واشنگتن‌پست، آبان ۶۳: [امام] خمینی ریگان را هم به سرنوشت کارتر دچار می‌کند؟!

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ این سند برگرفته از مقاله‌ای است که در ۲۳ اکتبر ۱۹۸۴ [۱ آبان ۱۳۶۳] در روزنامه واشنگتن‌پست به قلم «جک اندرسون»، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی آمریکایی، منتشر شده است. مقاله مذکور بازتاب‌دهنده بخشی از نگرانی‌ها و ارزیابی‌های امنیتی و سیاسی آمریکا در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۹۸۴ است. پرسش اساسی مقاله این‌چنین است: آیا [امام]خمینی ریگان را هم به سرنوشت کارتر دچار می‌کند؟

اهمیت این سند در آن است که نشان می‌دهد تنها پنج سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، محافل اطلاعاتی و سیاسی آمریکا تا چه اندازه نقش و نفوذ جمهوری اسلامی ایران و رهبری آن را در معادلات منطقه‌ای و حتی فضای سیاسی داخلی ایالات متحده جدی تلقی می‌کردند. نویسنده مقاله مدعی است که امام خمینی (ره) شکست جیمی کارتر در انتخابات ۱۹۸۰ را نتیجه اقدامات و مواضع خود می‌دانست و برخی مقامات امنیتی آمریکا نگران بودند که تحولات منطقه‌ای و عملیات گروه‌های ضدآمریکایی در خاورمیانه بتواند بر فضای انتخابات ۱۹۸۴ نیز تأثیر بگذارد.

این سند از منظر تاریخ روابط ایران و آمریکا دارای اهمیت ویژه‌ای است، زیرا نشان می‌دهد که در میانه دهه ۱۹۸۰، بخشی از نخبگان سیاسی و امنیتی آمریکا جمهوری اسلامی ایران را نه صرفاً یک بازیگر منطقه‌ای، بلکه عاملی اثرگذار بر معادلات کلان سیاست خارجی و حتی فضای سیاسی داخلی ایالات متحده تلقی می‌کردند.

همچنین متن سند بازتاب‌دهنده فضای پرتنش سال‌های نخست پس از انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، بحران لبنان و مجموعه حملات صورت‌گرفته علیه اهداف آمریکایی در منطقه است. در عین حال، بسیاری از ادعاهای مطرح‌شده در مقاله، مبتنی بر ارزیابی‌های اطلاعاتی، گمانه‌زنی‌های سیاسی و برداشت‌های نویسنده بوده و لزوماً به معنای اثبات تاریخی یا حقوقی این ادعاها نیست. از این رو، این سند بیش از آن‌که روایتی قطعی از وقایع باشد، تصویری از ذهنیت و نگرانی‌های محافل سیاسی و امنیتی آمریکا در قبال جمهوری اسلامی ایران در دهه نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی ارائه می‌کند.

این گزارش همچنین تصویری از نگرانی‌های دولت آمریکا درباره امنیت مراکز دیپلماتیک خود در خاورمیانه، پیامدهای حملات صورت‌گرفته علیه منافع آمریکا در لبنان و ارزیابی عملکرد دولت ریگان در قبال این حوادث ارائه می‌دهد.

متن ترجمه سند

آیا آیت‌الله روح‌الله خمینی، رئیس‌جمهور ریگان را نیز مانند کارتر دچار سرنوشت مشابهی خواهد کرد؟

براساس اطلاعات منابع امنیتی، رهبر سالخورده جمهوری اسلامی ایران معتقد است که چهار سال پیش در شکست جیمی کارتر، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، نقش مؤثری داشته است و اکنون نیز قصد دارد تأثیر مشابهی بر سرنوشت سیاسی رونالد ریگان بگذارد.

به ادعای نویسنده، جمهوری اسلامی ایران از گروه‌های شیعه‌ای که در عملیات ضدآمریکایی مشارکت داشته‌اند حمایت مالی و آموزشی کرده و آنان را هدایت می‌کند. براساس گزارش‌های اطلاعاتی، این گروه‌ها در حال برنامه‌ریزی برای انجام یک یا چند حمله انفجاری علیه تأسیسات و منافع آمریکا در خاورمیانه، پیش از روز انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا هستند.

