خبرآنلاین - ترجمه از فارن پالیسی - محمد عارف معزی: در حالی که ایالات متحده و ایران این هفته توافق صلح امضا کردند، به نظر میرسد اختلافات دیپلماتیک میان واشنگتن و دهلینو که در جریان جنگ ایران شکل گرفت، همچنان پابرجا بماند و حتی پس از پایان درگیریها نیز ادامه یابد.
تنشها پس از آن شدت گرفت که «اس. جایشانکار» وزیر امور خارجه هند، ۱۲ ژوئن در تماس تلفنی با «مارکو روبیو» وزیر خارجه آمریکا، نسبت به کشته شدن سه دریانورد هندی در حملات آمریکا به خلیج عمان اعتراض شدید خود را اعلام کرد. این دریانوردان در نفتکش «ستهبلو» با پرچم پالائو حضور داشتند؛ نفتکشی که آمریکا مدعی بود محاصره دریایی کشتیهای مرتبط با ایران را نقض کرده است.
واکنش عمومی روبیو به این اعتراض، از نگاه ناظران، سرد و قاطع بود. وی ضمن تأکید بر ادامه اقدامات آمریکا برای حفظ امنیت دریایی منطقه، نه بابت کشته شدن ملوانان هندی عذرخواهی کرد و نه ابراز تأسف نمود. همچنین هیچ تعهدی برای تغییر قواعد درگیری یا جلوگیری از تکرار چنین حوادثی ارائه نداد.
این تنش دیپلماتیک در حالی رخ داد که «نارندرا مودی» نخستوزیر هند، بهتازگی از «دونالد ترامپ» بابت تبریک او به مناسبت تبدیل شدن به طولانیترین نخستوزیر تاریخ هند قدردانی کرده بود و دو طرف نیز خود را برای دیدار دوجانبه در حاشیه نشست گروه هفت در فرانسه آماده میکردند.
پس از دیدار مودی و ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در پاسخ به پرسشی درباره کشته شدن دریانوردان هندی تنها گفت: «ما همه آن مردم را دوست داریم.» او ضمن تمجید از مودی، هیچ اعلامیه مهمی درباره روابط دوجانبه ارائه نکرد و از پاسخ مستقیم به سؤالی درباره گروه چهارجانبه امنیتی موسوم به «کواد» نیز خودداری کرد.
کاهش اعتماد راهبردی
به باور نویسنده، روابط هند و آمریکا امروز با نوعی تناقض همراه است؛ در ظاهر از شراکت راهبردی مستحکم سخن گفته میشود اما در عمل اعتماد راهبردی میان دو کشور آسیب دیده است.
دو عامل اصلی در این روند نقش داشتهاند؛ نخست، بحران اقتصادی ناشی از جنگ ایران که اقتصاد هند را تحت فشار قرار داد و دوم، هزینههای سیاسیای که مودی پس از سرمایهگذاری بر روابط با دولت ترامپ متحمل شده است.
ضربه اقتصادی جنگ ایران به هند
هند حدود ۸۹ درصد نفت مورد نیاز خود را وارد میکند و از این رو نسبت به اختلال در بازارهای جهانی انرژی بسیار آسیبپذیر است. افزایش قیمت نفت در جریان جنگ ایران موجب رشد تورم داخلی و کاهش قدرت خرید شهروندان هندی شد.
همزمان اختلال در تنگه هرمز، کمبود کودهای شیمیایی وارداتی و گاز مایع مورد نیاز هند را تشدید کرد. این بحران با کاهش حوالههای مالی هندیهای شاغل در خاورمیانه نیز همراه شد؛ موضوعی که بر اقتصاد داخلی هند تأثیر منفی گذاشت.
افزون بر این، افزایش هزینه بیمه حملونقل دریایی و اختلال در زنجیرههای تأمین موجب فشار بر بخش صادرات هند شد. کشوری که دو سال پیش از تبدیل شدن به سومین اقتصاد بزرگ جهان سخن میگفت، اکنون به رتبه ششم سقوط کرده است.
