به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در شرایط عادی، قیمت هر گالن بنزین همراه با قیمت نفت خام بالا و پایین میرود. قیمت نفت خام، مانند سایر کالاهای جهانی، براساس قوانین عرضه و تقاضا تعیین میشود و تغییرات در توازن جهانی معمولاً بهآرامی و بهتدریج رخ میدهد؛ مگر زمانی که یک اختلال غیرمنتظره به وجود آید.
جی هِیکس، مورخ حوزه انرژی و مدیر پیشین اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده (EIA) میگوید: «بیشتر جهشهای بزرگ در قیمت بنزین به اتفاقاتی مربوط میشود که در خاورمیانه رخ میدهد.»
از پایان رکود بزرگ تا دوران جنگ جهانی دوم، قیمت بنزین در آمریکا به طور شگفتانگیزی ثابت بود. بین سالهای ۱۹۲۹ تا ۱۹۴۶، قیمت هر گالن بنزین هرگز کمتر از ۰.۱۷ دلار و بیشتر از ۰.۲۱ دلار نشد. این روند در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ نیز ادامه داشت و میانگین قیمت بنزین در هر سال فقط یک یا دو سنت افزایش پیدا میکرد.
با این حال، این به معنای بسیار ارزان بودن بنزین نبود. براساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، اگر تورم در نظر گرفته شود، قیمت بنزین بین سالهای ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۹ معادل ۲.۸۳ تا ۳.۳۳ دلار برای هر گالن (بر حسب دلار سال ۲۰۲۳) بوده است.
با نگاه به خط زمانی قیمت بنزین در آمریکا، مشکلات از دو بحران انرژی در دهه ۱۹۷۰ آغاز شد که هر دو با ناآرامیهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه مرتبط بودند.
براساس دادههای وزارت انرژی ایالات متحده.
جنیفر آلگو
۱۹۷۳: هر گالن ۰.۳۹ دلار (معادل ۲.۵۸ دلار در سال ۲۰۲۳)
در سال ۱۹۷۳، میانگین قیمت بنزین تنها ۰.۳۹ دلار برای هر گالن بود (معادل ۲.۵۸ دلار در سال ۲۰۲۳)؛ ارزانترین قیمت در چند دهه گذشته. اما این وضعیت در آستانه تغییر بود.
از دهه ۱۹۵۰، ایالات متحده برای ثابت نگه داشتن قیمتها برای تولیدکنندگان داخلی نفت، سهمیههایی بر واردات نفت اعمال کرده بود. این موضوع کشورهای تولیدکننده نفت مانند عربستان سعودی، ایران، عراق، کویت و ونزوئلا را ناراضی کرد و آنها در سال ۱۹۶۰ با یکدیگر متحد شدند و سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) را تشکیل دادند.
در اوایل دهه ۱۹۷۰، تولیدکنندگان آمریکایی دیگر قادر به پاسخگویی به تقاضا نبودند. نهتنها تعداد خودروها در جادهها بیشتر شده بود، بلکه نفت یکی از سوختهای اصلی تولید برق نیز محسوب میشد؛ برقی که با گسترش استفاده از سیستمهای تهویه مطبوع، تقاضای زیادی پیدا کرده بود. در آوریل ۱۹۷۳، ریچارد نیکسون سهمیه واردات نفت از عربستان سعودی را لغو کرد تا عرضه نفت افزایش یابد و قیمتها ثابت بماند. اما نتیجه دقیقاً برعکس شد.
در اکتبر ۱۹۷۳، ائتلافی از کشورهای عربی به رهبری مصر و سوریه در روز مذهبی «یوم کیپور» به اسرائیل حمله کردند. آمریکا نیز با ارسال هوایی تجهیزات و کمکها به اسرائیل واکنش نشان داد. از آنجا که دولت عربستان سعودی بهشدت ضد اسرائیل بود، دیگر کشورهای اوپک را متقاعد کرد که تحریم نفتی علیه ایالات متحده اعمال کنند.
