تمدن

علل ترقی اروپاییان و انحطاط مسلمانان / میرزای نائینی و بازخوانی مفهوم ترقی در آستانه مشروطه / دستاورد اندیشه ترقی خواهی نائینی برای خاورمیانه

اخبار اندیشهنایینی می گفت: لکن، حسن ممارست و مزاولت و وجودت استنباط و استخراج آنان و بالعکس، سیر قهقرائی و گرفتاری اسلامیان به ذل رقیت و اسارت طواغیت امت و معرضین از کتاب و سنت، مآل امر طرفین را به این نتیجۀ مشهود و حالت حالیه منتهی ساخت و حتی مبادی تاریخیۀ سابقه هم تدریجاً فراموش و تمکین نفوس ابیه، مسلمین را از چنین اسارت و رقیت وحشیانه، از لوازم اسلامیت پنداشتند

منشأ گرایش به «ظاهرگرایی» چیست؟

اخبار دینبحران عاملیت و انفعال در برابر ساختارهای متصلب، به گفته موسوی، افراد را به ظاهرگرایی و اخباری‌گری سوق می‌دهد؛ راه برون‌رفت، بازگشت به عقلانیت و پذیرش مسئولیت در بازسازی انقلابی ساختارها است.

منصور صفت‌گل در چهل‌وپنجمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن»

ایران همواره در حال تجدد بوده است / ایران هیچگاه تحت استعمار غرب قرار نگرفت

اخبار اندیشهصفت‌گل گفت: «به نظر می‌آید که ایران همواره در حال نو شدن بوده و می‌توان گفت جامعه ایران همواره در حال تجدد بوده است. این روایت با آن چیزی که تجدد در ایران را محدود به این دویست سال می‌داند در تضاد است. ایران به حکم تاریخ و جغرافیا همواره در معرض امواج نوگرایی و نوسازی بوده است. به همین جهت چیزی که در طی این دو قرن در ایران رخ می‌دهد ادامه تجدد در دوران صفوی است.»

نگاهی به کتاب «تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران»

آنان که به خورشید تمدنی ایران جان بخشیدند / روایت ایرج افشار از خدمت خاص اردکانی در نشر کتاب / کشف حقایق مواجهه ایران با فرهنگ غرب

اخبار اندیشهمولف برای تدوین این سه مجلد، در مدت ده‌سال، بیش از یکصدوهفتاد و چند منبع، مأخذ و مکتوب را بررسی کرده، که از آن جمله است؛ دوره‌های مجلات و روزنامه‌های معتبر کشور از آغاز تا تاریخ نشر این اثر، نشریات خصوصی دانشکده‌ها و وزارتخانه‌ها و سفرنامه‌های خارجیان.

حیا و عفت؛ گمشده مشترک تمدن‌ها

اخبار دینحیا و عفت، مفاهیمی جهانی هستند که ردپای آنها را در قلب تعالیم ادیان آسمانی و فرهنگ‌های بشری می‌توان یافت. این ارزش‌ها، مرز بین انسانیت و حیوانیت ترسیم می‌کنند.

نهمین پیش نشست کنگره بین المللی امام علی (ع) برگزار می شود

اخبار اندیشهنهمین نشست از سلسله پیش نشست های چهارمین کنگره بین المللی امام علی (ع)، انسان 250 ساله و تمدن نوین اسلامی، با موضوع «علی (ع) و الهیات قدرت مشروع؛ بازخوانی حکمرانی مطلوب و منطق تمدن سازی» برگزار می شود.

پوشش؛ امتیاز انسان و نشانه هویت فرهنگی

اخبار دینپوشش از نخستین جلوه‌های تمدن انسانی و یکی از ویژگی‌های متمایز انسان در مقایسه با سایر موجودات است. لباس، افزون بر نقش حفاظتی در برابر عوامل طبیعی، همواره با مفاهیمی چون حیا، عفت، زیبایی و هویت فرهنگی پیوند داشته است. بررسی متون دینی، شواهد تاریخی و دیدگاه اندیشمندان نشان می‌دهد که گرایش به پوشش، به‌ویژه در میان زنان، ریشه‌ای فطری دارد و در طول تاریخ بشر، با وجود تفاوت فرهنگ‌ها و تمدن‌ها، به‌عنوان ضرورتی اجتماعی و اخلاقی استمرار یافته است.

پدیده‌های مرموزی که جهان را در سال ۲۰۲۵ گیج کردند

میراث فرهنگی و گردشگریجهان در طول سال گذشته شاهد مجموعه‌ای از پدیده‌های گیج‌کننده بود که منطق علمی را به چالش کشیدند.

