به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، همهپرسی تعیین نظام جمهوری اسلامی ایران کمتر از دو ماه پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ برگزار شد. این همهپرسی به پیشنهاد سیدروحالله خمینی و با هدف تعیین شکل نظام سیاسی جدید کشور، در روزهای ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ در سراسر ایران و همچنین برای ایرانیان مقیم خارج از کشور برگزار گردید. بر اساس نتایج اعلامشده، نزدیک به ۹۷ درصد واجدان شرایط در این همهپرسی شرکت کردند و حدود ۹۹ درصد آنان با رأی «آری» به استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران موافقت کردند.
ساعت ۱۰ شب شنبه، ۱۱ فروردین ۱۳۵۸، زمان رأیگیری به پایان رسید و یکی از مهمترین همهپرسیهای تاریخ معاصر ایران به پایان راه خود رسید.
همزمان با برگزاری این همهپرسی، هیأتی از «انجمن بینالمللی حقوقدانان دموکرات» به دعوت دولت ایران برای نظارت بر روند رأیگیری وارد کشور شدند. این هیأت که متشکل از یک زن و سه مرد حقوقدان بود، مأموریت داشت ضمن حضور در ایران و مشاهده روند برگزاری همهپرسی، گزارش و مشاهدات خود از این رویداد تاریخی را ثبت کند.
اعضای این هیأت عبارت بودند از: نوری البلا از فرانسه به عنوان رئیس هیأت، خانم نیکل دریفوس از فرانسه، عبدالرحمن یوسفی از مراکش و روبرت دوسو از کشور بنین در غرب آفریقا.
پس از پایان همهپرسی، خبرنگار روزنامه اطلاعات گفتوگویی با نوری البلا انجام داد. متن این مصاحبه که روز یکشنبه ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ در صفحه ۸ روزنامه اطلاعات منتشر شد به این شرح بود:
ممکن است تعریف کوتاهی از رفراندوم بدهید؟
رفراندوم معمولا سوال مهمی است که در مثبت یا منفی بودن پاسخ آن از نظر یک ملت تردید وجود دارد مثلا در مورد قبول یا رد قانون اساسی موجود یک کشور یا باطل کردن قسمتی از آن قانون.
چه چیز دیگری ممکن است موضوع رفراندوم واقع شود؟
هر موضوعی که عامل مشترکی در سرنوشت یک ملت باشد. به طور کلی رفراندوم محصول شرایطی است در اوضاع سیاسی یک مملکت در شرایطی خاص پیش میآید.
آیا موضوع تعیین حکومت ایران ضرورت داشت که مورد رفراندوم واقع شود؟
خود مردم مایل بودند؛ چراکه نه.
با توجه به اوضاع سیاسی جاری در ایران آیا سوال تعیین نوع حکومت ایران به شکل دیگری ممکن بود طرح گردد؟
بلی این امکان هم وجود داشت.
آیا سوال رفراندوم الزاما باید جواب «آری» و «نه» داشته باشد، یعنی مبنی بر رد یا قبول موضوعی باشد؟
بلی پاسخ رفراندوم مثبت یا منفی است.
بعضی میگویند باید به جای رفرانم «پلیبیسیت»[Plebiscite] انجام میشد نه رفراندوم. نظر شما چیست.
این رفراندوم بیشتر شبیه «پلیبیسیت» بود. اگر «پلیبیسیت» بود میباید سوال میشد که «آیا جمهوری اسلامی را میپذیرید یا نه؟» پلیبیسیت درواقع تصویب یک مسئله است.
آیا فکر میکنید اگر پس از روشن شدن محتوای قانون اساسی رفراندوم میشد وضع رفراندوم بهتر میشد؟
البته مردم با شناخت بیشتری رأی میدادند. اما اگر تنها موضوع سوال قبول یا رد جمهوری مطلق بود بیتردید همه رأی مثبت میدادند زیرا مسلم است که هیچکس شاه را نمیخواهد اگر قانون اساسی را اول ارائه میدادند ممکن بود بهتر باشد.
اگر نیمی از افراد حائزالشرایط برای رأی دادن در رفراندم شرکت نکنند آیا رفراندم قانونی است؟
بلی رفراندم با سه رأی یعنی دو رأی مثبت در قبال یک رأی منفی یا دو رأی منفی در مقابل یک رأی مثبت هم قانونی است اما هرچه تعداد شرکتکنندگان بیشتر باشد موضع رفراندوم را از نظر سیاسی قوت بیشتری میبخشد.
آیا رفراندوم دو یا سه مرحلهایی ممکن بود طرح گردد بدین معنی که اول نظام سلطنتی لغو گردد، دوم جمهوری مورد سوال قرار گیرد و در مرحله سوم نوع جمهوری مطرح شود؟
ممکن بود این کار بهتر باشد اما سازماندهی آن مشکلتر میشد.
آیا این رفراندوم از نظر شما دموکراتیک بود؟
با استانداردهای غربی اگر بسنجیم، البته نقایصی داشت اما این بدان معنی نیست که منطبق با شرایط ایران نبوده است در شرایط انقلابی، رهبران ایران خواستهاند که یک رفراندوم برگزار کنند که خود یک نکته مثبت است.