جی هِیکس، نویسنده کتاب «بحرانهای انرژی: نیکسون، فورد، کارتر و تصمیمهای دشوار دهه ۱۹۷۰» میگوید: «در آوریل ما سهمیهها را از روی عربستان برداشتیم و در اکتبر آنها سهمیهها را علیه ما اعمال کردند.»
قیمت نفت تقریباً چهار برابر شد و از ۲.۹۰ دلار برای هر بشکه پیش از تحریم به ۱۱.۶۵ دلار در ژانویه ۱۹۷۴ رسید. این موضوع باعث شد قیمت هر گالن بنزین در پمپبنزینها ۳۶ درصد افزایش یابد؛ از ۰.۳۹ دلار به ۰.۵۳ دلار (معادل ۲.۵۸ تا ۳.۱۵ دلار در سال ۲۰۲۳).
بدتر از آن، کمبود بنزین به وجود آمد و صفهای طولانی در پمپبنزینها شکل گرفت. تحریم نفتی اوپک در مارس ۱۹۷۴ پایان یافت، اما شوک ناشی از بحران انرژی ادامه داشت و دولت را وادار کرد کنترل قیمتها، سهمیهبندی بنزین و محدودیت سرعت سراسری ۵۵ مایل بر ساعت در بزرگراههای کشور را اعمال کند.
۱۹۸۱: هر گالن ۱.۳۸ دلار (معادل ۴.۵۱ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳)
با وجود اینکه کمبود بنزین و افزایش قیمتها در سالهای ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۴ بسیار دردناک بود، اما درواقع فقط مقدمهای برای دومین بحران نفتی در سال ۱۹۷۹ به شمار میرفت؛ زمانی که قیمت بنزین به رکوردهای تاریخی رسید.
در اوایل سال ۱۹۷۹، شاه ایران که مورد حمایت ایالات متحده بود از کشور گریخت و آیتالله روحالله خمینی، روحانی مسلمان که ایالات متحده را «شیطان بزرگ» مینامید، جای او را گرفت. به عنوان بخشی از انقلاب ایران، دولت جدید صادرات نفت به آمریکا را قطع کرد. اگر این موضوع بهتنهایی فشار کافی بر عرضه نفت وارد نکرده بود، عراق نیز در سال ۱۹۸۰ به ایران حمله کرد و باعث اختلال بیشتر در عرضه نفت در منطقه شد.
هیکس میگوید وقتی بحران دوم نفتی رخ داد، برای مصرفکنندگان آمریکایی حتی دردناکتر بود، زیرا دولت آمریکا پیشتر اقدامات زیادی برای کاهش تقاضا انجام داده بود و مردم پس از سالها کمبود و قیمتهای بسیار بالای بنزین خسته و ناامید شده بودند.
هیکس میگوید: «سال ۱۹۷۳ برای مصرفکنندگان یک شوک بود، اما در آن زمان این حس وجود داشت که باید آن را تحمل کنیم و با آن کنار بیاییم. نوعی حس میهنپرستی وجود داشت و مردم رانندگی خود را کاهش دادند. به همین دلیل کمبودها و شوکهای قیمتی آنقدر شدید نبود. اما وقتی به اواخر دهه ۱۹۷۰ میرسیم، مردم از اینکه مرتب از آنها خواسته شود فداکاری کنند و با سرعت ۵۵ مایل در ساعت رانندگی کنند خسته شده بودند.»
تا سال ۱۹۸۱، میانگین قیمت بنزین به هر گالن ۱.۳۸ دلار رسید که حدود ۳.۵ برابر گرانتر از سال ۱۹۷۳ بود. حتی با در نظر گرفتن تورم نیز تأثیر آن قابل توجه بود. از سال ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۱، میانگین قیمت بنزین به قیمتهای سال ۲۰۲۳ از هر گالن ۲.۵۸ دلار به ۴.۵۱ دلار افزایش یافت؛ یعنی افزایشی حدود ۷۵ درصد.