از «روایت زوال» تا «سیاست امید»؛ تحلیلی بر کتاب «چگونه به آبادانی ایران فکر کنیم؟» اثر علی میرسپاسی (دین آنلاین)

روایت علی میرسپاسی در نقد جسورانه جواد طباطبایی و صادق زیباکلام / بازخوانی طرحی نو برای آبادانی ایران / بزرگترین خطر نه تحریم که فقر "تخیل" است

اخبار اندیشه پیامِ نهاییِ میرسپاسی در گوشِ نسلِ خسته اما جستجوگرِ امروز چنین طنین‌انداز می‌شود: تاریخِ ما، تاریخِ شکست‌های پیاپی نیست؛ این روایتی است که زوال‌اندیشان برای ما ساخته‌اند. تاریخِ ما، تاریخِ تلاش‌های شرافتمندانه‌ای چون دارالفنون و مشروطه است. امروز، وظیفه‌ ما تکرارِ ناله‌ «چرا عقب ماندیم» نیست. وظیفه‌ ما پاسخ به این پرسش است: «چگونه خانه‌مان را دوباره قابلِ سکونت کنیم؟». پاسخ در بازگشت به عقلانیتِ طالب‌اف، جسارتِ غزالی و افقِ گشوده‌ مشروطه است. پاسخ، در مفهومِ «آبادانی» نهفته است: ساختن، حتی در میانه‌ ویرانی.

آیا قاره‌های کشف نشده در زمان پیامبر(ص) خالی از سکنه بودند؟

اخبار دیناز نگاه تاریخی، زمان پیامبر اکرم (ص) دوره‌ای بود که تنها سه قاره شناخته شده بودند و جهانِ پهناور، بخش‌های بزرگی از انسان‌ها و تمدن‌ها را در پس پرده ناشناختگی پنهان کرده بود.

مسجد، بیش از عبادتگاه؛ پایگاه تمدن و اجتماع است

اخبار دینپیوند عمیق مسجد با معنویت، اجتماع و مقاومت، این نهاد را به یکی از مؤثرترین بسترهای شکل‌دهی به سرمایه اجتماعی و هویت جمعی در جوامع اسلامی تبدیل کرده است؛ نقشی که امروز بیش از گذشته به آن نیاز داریم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی حکم داد

انتصاب مسئول اطلاع رسانی کنگره نکوداشت علامه واعظ‌زاده خراسانی

اخبار اندیشهعلی متقیان مدیرعامل موسسه فرهنگی مطبوعاتی ایران به عنوان مسؤل اطلاع رسانی کنگره نکوداشت علامه واعظ زاده خراسانی معرفی شد . 

چگونه ایرانیان اسلام را پذیرفتند؟

اخبار دینپژوهشگر تاریخ در این باره که ایرانیان چگونه با اسلام آشنا شدند، گفت: ورود اسلام به ایران، نه یک «تقابل فرهنگی»، بلکه فرآیندی تدریجی و چندلایه بود؛ رخدادی که ریشه‌های آن در بحران‌های ساسانی، روابط دیرینه ایران و عرب و نقش گسترده ایرانیان در دستگاه اداریِ خلافت نهفته است. او روایت رایج از «مواجهه فرهنگ‌ها» را به چالش می‌کشد و تصویری مستند از پیوند ایران و اسلام ارائه می‌دهد.

به مناسبت سالروز درگذشت محمدعلی فروغی

استفاده ابزاری فروغی و استبداد از یکدیگر/ نقد بیماری «سیاه و سفید بینی»؛احیای فروغی و طرد شریعتی / ذکاءالملک در شب استبداد متجددمآبانه ما

اخبار اندیشهفروغی نخست وزیری نبود که صرفا گوش به فرمان استبداد جدید بنشیند، بلکه می‌خواست اهداف و نیات تجددخواهانه‌اش را با ابزار استبداد جدید نیز دنبال کند. به عبارت دیگر، اگر استبداد نو از او استفاده ابزاری می‌کرد او نیز از استبداد جدید استفاده ابزاری می‌کرد. او مغز متفکر تجددمآبی مستبدانه و استبداد متجددمآبانه بود. فروغی نظریه‌پرداز تجدد برای ایران و ایرانِ متجدد بود، ناسیونالیستی مدرنیست.

مراسم بزرگداشت مهدی گلشنی در اصفهان برگزار شد

احیای عظمت فکری و علمی ایران از چه راهی می گذرد؟

اخبار اندیشهگلشنی معتقد است این تحول فکری بزرگ در ایران بازتاب نیافته است و جامعه علمی کشور همچنان در فضای میان‌گیر، بی‌تعریف و بدون نقش‌آفرینی تمدنی قرار دارد. به گفته او، اگر ایران بخواهد مسیر متفاوت و تمدنی را طی کند، باید علم را دوباره در چهارچوب ریشه‌های الهی و فلسفی خویش بازتعریف کند.