در همین حال، روپیه هند به ضعیفترین ارز آسیا تبدیل شد و خروج گسترده سرمایههای خارجی از بازارهای مالی این کشور را رقم زد. کسری بودجه دولت نیز افزایش یافته و توانایی دهلینو برای حمایت از بخشهای آسیبدیده را محدود کرده است.
چالش سیاسی برای مودی
جنگ ایران تنها پیامد اقتصادی برای هند نداشت؛ بلکه موقعیت سیاسی نارندرا مودی را نیز تحت تأثیر قرار داد. کشته شدن دریانوردان هندی، هزینه انسانی این درگیری را به افکار عمومی هند یادآوری کرد.
پیش از آن نیز آمریکا یک شناور ایرانی را در نزدیکی سواحل هند هدف قرار داده بود؛ اقدامی که از نگاه منتقدان، ادعای هند مبنی بر ایفای نقش تأمینکننده امنیت در اقیانوس هند را زیر سؤال برد.
ناتوانی دولت هند در حفاظت از شهروندان خود و تأمین امنیت پیرامونی، شکاف میان شعارهای راهبردی و توانمندیهای واقعی این کشور را آشکار کرد؛ مسئلهای که به کاهش محبوبیت سیاسی مودی انجامیده است.
نقش پررنگتر پاکستان
یکی دیگر از پیامدهای جنگ ایران، تغییر موازنه قدرت در جنوب آسیا بود. مودی طی سالهای اخیر تلاش کرده بود پاکستان را به عنوان کشوری حامی تروریسم و بازیگری حاشیهای معرفی کند، اما دولت ترامپ در جریان مذاکرات با ایران از کانالهای ارتباطی اسلامآباد بهره گرفت.
پاکستان به یکی از مسیرهای اصلی انتقال پیام میان واشنگتن و تهران تبدیل شد و حتی «شهباز شریف» نخستوزیر پاکستان نخستین مقام خارجی بود که از توافق اولیه صلح خبر داد.
این تحول از نگاه دهلینو یک عقبگرد راهبردی محسوب میشود؛ زیرا رقیب اصلی هند توانست از یک بحران منطقهای برای ارتقای جایگاه دیپلماتیک خود بهرهبرداری کند.
فاصله گرفتن هند از آمریکا و نزدیک شدن به چین
سفر اخیر مارکو روبیو به هند نیز نشان داد دو کشور برداشتهای متفاوتی از وضعیت روابط خود دارند. در حالی که دهلینو این سفر را تلاشی برای ترمیم روابط میدانست، واشنگتن اساساً وجود بحران در روابط دوجانبه را انکار کرد.
نتایج این سفر نیز محدود بود و تنها به توافقی درباره همکاری در حوزه مواد معدنی حیاتی منجر شد.
به باور نویسنده، رویکرد جدید دولت ترامپ موجب شده هند به سمت تنوعبخشی در سیاست خارجی خود حرکت کند. یکی از نشانههای این تغییر، کاهش تنش با چین است. دولت مودی حتی از برخی تولیدات سینمایی مرتبط با درگیری مرزی سال ۲۰۲۰ با چین جلوگیری کرده و در برخی مواضع رسمی نیز لحن ملایمتری در قبال پکن اتخاذ کرده است.
آینده نامطمئن شراکت واشنگتن و دهلینو
اگرچه همکاریهای نظامی و فناوری میان آمریکا و هند همچنان ادامه دارد و دو کشور در حوزههایی مانند رزمایشهای مشترک، امنیت دریایی و فناوریهای نوین همکاری میکنند، اما کاهش اعتماد متقابل میتواند سرعت این همکاریها را کاهش دهد.
نویسنده در پایان تأکید میکند هند دیگر نمیتواند بر فرض وجود یک شراکت تغییرناپذیر با آمریکا تکیه کند. از نگاه او، دهلینو باید برای حفظ جایگاه خود در نظام بینالملل، بر تقویت توان داخلی و متنوعسازی روابط خارجی تمرکز کند؛ زیرا شرایطی که زمانی پایههای این شراکت راهبردی را شکل داده بود، اکنون دستخوش تغییرات بنیادین شده است.
۲۱۹/۴۲
نظر شما