چندی پیش، دستگاه اطلاعاتی آمریکا هشدار مشخصی درباره احتمال وقوع حمله‌ای پیش از انتخابات دریافت کرد. در پی این هشدار، تعدادی از سفارتخانه‌های آمریکا در منطقه در حالت آماده‌باش کامل قرار گرفتند. ازجمله نمایندگی‌های آمریکا در کویت، عمان، بحرین، اردن و بیروت.

با این حال، حجم گسترده هشدارها و گزارش‌های اطلاعاتی، خود به مشکلی برای دستگاه‌های امنیتی آمریکا تبدیل شده بود. در هفته‌های اخیر، تهدیدهای متعددی علیه سفارتخانه‌های آمریکا گزارش شده بود؛ به ‌گونه‌ای که برخی تحلیلگران احتمال می‌دادند بخشی از این اطلاعات در قالب یک عملیات هدفمند فریب و جنگ روانی منتشر شده باشد.

براساس این تحلیل، هدف آن بود که هشدارهای مکرر و بی‌نتیجه، حساسیت نیروهای امنیتی آمریکا را کاهش دهد تا در زمان وقوع حمله واقعی، آمادگی لازم وجود نداشته باشد.

یکی از منابع آگاه در این باره اظهار داشت:

«اطلاعات نادرست به ‌طور عمدی منتشر می‌شود تا تحلیلگران ما را فرسوده و سردرگم کن»

به نوشته نویسنده، هدف راهبردی گروه‌های شیعه مخالف آمریکا، بیرون راندن ایالات متحده از منطقه خاورمیانه است.

در همین حال، برخی منتقدان دولت ریگان معتقد بودند که سیاست‌های کاخ سفید به ‌طور غیرمستقیم این تصور را در میان گروه‌های ضدآمریکایی تقویت کرده است. آنان استدلال می‌کردند که دولت آمریکا در برابر عاملان حملات علیه سفارت آمریکا و همچنین انفجار مقر تفنگداران دریایی آمریکا در بیروت واکنش متقابل مؤثری نشان نداده و همین امر موجب شده است مهاجمان احساس کنند می‌توانند بدون پرداخت هزینه جدی، منافع آمریکا را هدف قرار دهند.

هشدارهای امنیتی اخیر همچنین در اختیار کمیته روابط خارجی سنای آمریکا قرار گرفته بود؛ کمیته‌ای که در آن زمان مشغول تهیه گزارش نهایی خود درباره انفجار سپتامبر ۱۹۸۴ در ساختمان الحاقی سفارت آمریکا در شرق بیروت بود.

اگرچه اعضای کمیته درباره نحوه تنظیم گزارش اختلاف‌نظر داشتند، اما مهم‌ترین نتایج آن عبارت بود از:

نخست، برخلاف برخی گزارش‌های رسانه‌ای، انتقال سفارت آمریکا از غرب بیروت به شرق بیروت اقدامی منطقی ارزیابی شده بود. به دلیل تنش‌های مداوم در محل قبلی، روحیه کارکنان تضعیف شده بود و شرق بیروت در آن زمان از آسیب‌پذیری کمتری در برابر حملات تروریستی برخوردار به نظر می‌رسید.

دوم، جایگزینی بخشی از نیروهای امنیتی تفنگداران دریایی آمریکا با نگهبانان لبنانی اقدامی مثبت تلقی شده بود. گزارش تأکید می‌کرد که نیروهای لبنانی عملکرد مناسبی داشته‌اند و حضور آشکار تفنگداران دریایی در اطراف سفارت می‌توانست خود به عاملی برای جلب توجه و تشویق مهاجمان تبدیل شود.

با این حال، شدیدترین انتقاد گزارش متوجه ضعف در اجرای تدابیر ابتدایی امنیتی بود. برای نمونه، در حالی که مسئولان منتظر نصب دروازه‌های فولادی و تکمیل موانع حفاظتی بودند، حتی استقرار یک کامیون در محل مناسب می‌توانست مسیر ورود خودروی بمب‌گذاری‌شده را مسدود کرده و از وقوع حمله جلوگیری کند.

در بخش پایانی گزارش، از نقش سوریه نیز انتقاد شده است. نویسنده مدعی است که دولت سوریه با وجود دریافت برخی تمجیدها از سوی مقامات آمریکایی، در عمل مانع فعالیت گروه‌های مسلح در مناطق تحت کنترل خود در لبنان نشده بود. همچنین این احتمال مطرح شده است که کامیون حامل مواد منفجره از ایست‌های بازرسی تحت کنترل سوریه عبور کرده باشد.

۲۵۹