۲۰۰۸: هر گالن ۳.۲۷ دلار (معادل ۴.۷۷ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳)
پس از سال ۱۹۸۱، ترکیبی از افزایش عرضه نفت و کاهش تقاضا باعث شد قیمت واقعی (با در نظر گرفتن تورم) بنزین در طول دهه ۱۹۸۰ و بیشتر دهه ۱۹۹۰ سالبهسال کاهش یابد. هزینه بنزین در سال ۱۹۹۸ به پایینترین سطح تاریخی خود رسید؛ زمانی که میانگین قیمت سالانه (برای همه انواع بنزین) تنها ۱.۰۶ دلار بود (معادل ۱.۹۸ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳). براساس آمار اداره آمار کار ایالات متحده، این پایینترین قیمت بنزین از سال ۱۹۱۹ بود؛ نخستین سالی که این اداره ثبت چنین دادههایی را آغاز کرد.
اما دهه ۲۰۰۰ داستانی متفاوت داشت. قیمت نفت و بنزین در آغاز هزاره جدید بهتدریج شروع به افزایش کرد، اما پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ بهطور چشمگیری جهش یافت؛ حملهای که صادرات نفت از این منطقه را مختل کرد. طوفان کاترینا در سال ۲۰۰۵ نیز پالایشگاههای ساحل خلیج مکزیک را مجبور به تعطیلی کرد و درنتیجه عرضه نفت بیشتر کاهش یافت. در همین حال، تقاضا برای نفت به دلیل رونق اقتصاد آمریکا و همچنین رشد اقتصادهای نوظهور در خارج از کشور مانند چین و هند بالا بود.
قیمت نفت در ژوئیه ۲۰۰۸ به رکورد تاریخی ۱۴۵ دلار برای هر بشکه رسید؛ در حالی که در پایان سال ۲۰۰۱، زمانی که اقتصاد آمریکا در رکود قرار داشت، این قیمت به پایینترین سطح یعنی ۲۰ دلار برای هر بشکه رسیده بود. از آنجا که افزایش قیمت نفت معمولاً به افزایش قیمت بنزین منجر میشود، میانگین قیمت بنزین از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۸ حدود ۱۴۰ درصد افزایش یافت و به میانگین سالانه ۳.۲۷ دلار برای هر گالن رسید (معادل ۴.۷۷ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳).
از آنجا که شرکتهای نفتی سودهای بیسابقهای کسب میکردند، تولید خود را افزایش دادند؛ بیآنکه بدانند رکود بزرگ اقتصادی در آستانه وقوع است.
«وقتی قیمتها بالا میروند نوعی خوشبینی و هیجان غیرمنطقی به وجود میآید»، هیکس میگوید. «تولیدکنندگان با شور و شوق زیاد وارد عمل میشوند و خیلی سریع ممکن است تعادل بازار به هم بخورد.»
در جریان بحران مالی، میلیونها آمریکایی شغل، خانه و پساندازهای زندگی خود را از دست دادند و درنتیجه تقاضا برای نفت و بنزین بهشدت کاهش یافت. این کاهش تقاضا، همراه با عرضه بالای نفت، باعث شد قیمت نفت در نیمه دوم سال ۲۰۰۸ و تا سال ۲۰۰۹ به طور چشمگیری سقوط کند. قیمت هر بشکه نفت از ژوئن ۲۰۰۸ تا فوریه ۲۰۰۹ بیش از ۷۰ درصد کاهش یافت. میانگین قیمت هر گالن بنزین در سال ۲۰۰۹ به ۲.۳۵ دلار رسید (معادل ۳.۳۴ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳) که نسبت به سال قبل ۳۰ درصد کاهش نشان میداد.
۲۰۱۲: هر گالن ۳.۶۴ دلار (معادل ۴.۸۸ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳)
بالاترین قیمت ثبتشده بنزین در میان تمام سالها مربوط به سال ۲۰۱۲ است؛ زمانی که میانگین قیمت خردهفروشی هر گالن بنزین ۳.۶۴ دلار بود که معادل ۴.۸۸ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳ محسوب میشود. بالا بودن قیمت بنزین در سال ۲۰۱۲ نتیجه «طوفانی کامل» از عوامل مختلف بود؛ ازجمله تنشها با ایران بر سر برنامه هستهای این کشور و وقوع طوفانهای بزرگ در ایالات متحده.
