به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین و به نقل از زومیت، امپراتوری اینکا برای بسیاری از علاقهمندان به تاریخ، نمادی از بزرگترین و پیچیدهترین جامعهی آمریکای پیشاکلمبی بهشمار میرود. اما پیش از آنکه سواحل غربی آمریکای جنوبی تحت فرمان اینکاها قرار بگیرد، جامعهای بهمراتب مرموزتر در آند زندگی میکرد که باستانشناسان هنوز هم در حال کشف تکههای داستان باستانی آن هستند. این حکومت کهن «تیواناکو» نام داشت که پیشتر از آن با عنوان «دولت تیواناکو» نیز یاد میشد؛ تمدنی که در اوج خود شاید تنها ۱۰هزار تا ۲۰هزار نفر جمعیت داشت.
بهگزارش ساینسآلرت، آنچه امروز از مردم تیواناکو و فرهنگ از دسترفتهشان میدانیم، بیشتر از یافتههای باستانشناسی بیرون آمده و همین سرنخهای اندک، بخشهایی از فرهنگ مرموز تیواناکو را آشکار کردهاند. یکی از مهمترین قطعههای پازل در سال ۲۰۱۹ پیدا شد، زمانی که پژوهشگران در جریان غواصی و کاوش باستانشناختی در آبهای صخره خُئا در نزدیکی جزیرهی خورشید در دریاچهی تیتیکاکا، بولیوی، شواهدی از پیشکشهای آیینی برای ایزدان فراطبیعی را زیر آب کشف کردند؛ یافتهای که نشان میداد مناسک مذهبی در این بخش از جهان بسیار زودتر از آنچه تصور میشد، وجود داشته است.
جوزف کاپریلس، انسانشناس دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، هنگام معرفی کشف در سال ۲۰۱۹ و در جریان انتشار پژوهش در نشریهی PNAS، گفت: «مردم اغلب جزیرهی خورشید را با اینکاها پیوند میدهند؛ زیرا برای آنها محلی زیارتی و مهم بود و در پیرامون این جزیره ساختمانهای آیینی و پیشکشهای فراوانی بر جای گذاشتند. مردم تمدن تیواناکو که میان سالهای ۵۰۰ تا ۱۱۰۰ میلادی در دریاچهی تیتیکاکا شکل گرفت، نخستین افرادی بودند که اشیای باارزش را به ایزدان مذهبی منطقه تقدیم کردند.»
کاپریلس و تیمش در سفر پژوهشی ۱۹ روزه به دریاچهی تیتیکاکا در سال ۲۰۱۳، از سونار و فتوگرامتری سهبعدی زیرآبی برای اسکن و نقشهبرداری صخره استفاده کردند. آنها با لایروبی رسوبات دریاچه، بخورسوزهایی به شکل پوما (گربهی کوهی آمریکایی) را به همراه تکههایی از زغال روی رسوبات حفاریشده و نیز مجموعهای از زیورآلات زرین، صدفی و سنگی به دست آوردند.
پوما در باورهای آیینی تیواناکو نمادی حیاتی تلقی میشد و نقشمایهای از چهرهای پرتودار روی دو مدالیون طلایی نشان میدهد. پیشکشها ظاهراً برای تقدیم به شخصیت اصلی اسطورهای در باورهای مذهبی آنان که گاهی ویراکوشا نامیده میشود، آماده شده بودند.
پژوهشگران میگویند قطعههای پیشکشی که تاریخ آنها به بازهای میان سدههای هشتم تا دهم میلادی میرسد، بهطور تصادفی وارد دریاچه نشدهاند و بهنظر میرسد از ابتدا برای غرقشدن طراحی شده بودند. کاپریلس گفت: «وجود لنگر در نزدیکی اشیا نشان میدهد که مقامهای آیینی ممکن است پیشکشهای آیینی را هنگام مراسمی که از قایقها برگزار میشد، در آب گذاشته باشند.»
در میان رسوبات لایروبیشده، استخوانهای ماهی، دوزیست و پرنده نیز دیده شد و گروه پژوهشی معتقد است بقایا احتمالا بهصورت طبیعی در اکوسیستم زیرآبی تهنشین شدهاند. بااینحال، یک دسته از استخوانها با بقیه تفاوت داشتند: استخوانهای چهار لامای جوان، جانورانی که بهگمان پژوهشگران در محل یا در نزدیکی کشته شده و سپس بهعنوان قربانی آیینی به آب سپرده شده بودند.
هرچند نمیتوان با قطعیت گفت آیینهای باستانی برای مردم تیواناکو دقیقا چه معنایی داشتهاند، اجرای چنین مناسک پرجزئیاتی از میزان سازمانیافتگی و پیچیدگی حکومت تیواناکو خبر میدهد.
نویسندگان میگویند: «مراسم خُئا چیزی فراتر از کیش و آیین در مکانی دورافتاده را بازتاب میدهد و از تعامل پیچیدهی قرارگیری اشیا در مرکز دریاچه و اجرا توسط گروهی از نخبگان روایت دارد. آیینها همچنین بر نمایش نیروهای قدرتمند تاکید میکردند، از جمله مناسکی متمرکز بر تصویر ایزد چهرهپرتو، پوماهای بخورسوزی که دود از آنها برمیخاست، قربانی کردن لاماهای نابالغ و دورریختن آشکار ثروت.»
پژوهشگران افزودند اقدامهای نمادین، سنگبنای جامعهای پیچیده و در حال شکلگیری بودند؛ جامعهای که شاید در حال گسترش و ارتباطگیری بود و میکوشید با گروههای دیگر در منطقهی آند و فراتر از آن همکاری کند.
در ادامه، شماری از پژوهشگران در تحلیلی جداگانه، تعدادی از آثار بهدستآمده از محوطه را بررسی کردند.
سال گذشته، باستانشناسان کشف بزرگ دیگری را هم که به مردم تیواناکو مربوط میشد، گزارش کردند و از شواهد یک معبد عظیم برجامانده از این جامعهی رازآلود پرده برداشتند. این معبد که کشاورزان بومی منطقه آن را «پالاسپاتا» مینامند، بر فراز تپهای در بولیوی و در فاصلهی ۲۱۵ کیلومتری جنوبشرقی مرکز محوطهی باستانشناسی تیواناکو قرار داشت.
تیم کاوش کاپریلس، گمان میکنند این معبد برای تیواناکو جایگاهی راهبردی و مهم داشته، زیرا در گرهگاه سه مسیر اصلی بازرگانی قرار میگرفت که این جامعه را به منابع ارزشمند اکوسیستمهای گوناگون پیوند میداد.
یافتههای غواصی در دریاچهی تیتیکاکا در مجلهی PNAS و پژوهش مربوط به معبد در Antiquity منتشر شده است.
۲۲۷۳۲۳
نظر شما