پیام فیلسوف ایرانی به مناسبت روز جهان فلسفه

رضا داوری اردکانی: می‌توان با روشن شدن چراغی به ظلمت شب پایان داد/ از این اکنون به آسانی نمی‌توان عبور کرد/ پایان روزگار کانت، هابس، دکارت و بیکن

اخبار اندیشهرضا داوری اردکانی : ما وارث فلسفه دوره اسلامی هستیم و کم‌وبیش با فلسفه اروپایی هم آشنا شده‌ایم، اما روزگارمان میل و رغبتی به فلسفه ندارد و گردش امور چنان است که حتی به خرد و دانایی نیز احساس نیاز نمی‌شود. دوران بی‌نیازی از خرد دوران عجیبی است. این دوران هرچه باشد مجال مناسبی برای روکردن به فلسفه نیست. هرچند که وقتی این احساس به نهایت شدت برسد می‌توان به روشن شدن چراغی امید بست که به ظلمت شب تاریک پایان دهد و نگذارد که جان‌ها به ستوه آید؛ ولی چنین حادثه‌ای کمتر پیش می‌آید.

بررسی کتاب و کتابخوانی و علل اضمحلال آن در ایران

فراستخواه از زوال طبقه متوسط فرهنگی و کاهش کتابخوانی گفت / مطالعه تمدنی، معاصرساز، مسئله‌محور یا دگرگون‌ساز، و سبک زندگی یعنی چه؟

اخبار اندیشهمقصود فراستخواه چهار گونه خواندن تمدنی، معاصرساز، دگرگون‌ساز و سبک زندگی را به‌عنوان میراث تاریخی و اجتماعی ما صورت‌بندی می‌کند و از زوال طبقه متوسط فرهنگی، زوال اوقات فراغت، فروپاشی مرجعیت فکری و فرسایش حیات ذهنی به‌عنوان موانع تازه بر سر راه خواندن نام می‌برد.

ترامپ میخ آخر را بر تابوت نظم لیبرال زد / هانتینگتون بهتر تشخیص داد یا فوکویاما؟ / ایده «برخورد تمدن‌ها» زودرس اما نه اشتباه

اخبار اندیشهچشم‌انداز هانتینگتون از نظم جدید به مراتب تیره‌تر از فوکویاما بود، اگرچه هر دو دیدگاهی دوپهلو و دوگانه بودند. فوکویاما مقاله خود را با این استدلال مشهور به پایان رساند که بهای صلح دائمی، کسالت بوروکراتیک خواهد بود، که در آن «جسارت، شجاعت، تخیل و آرمان‌گرایی» مبارزه ایدئولوژیک، جای خود را به صرف «محاسبات اقتصادی، حل بی‌پایان مسائل فنی، نگرانی‌های زیست‌محیطی و ارضای خواسته‌های پیچیده مصرف‌کننده» خواهد داد. از نظر فوکویاما، «قرن‌های ملال» آتی، یک بحران وجودی برای افرادی ایجاد خواهد کرد که در جهانی عاری از فرصت برای شکوه سیاسی، به دنبال به رسمیت شناخته شدن اجتماعی هستند.

علل بیگانگی نسل امروز با فرهنگ ایرانی چیست؟

اخبار دینطی سالهای اخیر و با گسترش ابزار نوین ارتباط جمعی در سراسر دنیا ، انفجاری از فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف که قدمت آن‌ها بسیار کمتر از فرهنگ چندین و چند ساله ما ایرانیان است، ایجاد شده است.

هنر اسلامی همچنان جذاب و ناشناخته است

اخبار دینیک پژوهشگرهنر اسلامی گفت: هنر اسلامی یه دلیلی آنکه پایه و بستر آن بر سنت‌ها و باورهای عمیق اسلامی بنا گذاشته شده نه تنها در هیاهوی دنیای مدرن به حاشیه نرفته، همچنان برای متخصصان و کارشناسان حرفه‌ای این جذابیت ها و ناشناخت های خود را دارد.

پدر مشروطه‌خواهی سکولار ایرانی یا لغزیده در مسیر تجدد؟

اخبار دینمیرزای نائینی هم از استبداد می‌گریخت، هم از هرج‌ومرج غربی. اما روایت‌هایی که امروز از او ساخته می‌شود، بیش از آن‌که به حقیقت نزدیک باشد، ساخته و پرداخته‌ منازعات سیاسی معاصر است.