قیمت بنزین پیشتر در سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ نیز همزمان با بهبود اقتصاد آمریکا و اقتصاد جهانی پس از رکود بزرگ در حال افزایش بود، اما آغاز سال ۲۰۱۲ بحران تازهای با ایران به همراه داشت. هنگامی که ایران اجازه نداد بازرسان سازمان ملل از سایتهای «مشکوک» به فعالیتهای مرتبط با سلاح هستهای بازدید کنند، اتحادیه اروپا واردات نفت از ایران را به طور کامل ممنوع کرد و ایالات متحده نیز تحریمهای سختی اعمال کرد. ایران در واکنش تهدید کرد که تنگه هرمز را خواهد بست؛ اقدامی که عملاً میتوانست تمام صادرات نفت منطقه خلیجفارس را متوقف کند.
این تنشها باعث شد قیمت نفت از ۱۱۰ دلار برای هر بشکه در نوامبر ۲۰۱۱ به ۱۲۵ دلار برای هر بشکه در مارس ۲۰۱۲ افزایش یابد. در ادامه همان سال، طوفان آیزاک موجب شد ۷۸ درصد پالایشگاههای نفت در خلیج مکزیک تولید خود را متوقف کنند؛ اتفاقی که روزانه ۱.۳ میلیون بشکه کاهش تولید به همراه داشت. سپس طوفان سندی سواحل شرقی آمریکا را دچار آشفتگی کرد و اختلالها و کمبودهای بیشتری به وجود آورد. نتیجه این رویدادها، ثبت بالاترین میانگین قیمت سالانه بنزین دستکم از سال ۱۹۵۰ به بعد بود و قیمتها طی دو سال بعد نیز همچنان بالا باقی ماندند.
پس از قیمتهای بالای بنزین در سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴، در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ کاهش چشمگیری در قیمتها رخ داد که عمدتاً ناشی از رونق استخراج نفت شیل در آمریکا بود. با ورود حجم زیادی از نفت آمریکا به بازار، قیمت جهانی نفت از اواسط ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ حدود ۷۰ درصد سقوط کرد که یکی از شدیدترین کاهشهای قیمتی ثبتشده به شمار میرود. درنتیجه، میانگین قیمت خردهفروشی بنزین در سال ۲۰۱۶ تنها ۲.۱۴ دلار برای هر گالن بود (معادل ۲.۷۲ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳).
قرنطینههای دوران همهگیری کووید-۱۹ باعث کاهش شدید سفرها شد.
دنور پست، از طریق گتی ایمیجز
۲۰۲۰: هر گالن ۲.۱۷ دلار (معادل ۲.۵۶ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳)
همهگیری کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ نشان داد که وقتی عرضه بسیار بیشتر از تقاضا باشد، قیمت نفت تا چه اندازه میتواند سقوط کند. برای مدت کوتاهی در آوریل ۲۰۲۰، قیمت هر بشکه نفت در برخی بازارها حتی به کمتر از صفر دلار رسید.
زمانی که دولتهای سراسر جهان در مارس ۲۰۲۰ قرنطینهها و محدودیتهای سراسری را اعمال کردند، تقاضا برای بنزین تقریباً از بین رفت. همزمان، سازمان اوپک و روسیه بر سر کاهش تولید نفت دچار اختلاف شدند. وقتی روسیه از توافق کاهش تولید خارج شد، اوپک در واکنش بزرگترین افزایش تولید خود در چند دهه اخیر را اجرا کرد. درست در زمانی که تقاضای جهانی برای نفت به پایینترین سطح تاریخی رسیده بود، عربستان سعودی روزانه رکورد ۱۲.۳ میلیون بشکه نفت تولید میکرد.
