، تربیت اخلاقی، نگهداری از ماهی بهعنوان حیوان خانگی و حتی اینکه آیا انسانها ذاتاً خوباند یا بد.
این تجربه به یک رویداد مقطعی محدود نماند. غرفه «از فیلسوف بپرس» بارها و بارها در نقاط مختلف نیویورک برپا شد: بازارهای محلی، فروشگاهها، ایستگاههای مترو، پارکها، جشنوارههای کتاب و نمایشگاههای خیابانی. اولاسف در این مواجههها با هزاران انسان از طیفهای گوناگون اجتماعی، فرهنگی و روانی روبهرو شد؛ انسانهایی با پرسشها، نگرانیها و روایتهای متفاوت. کتاب حاضر، حاصل همین گفتوگوهاست؛ مجموعهای از پاسخها و «خردهپاسخها» به پرسشهایی که شاید ساده به نظر برسند، اما ریشه در عمیقترین مسائل فلسفی دارند.
پرسشهایی که رهایمان نمیکنند
«از فیلسوف بپرس» بر این پیشفرض استوار است که برخی پرسشها، فارغ از زمان و مکان، همواره ذهن انسان را مشغول کردهاند. پرسشهایی مانند:
آیا انسانها ذاتاً خوباند یا بد؟
آیا زندگی پس از مرگ وجود دارد؟
معنای زندگی چیست؟
آیا ما اختیار داریم؟
آیا علم و دین با یکدیگر سازگارند؟
بهترین شکل حکومت کدام است؟
در کنار این پرسشهای کلاسیک، کتاب به سراغ دغدغههایی میرود که بهظاهر روزمره یا حتی عجیباند، اما در پس خود مسائل جدی اخلاقی، معرفتشناختی و هستیشناختی دارند:
آیا نگهداری از ماهی بهعنوان حیوان خانگی اشکال دارد؟
آیا باید به افراد بیخانمان پول داد؟
اگر انسانها مریخ را مستعمره کنند، مالک زمینهای آنچه کسی خواهد بود؟
اگر میدانستیم هیتلر در آینده چه فجایعی رقم خواهد زد، آیا کشتن «آدولف کودک» توجیهپذیر بود؟
آیا سس کچاپ نوعی اسموتی است؟
کتاب نشان میدهد که فلسفه فقط با مفاهیم انتزاعی سروکار ندارد، بلکه میتواند به همین پرسشهای ظاهراً ساده بپردازد و از خلال آنها، شیوه اندیشیدن ما را به چالش بکشد.
ساختار پیوسته، تجربهای آزاد
کتاب در سه بخش اصلی سامان یافته است: پرسشهای مربوط به هستی، پرسشهای شخصی، و پرسشهایی که «نمیدانستید به پاسخشان نیاز دارید». با این حال، اولاسف از همان پیشگفتار تاکید میکند که خواننده مجبور نیست کتاب را به ترتیب بخواند. هر فصل مستقل است و میتوان آن را همچون گفتوگویی کوتاه و متمرکز خواند. در عین حال، پیوندی نامرئی میان فصلها وجود دارد؛ پیوندی که از دل دغدغه مشترک انسانها برای فهم جهان و جایگاه خود در آن شکل میگیرد.
نکته مهم این است که اولاسف ادعای قطعیت ندارد. او صراحتاً میگوید به آنچه در کتاب نوشته باور دارد، اما نه صددرصد. فلسفه، از نظر او، عرصه تردید، بازنگری و مواجهه با تناقضهاست. حتی اعتراف میکند که برخی ادعاهای کتاب نادرستاند و این نه ضعف، بلکه بخشی از ماهیت فلسفه است. همین رویکرد، کتاب را از لحن آموزگارانه و اقتدارطلبانه دور میکند و آن را به دعوتی برای اندیشیدن بدل میسازد.
فلسفه به مثابه تمرین زندگی
یکی از ایدههای محوری کتاب این است که فلسفه میتواند همزمان دو کار انجام دهد: هم کاملاً با زندگی روزمره پیوند بخورد و هم افقهایی تازه پیش روی ما بگشاید. اولاسف میکوشد نشان دهد که فلسفه صرفاً مجموعهای از نظریهها نیست، بلکه نوعی تمرین ذهنی است؛ تمرینی برای شفافتر فکر کردن، دقیقتر پرسیدن و مسئولانهتر تصمیم گرفتن.
او در توضیح روش خود، بر اهمیت مواجهه با تناقضهای باورها تاکید میکند. بسیاری از مسائل فلسفی، از دل همین تناقضها زاده میشوند. گاهی میتوان آنها را پذیرفت، گاهی باید میان باورهای مختلف تعادل برقرار کرد و گاهی ناچاریم برخی از آنها را کنار بگذاریم. کتاب نه وعده پاسخهای نهایی میدهد و نه ادعای حل همه مسائل را دارد؛ بلکه خواننده را به مشارکت در این فرایند فکری دعوت میکند.
انتقال جادوی گفتوگو
اولاسف اذعان میکند که انتقال «جادوی غرفه» به صفحه کتاب کار آسانی نیست؛ آن خودجوشی، تعامل زنده و مواجهه بیواسطه با آدمهایی که شاید هیچگاه کتاب فلسفی نخواندهاند. با این حال «از فیلسوف بپرس» میکوشد تصویری از این تجربه ارائه دهد: فلسفهای که در میدان عمومی رخ میدهد، در گفتوگو شکل میگیرد و از دل زندگی واقعی برمیخیزد.
در نهایت، کتاب بر این نکته پای میفشارد که فلسفه دشوار است، پر از بنبست و تردید، اما ناممکن نیست. اگر فلسفه گاه بر لبه پوچی حرکت میکند، دلیلش این است که با بنیادیترین پرسشهای انسانی سروکار دارد. و درست به همین دلیل، هنوز هم میتواند برای هر یک از ما معنادار و ضروری باشد.
کتاب «از فیلسوف بپرس؛ پاسخهایی برای مهمترین و غیرمنتظرهترین سوالهای شما» نوشته یان اولاسف با ترجمه حریر فروتن به همت نشر خزه منتشر شده است.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما