تو «خواهر» داری؟!

آقای مهندس درحالی‌که قیافه‌ای حق‌به‌جانب داشتند و عاقل اندر سفیه به من می‌نگریستند، فرمودند: «چه اصرار احمقانه‌ای است که اجازه نمی‌دهید زبان پارسی راحت‌تر نوشته شود؟ چرا باید فرزندان‌مان در آموزش نوشتار زبان مادری‌شان این‌قدر دچار مشقت شوند؟» نگاهش کردم و پرسیدم: «تو خواهر داری؟!» چشمانش گرد شد! آهسته گفت: «بله، اما چه ارتباطی به سؤال من داشت؟!» دگرگونی حالش را نیک فهمیدم. گفتم: «خواهر واژه غریبی است؛ فکر می‌کنی ایرانیان ۲۵۰۰ سال پیش به خواهرشان چه می‌گفتند؟» نگاهم کرد و گفت: «چه اهمیت دارد؟ حتماً با آوای نتراشیده میخی صوتی سر می‌دادند که امروز اگر من و تو بشنویم، بی‌شک نمی‌فهمیم مرادشان چه بوده است!» گفتم: «آن آوایی که سر می‌دادند huvāhar بود. خوب گوش کن؛ ۲۵۰۰ سال پیش چنین آوایی تراشیده، زیبا و بسیار نزدیک به خواهر امروز سر می‌دادند. این واژه از دو جزء تشکیل می‌شد: بخش اول huva به معنی «خود» یا «خویش» و بخش دوم har که نشان‌دهنده «زنِ» دارای آن نقش است. huvāhar یعنی: زنی از خویشتنِ من.»

گفتم: «در زبان پارسی باستان و پارسی میانه، صدایی در زبان ما وجود داشت که امروزه در فارسی استاندارد تهران از بین رفته است؛ صدایی میان خ و و که زبان‌شناسان آن را با xw نشان می‌دهند. وقتی ایرانیان خط کنونی را برگزیدند، برای آن صدای خاص، ترکیب خوا را ابداع کردند. در گذر زمان، زبان به سمت ساده‌سازی رفت و تلفظ به خاهر تغییر کرد، اما کاتبان شکل نوشتاری را تغییر ندادند. اصرار ما بر نوشتن خواهر با املای دشوارتر، در واقع ادای احترام به ریشه‌های ۲۵۰۰ ساله‌مان است.

۲۵۹