مخفی‌گاه عجیب میکل‌آنژ برای فرار از حکم اعدام

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در سال ۱۹۷۵، پائولو دال پوجتو، مدیر موزه، هنگام جست‌وجوی راهی برای افزودن یک خروج اضطراری به نمازخانه‌های مدیچی در فلورانس، به رازی پنهان برخورد. سرایداران به او گفته بودند که دریچه‌ای مخفی زیر یکی از وسایل قرار دارد که به راهرویی باریک به ابعاد ۱۰ در ۳۳ فوت باز می‌شود. این اتاق برای تبدیل شدن به یک خروجی، درنهایت بن‌بست از آب درآمد؛ اما پوجتو چیز شگفت‌انگیز دیگری کشف کرد: دو لایه گچ، طراحی‌های گم‌شده‌ای با زغال و گچ را در خود پنهان کرده بودند.

آندرئینا کونتسا، مدیرکل موزه‌های بارجلو که نمازخانه‌های مدیچی را نیز دربر می‌گیرد، می‌گوید: «این فضا به‌شدت برانگیزاننده و تأثیرگذار است. ظاهر باریک و ساده‌اش با مقیاس عظیم طراحی‌ها در تضاد است.»

پوجتو و دیگر پژوهشگران بر این باورند که این طراحی‌ها را هنرمند، میکل‌آنژ، در دوره‌ای هراس‌انگیز و پرآشوب از زندگی‌اش کشیده است؛ زمانی که میان او و خاندان مدیچی - دودمان قدرتمندی که در دوران رنسانس ایتالیا بر فلورانس حکومت می‌کرد - اختلافی پیش آمده بود. تاریخ‌نگاران حدس می‌زنند که این هنرمند در سال ۱۵۳۰، هنگام گریختن از حکم اعدام، در این اتاق تنگ و محقر پنهان شده بود.

چگونه میکل‌آنژ در برابر حامیان قدرتمند خود ایستاد

میکل‌آنژ در طول زندگی‌اش رابطه‌ای پرتنش با خاندان مدیچی داشت. در ۱۴سالگی، میکل‌آنژ جوان توجه لورنزو دِ مدیچی، حاکم بالفعل فلورانس، را جلب کرد؛ کسی که این پسر بااستعداد را زیر حمایت و تعلیم خود گرفت و او را در کنار فرزندان خودش پرورش داد. کونتسا می‌گوید: «او در کنار جووانی و جولیو دِ مدیچی بزرگ شد؛ همان کسانی که بعدها به پاپ‌های لئو دهم و کلمنت هفتم تبدیل شدند.»

در طول دهه‌ها، خاندان مدیچی، ازجمله همان پاپ‌هایی که میکل‌آنژ در کنارشان بزرگ شده بود، سفارش بسیاری از آثار مهم را به او دادند؛ ازجمله آثاری برای نمازخانه‌های مدیچی در سال ۱۵۲۰. هرچند این خاندان بزرگ‌ترین حامیان هنری او بودند، میکل‌آنژ همیشه با سیاست‌های آنان هم‌نظر نبود. او در خفا خود را هم‌سو با جمهوری فلورانس می‌دانست؛ حکومتی که سلطه دینی‌ـ‌سیاسی مدیچی‌ها را رد می‌کرد و در پی نظامی مردم‌سالارتر بود.

در سال ۱۵۲۷، یک خیزش جمهوری‌خواهانه مردمی خاندان مدیچی را سرنگون کرد و میکل‌آنژ با اکراه مأمور استحکام‌بخشی به شهر شد. کنتسا می‌گوید: «پژوهش‌ها نشان داده‌اند که میکل‌آنژ درواقع تلاش می‌کرد از قرار گرفتن آشکار در معرض سیاست دوری کند. انتخاب‌های او با احتیاطی بسیار همراه بود؛ احتیاطی که از ضرورت‌های حرفه‌ای و شرایط دشوارِ دوره‌ای تاریخی به‌شدت بی‌ثبات ناشی می‌شد.»

با این حال، در سال ۱۵۲۹، مدیچی‌ها با پشتیبانی شارل پنجم، امپراتور مقدس روم، فلورانس را محاصره کردند و بار دیگر حاکمیت خود را بازگرداندند. پاپ کلمنت هفتم از آن‌چه خیانت میکل‌آنژ می‌دانست، به‌شدت خشمگین شد و برای او حکم اعدام صادر کرد. سرانجام تنش‌ها فروکش کرد و میکل‌آنژ به این شرط بخشوده شد که به انجام سفارش‌های هنری خود ادامه دهد. با این همه، بسیاری از تاریخ‌نگاران باور دارند که او حدود دو ماه در اتاقی مخفی زیر نمازخانه پنهان شده بود.

درون اتاق مخفی میکل‌آنژ چه چیزهایی وجود دارد؟

این اتاق یک چاه و دو پنجره کوچک مشبک دارد. این پنجره‌ها چشم‌اندازی محدود به کوچه باریک بیرون می‌دهند. کنتسا می‌گوید دیوارهای این اتاق مانند یک دفتر طراحی هستند؛ جایی که میکل‌آنژ احتمالاً در آن ایده‌هایش را می‌آزمود و سفارش‌های هنری را در ذهن می‌پروراند.

ده‌ها پیکره انسانی دیوارها را پوشانده‌اند؛ ازجمله دو پیکره مرد برهنه و در حال پرواز که به ارواح معلق در اثر «داوری واپسین» در نمازخانه سیستین شباهت دارند. برخی دیگر از طرح‌ها شبیه تندیس‌های مرمریِ موجود در نمازخانه‌ای هستند که درست بالای این اتاق مخفی قرار دارد، و بعضی پژوهشگران نیز معتقدند طرح یک دستِ جداافتاده بازتابی از تندیس داوود است. تاریخ‌نگاران هنر هنوز بر سر این موضوع بحث دارند که آیا بخشی از این طرح‌ها، یا همه آن‌ها، واقعاً به دست این هنرمند بزرگ کشیده شده‌اند یا نه.

میکل‌آنژ هرگز کار سفارشی خود برای نمازخانه‌های مدیچی را به پایان نرساند و در سال ۱۵۳۴ فلورانس را به مقصد رم ترک کرد. پس از مرگ او در سال ۱۵۶۴، طراحی‌های موجود در اتاق مخفیِ پناهگاه تا حد زیادی به فراموشی سپرده شدند. این طرح‌ها با گچ پوشانده شدند و اتاق تا سال ۱۹۵۵ به‌عنوان انبار زغال استفاده می‌شد.

پس از کشف دوباره و یک مرمت گسترده، این اتاق در سال ۲۰۲۳ به روی شمار محدودی از بازدیدکنندگان گشوده شد. کونتسا می‌گوید: «به باور من، بازدیدکنندگان پیش از هر چیز از سر کنجکاوی برای کشف بُعدی از نبوغ میکل‌آنژ به این اتاق جذب می‌شوند؛ بُعدی که هرگز قرار نبود دیده شود و برای مدت طولانی پنهان مانده بود.» او امیدوار است که بازدیدکنندگان با قدم گذاشتن در این فضا، گویی در زمان سفر کنند و همان حس شگفتی‌ای را تجربه کنند که هنرمندان سده شانزدهم هنگام تماشای آثار بی‌واسطه یک استاد بزرگ احساس می‌کردند.

منبع: www.history.com

۲۵۹