مازاد شدید عرضه نفت باعث شد قیمت نفت خام برای مدتی وارد محدوده منفی شود و یکی از پایینترین قیمتهای بنزین در چند دهه اخیر رقم بخورد. در آوریل ۲۰۲۰، میانگین قیمت همه انواع بنزین ۱.۹۴ دلار برای هر گالن بود (معادل ۲.۲۸ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳). در ۱۳ ایالت آمریکا، قیمت بنزین حتی به کمتر از ۱ دلار برای هر گالن کاهش یافت.
۲۰۲۲: هر گالن ۴.۰۹ دلار (معادل ۴.۲۲ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳)
در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، میانگین قیمت هر گالن بنزین برای نخستین بار در تاریخ از مرز ۵ دلار عبور کرد. در سراسر آمریکا، میانگین قیمت همه انواع بنزین به ۵.۰۲ دلار برای هر گالن رسید (معادل ۵.۲۰ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳) که گرانترین هفته ثبتشده برای مصرفکنندگان بود.
قیمتهای بسیار بالای بنزین در سال ۲۰۲۲ تحت تأثیر دو عامل اصلی قرار داشت: تورم افسارگسیخته و حمله روسیه به اوکراین.
همهگیری کووید-۱۹ کارخانهها را تعطیل کرد و زنجیرههای تأمین جهانی را مختل ساخت؛ اتفاقی که کمبودهایی ایجاد کرد و باعث افزایش قیمتها در سراسر اقتصاد شد. از ژانویه ۲۰۲۱ تا فوریه ۲۰۲۲، نرخ تورم از ۱.۷ درصد به ۸ درصد رسید که بالاترین نرخ در چند دهه اخیر بود. در سال ۲۰۲۱، قیمت بنزین نسبت به پایینترین سطح دوران همهگیری ۴۰ درصد افزایش یافته بود، اما شرایط قرار بود بسیار بدتر شود.
در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲، روسیه به اوکراین حمله کرد. در آن زمان، روسیه دومین تولیدکننده بزرگ نفت جهان بود و ۴۰ درصد از کل نفت وارداتی اتحادیه اروپا را تأمین میکرد. نگرانیها درباره کمبود نفت روسیه بازار معاملات آتی نفت را دچار آشفتگی کرد و قیمتها بلافاصله در جایگاههای سوخت افزایش یافت.
میانگین قیمت خردهفروشی بنزین در آمریکا پیش از حمله روسیه، در ژانویه ۲۰۲۲ برابر با ۳.۴۱ دلار برای هر گالن بود. چهار ماه پس از آغاز جنگ، قیمت بنزین از ۵ دلار برای هر گالن عبور کرد؛ یعنی افزایشی نزدیک به ۵۰ درصد. تا پایان سال، قیمتها دوباره کاهش یافت و میانگین سالانه قیمت بنزین به ۴.۰۹ دلار برای هر گالن رسید (معادل ۴.۲۲ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳).
آوریل ۲۰۲۶: هر گالن ۴.۲۴ دلار (حدود ۳.۹۰ دلار به قیمتهای سال ۲۰۲۳)
در سال ۲۰۱۲، بازار جهانی نفت تنها با تهدید ایران به بستن تنگه هرمز دچار وحشت شد. اما در سال ۲۰۲۶، این بدترین سناریو به واقعیت تبدیل شد؛ پس از آنکه ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه ایران را بمباران کردند.
در ۲ مارس، رسانههای دولتی ایران بیانیهای منتشر کردند: «تنگه (هرمز) بسته است....»
با توجه به اینکه یکپنجم کل نفت مصرفی جهان از تنگه هرمز عبور میکند، بسته شدن این مسیر فوراً تأثیر خود را نشان داد. با شکست مذاکرات صلح در پایان دادن به درگیری، قیمت نفت و بنزین بهتدریج افزایش یافت. تا ماه مه، میانگین قیمت هر گالن بنزین معمولی نسبت به پیش از آغاز جنگ با ایران، ۵۰ درصد افزایش یافته بود.
منبع: www.history.com
۲۵۹
نظر شما