رونمایی از نسخه نادر قرآن از سوی ناشر ایرانی؛

نمایش نسخه هزار ساله قرآن در نمایشگاه کتاب شارجه

اخبار دیندر چهلمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب شارجه، نسخه‌ای فکسیمیله از مصحف قرآنی متعلق به خوش‌نویس مشهور ابن البوّاب که حدود هزار سال پیش نگارش شده، در معرض دید عموم قرار گرفت و بازدیدکنندگان فرصت یافتند با زیبایی و ظرافت خوش‌نویسی عربی قرون گذشته آشنا شوند.

جایی در مرز برزیل و پرو، طبیعت یا تمدن؟

هرم عظیم باستانی در دل جنگل‌های آمازون / آیا اینجا مقبره تمدنی فراموش‌شده است؟

طبیعتمنطقه‌ای که این قله در آن قرار دارد، یکی از غنی‌ترین زیستگاه‌های جهان به شمار می‌رود ولی هنوز مشخص نیست که راز نهفته در این قله واقعا چیست؟

واکاوی معمای پیشی گرفتن غرب از بقیه جهان

احیای مدرنیته بر روی ویرانه های امپراتوری اروپا / نجات غرب با "شکست" در احیای امپراتوری روم / چندپارگی اروپا و "زمین شکسته"، موتور نوآوری و رقابت شد

اخبار اندیشهدر بخش پنجم، شیدل این پیوند میان سیاست و اقتصاد را آشکار می‌کند. او استدلال می‌کند که همه نظریه‌های موجود درباره علل «برتری غرب» از نهادهای دموکراتیک گرفته تا علم، استعمار، یا سرمایه‌داری در نهایت به یک شرط زیربنایی وابسته‌اند: نبود امپراتوری واحد در اروپا. رقابت مستمر میان دولت‌ها نوآوری فناورانه، اصلاحات نهادی و آزادی‌های نسبی را برانگیخت، زیرا هیچ قدرتی نمی‌توانست برای همیشه بر دیگری چیره شود. 

بسیج دانشجویی دانشگاه تهران برگزار می کند: نشست نقد و بررسی «فیرحی و تجدد»

اخبار اندیشهکانال مرحوم داوود فیرحی اعلام کرد که بسیج دانشجویی دانشکده حقوق و علوم سیاسی نشست «فیرحی و تجدد» را برگزار می کند.

نگاهی به تاریخ، جایگاه و اهمیت زبان فارسی در تمدن اسلامی

فارسی؛ زبان دوم تمدن اسلامی: از شعر سلاطین عثمانی تا زبان دربار هند / نقش فارسی در تکوین زبان عثمانی/زبان دیوانی سلجوقیان و عثمانیان به کل فارسی بود

اخبار اندیشهزبان فارسی در متن و بطن تمدن اسلامی حضوری پررنگ و چشمگیر دارد. بخش مهمی از میراث تاریخی، ادبی، تفسیری، عرفانی و فرهنگی تمدن اسلامی به زبان فارسی نوشته شده است تا جایی که هستند پژوهشگرانی که معتقدند شناخت تاریخ و تمدن اسلامی تنها وابسته به دانش زبان عربی نیست، بلکه آشنایی با زبان فارسی نیز از لوازم شناخت و فهم این تمدن بزرگ است. آری در سراسر جهان در تمدن اسلامی هیچ زبانی پس از عربی، به پای زبان فارسی نمی‌رسد. لذا بی‌تردید می‌توان «فارسی» را زبان دوم تمدن اسلامی خواند. 

بررسی نقش ترجمه و تفکر در گفت و گوی تمدن ها

امکانی برای گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها / مترجم، گره‌گشای متن نیست

اخبار اندیشهشکوه حسینی معتقد است: آنچه گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها را میسر کرده همین ترجمه متون است. آنچه اکنون در اختیار ماست، دستاورد سده‌ها تلاش مردمانی است که به اشکال و انحای گوناگون میراث گذشته را از گوشه و کنار جهان به هم پیوند داده‌اند و این پیوندها در غنا و تقویت آنچه در روزگار حاضر در دست ماست نقش بسزایی داشته و اصولاً آشنایی و تفاهم را میان گویشوران این فرهنگ‌ها میسر ساخته است.

زبان فارسی؛ قلب تپنده تمدن ایرانی در گذر تاریخ

اخبار دیندر ششمین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی مبانی ایران‌شناختی که با موضوع «ظرفیت‌های تمدنی زبان و ادبیات فارسی» و با سخنرانی علی‌اشرف صادقی و محمود جعفری دهقی در مرکز الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت برگزار شد، به کارکرد وحدت بخش و هویتی زبان و ادبیات فارسی در گذرِ تاریخی چند هزار ساله و در پرتو حوادث و تعاملات درونی و بیرونی سرزمینی تأکید شد.