گروههایی از مردم رفراندوم را تحریم کردهاند آیا این عمل رفراندوم را غیرقانونی نمیکند؟
من نمیدانم از نظر سیاسی چه میشود اما به محض آنکه رفراندوم برگزار شد قانونی است.
تنها نکته منفی در انجام رایگیری آن بود که صندوقهای رای در انظار مردم بود و ممکن بود عدهای با نگاه اطرافیان در لحظه انتخاب آری یا نه اثر بپذیرند و تصمیم خود را عوض کنند.
در حوزههایی که شما نظارت کردید چه چیز جالب و چه چیز قابل انتقاد بود؟
آنچه جالب بود این بود که مردم آشکارا خوشحال بودند و در عین جدی بودن احساس میکردند که واقعا مورد سوال قرار گرفتهاند اگر کسی هم انتقاد میکرد جدی انتقاد میکرد. با انتخابات رستاخیزی بسیار تفاوت داشت. دیگر اینکه روابط مردم و کسانی که رأیگیری میکردند خیلی دوستانه بود البته میدانم که تعدادی هم اصلا رأی ندادند. تنها نکته منفی در انجام رایگیری آن بود که صندوقهای رای در انظار مردم بود و ممکن بود عدهای با نگاه اطرافیان در لحظه انتخاب آری یا نه اثر بپذیرند و تصمیم خود را عوض کنند.
به نظر شما جمهوری اسلامی از دموکراسی برخوردار است؟
هنوز نمیدانم بگویم واقعا دموکراتیک است. ممکن است باشد و ممکن است نباشد. کشورهایی هستند که دارای حکومت اسلامی هستند و نهتنها دموکراتیک نیستند بلکه وحشتناک هستند.
فکر میکنید دموکراتیک بودن حکومت اسلامی به رهبران آن مربوط است؟
نه به مردم مربوط است. من فکر میکنم امام خمینی یک رهبر نیست بلکه به جای مردم صحبت میکند. من شاهد بودم خبرنگاری از امام خمینی پرسید «چرا اینقدر مردم از شما تبعیت میکنند؟» او پاسخ داد: «چون من حرف دل آنها را میزنم.» درحقیقت امام خواسته مردم را میخواهد.
مردم برای مقابله با رژیم بهتر از آنچه که قبلا بودند مذهبی شدند مثلا عدهای زنها که از چادر استفاده نمیکردند چادر به سر گذاشتند و این به منزله حمله به رژیم بود.
آیا فکر میکنید انقلاب ایران صد درصد مذهبی بود؟
من فکر میکنم صد درصد مردمی بود و از قدرت معنوی اسلام استفاده شد زیرا کسانی هم بودند که مسلمان نبودند اما قیام کردند. اسلام همچنین یک فرهنگ است حتی برای کسانی که ایرانی هستند اما به خدا ایمان ندارند و رژیم تنها مخالف مذهب نبود بلکه به سنتهای مردم نیز میجنگید. و مردم برای مقابله با رژیم بهتر از آنچه که قبلا بودند مذهبی شدند مثلا عدهای زنها که از چادر استفاده نمیکردند چادر به سر گذاشتند و این به منزله حمله به رژیم بود.
آیا مشاهدات خود از رفراندوم ایران را به مرجعی گزارش خواهید داد؟
نه، کسی از من این را نخواسته است من به دعوت دولت ایران آمدهام اما یک کنفرانس مطبوعاتی در این باره در پاریس خواهم داشت. ضمنا میخواهیم مشاهدات خود را در کتابی بنویسیم فقط میخواهیم بنویسیم در ایران چه اتفاق افتاد. ما با رفراندوم ایران موافقت یا مخالفت نمیکنیم.
من کسانی را که به عنوان حقوق بشر از هویدا دفاع کردهاند مدافع راستین حقوق بشر نمیدانم زیرا همانها در مورد آیتالله منتظری و کسانی نظیر ایشان که در زمان شاه در زندان بودند با وجودی که از آنها خواسته بودم هیچ کمکی نکردهاند.
شما ظهر دیروز با امام خمینی ملاقات کردید. ممکن است بگویید چه مسائلی مطرح شد؟
موضوع اصلی رفراندم نبود بلکه درباره حقوق بشر بود و کسانی که تحت این عنوان درباره ایران مطلب گفتهاند. من کسانی را که به عنوان حقوق بشر از هویدا دفاع کردهاند مدافع راستین حقوق بشر نمیدانم زیرا همانها در مورد آیتالله منتظری و کسانی نظیر ایشان که در زمان شاه در زندان بودند با وجودی که از آنها خواسته بودم هیچ کمکی نکردهاند. من که از بعضی جهات شاید انتقاد کرده باشم به این جهت است که خود دوست مردم ایران هستم و احساس میکنم حق دارم انتقاد کنم.
توصیه شما به مردم ایران چیست؟
مردم باید فراموش نکنند که چه دیکتاتوری داشتهاند و در راه حفظ آزادی بکوشند نکته دیگری که میخواهم یادآوری کنم این است که اگر محاکمات عمال رژیم سابق علنی بود مردم دنیا به چشم میدیدند که شما چه میکنید و گذشته از آن مردم خود ایران از نظر روانی بیشتر راضی میشدند.
۲۵۹
نظر شما