به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در عمق دشت شمیل استان هرمزگان، روستای گنبد سرخ میزبان یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی جنوب ایران است؛ گنبد سرخ، با نمای تمامآجری و رنگ گرم ارغوانی، فراتر از یک بنای ساده، روایتگر تداوم هنر و معماری ایرانی از دوران پیش از اسلام تا دوره اسلامی به شمار میرود.
بنابر روایت شبستان، این اثر که در میان قبرستان قدیمی و در مجاورت نخلستانی آرام قرار گرفته، از مهمترین بناهای شاخص تاریخی شهرستان بندرعباس محسوب میشود.
گنبد سرخ متعلق به دوره میانه اسلامی است و در سال ۱۳۸۱ شمسی با شماره ثبت ملی ۶۴۹۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پلان بیرونی آن به شکل مربع با چهار درگاه ورودی در چهار سمت اصلی طراحی شده، در حالی که فضای داخلی به فرم چلیپایی (چهارطاقی) ساخته شده است.
این ترکیب پلان، به شدت یادآور چهارطاقیهای ساسانی و الگوهای معماری پیش از اسلام است و نشاندهنده پیوند عمیق سنتهای کهن ایرانی با هنر دوران اسلامی در جنوب کشور است.
نمای کاملاً آجری بنا با آجرهای سرخرنگ (ارغوانی) به ابعاد تقریبی ۲۲ × ۲۲ × ۵ سانتیمتر و ملات سرخرنگ ساروج مخلوط با قلوهسنگ سفید، جلوهای بینظیر و بومی به آن بخشیده است.
سادگی اجرا، بدون تزئینات پیچیده کاشیکاری یا گچبری، بر استحکام سازهای و سازگاری با اقلیم گرم و خشک هرمزگان تأکید دارد.
هرچند سقف گنبدی اصلی امروز فرو ریخته و بنا فاقد پوشش سقفی است، اما دیوارهای استوار آن همچنان شکوه معماری گذشته را به نمایش میگذارند.
کاربری دقیق این بنا همچنان موضوع پژوهشهای کارشناسان است؛ نزدیکی به قبرستان کهن و پوشش قبرهای پیرامون با تودههای قلوهسنگ (بدون سنگ قبر سنتی)، احتمال بقعه، آرامگاه فرد برجسته یا بنای یادبودی را تقویت میکند.
با این حال، نبود منبع آب مجاور و هرگونه مجرای دفع آب، فرضیه غسالخانه بودن را با تردید جدی مواجه کرده است.
مرمت و حفاظت؛ سرمایهگذاری برای هویت و گردشگری
در سال ۱۴۰۴، فاز نخست عملیات مرمت و استحکامبخشی گنبد سرخ با اعتباری بالغ بر ۱۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات استانی اجرا شد.
اقدامات شامل بندکشی، دیوارچینی و جازنی آجرهای فرسوده بود که با هدف حفاظت پایدار و جلوگیری از تخریب بیشتر انجام گرفت.
سرپرست وقت ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی هرمزگان تأکید کرده بود که ادامه عملیات مرمتی در فازهای بعدی، با هدف باززندهسازی کامل این اثر تاریخی، در دستور کار قرار دارد.
این اقدامات نه تنها به صیانت از جنبه هویتی بنا کمک میکند، بلکه زمینهساز توسعه گردشگری فرهنگی در استان خواهد بود.
گنبد سرخ که تا پیش از این کمتر مورد توجه قرار گرفته بود، اکنون میتواند به یکی از مقاصد جذاب برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شود و نقش مؤثری در رونق اقتصادی منطقه ایفا کند.
کافی است تنها ۶۰ کیلومتر از مرکز بندرعباس فاصله بگیرید و در جاده بندرعباس-میناب، وارد محدوده دهستان شمیل و روستای گنبد سرخ شوید تا به این بنای آرام و باشکوه برسید.
گنبد سرخ، با آجرهای ارغوانی خود در میان قبرستان کهن و نخلستان، نمادی از استقامت فرهنگی ایرانیان است؛ جایی که بادهای گرم هرمزگان با داستانهای ناگفته سدههای میانه اسلام زمزمه میکنند.
صیانت از چنین آثاری، پاسداشت هویت ملی و گامی هوشمندانه برای گردشگری پایدار به شمار میرود.
گنبد سرخ منتظر عاشقان تاریخ، فرهنگ و زیباییهای کمتر شناختهشده ایران است؛ بنایی که حتی بدون سقف، همچنان سقفی از خاطره و شکوه بر فراز دشتهای هرمزگان نگه داشته و آجرهای سرخش، قصهای جاودان از هنر و استقامت ایرانی را روایت میکند.
این بنای تاریخی، دعوتی است به همه کسانی که میخواهند در قلب جنوب ایران، طعم اصیل تاریخ و معماری را تجربه کنند.
نظر شما