وزنه توازن رینگ خودرو چیست و چرا نباید آن را نادیده گرفت؟

امیرمسعود عابدین: شاید بارها آن قطعات فلزی کوچکی را که به رینگ‌های ماشین چسبانده یا گیره شده‌اند، دیده‌اید و بی‌تفاوت از کنارشان گذشته‌اید. این وزنه‌های کوچک که پشت پره‌ها یا حاشیه رینگ جا خوش کرده‌اند، نقش بسیار حیاتی در پایداری و سلامت خودرو ایفا می‌کنند. بدون آن‌ها، حتی ناچیزترین عدم‌توازن در توزیع وزن لاستیک می‌تواند در سرعت‌های بالا، به لرزش‌های شدید و آزاردهنده تبدیل شود.

براساس گزارش motor۱، در ظاهر این‌ طور به نظر می‌رسد که چرخ و لاستیک پس از مونتاژ باید کاملا یکنواخت و متوازن بچرخند، اما در دنیای واقعیت، هیچ لاستیک یا رینگی صددرصد تقارن وزنی ندارد. اختلاف‌های بسیار جزئی در ضخامت لاستیک، ساختار رینگ، محل قرارگیری والو (سوزن باد) و نحوه نشستن لاستیک روی رینگ، دست به دست هم می‌دهند تا نابرابری وزنی ایجاد کنند. بالانس چرخ درست برای خنثی کردن همین تفاوت‌های کوچک طراحی شده‌اند.

چرا هیچ چرخی کاملا متوازن نیست؟

در سرعت‌های پایین، عدم‌توازن چرخ شاید چندان ملموس نباشد؛ اما با افزایش سرعت و نیروی گریز از مرکز، این نابرابری اثر خود را به‌ وضوح نشان می‌دهد. لرزش‌های حاصل از این موضوع از طریق فرمان، صندلی یا بدنه خودرو احساس می‌شوند. تکنسین‌های خودرو دو نوع عدم‌توازن را شناسایی می‌کنند: «استاتیک» که باعث حرکت بالا و پایین چرخ می‌شود، و «دینامیک» که عدم‌توازن در عرض رینگ ایجاد کرده و موجب لرزش‌های عرضی یا چپ و راستی چرخ می‌گردد.

وزنه‌های بالانس چگونه مشکل را حل می‌کنند؟

هنگامی که چرخ روی دستگاه بالانس قرار می‌گیرد، دستگاه با چرخاندن آن دقیقا مشخص می‌کند که نابرابری وزنی در چه نقطه‌ای قرار دارد و چه مقداری وزنه جبران‌کننده نیاز است. اضافه کردن یک وزنه کوچک در نقطه مشخص، وزنه سنگین‌تر طرف مقابل را خنثی می‌کند. امروزه علاوه‌بر وزنه‌های گیره‌ای قدیمی، برای رینگ‌های آلومینیومی بیشتر از وزنه‌های چسبی در بخش داخلی استفاده می‌شود تا ظاهر زیبای رینگ حفظ شود. دستگاه‌های مدرن حتی امکان چرخاندن لاستیک روی رینگ را پیشنهاد می‌دهند تا نیاز به وزنه به حداقل برسد.

اگر یک چرخ به وزنه‌های بسیار زیادی نیاز داشته باشد چه؟

استفاده از چند وزنه کوچک کاملا طبیعی است، اما اگر تکنسین مجبور شود که بخش بزرگی از حاشیه رینگ را با وزنه بپوشاند، باید علت را ریشه‌یابی کرد. حجم غیرعادی وزنه‌ها معمولا نشان‌دهنده مشکلی فراتر از یک نابرابری ساده است؛ مواردی نظیر:

• تاب داشتن یا تاب‌ برداشتن رینگ

• وجود نقص ساختاری یا دفرمگی در لاستیک

• جا نیفتادن درست و کامل لاستیک روی رینگ

• نیاز به چرخاندن و تنظیم مجدد موقعیت لاستیک روی رینگ (Match Mounting)

دستگاه‌های پیشرفته «بالانس نیروی جاده» (Road-Force) می‌توانند رفتار چرخ را زیر بار شبیه‌سازی‌شده بسنجند و مشخص کنند که آیا چرخاندن لاستیک روی رینگ مشکل را حل می‌کند یا خیر.

چرا خودرو به این وزنه‌ها نیاز دارد؟

بالانس بودن چرخ‌ها فقط برای سواری نرم و بدون لرزش نیست؛ این کار رفتار حرکتی خودرو را به‌ ویژه در بزرگراه‌ها پیش‌بینی‌پذیر و ایمن می‌سازد. علاوه بر این، لرزش‌های مداوم چرخ، نیروهای مخربی را به سیستم تعلیق، بلبرینگ‌ها و کمک‌فنرها وارد می‌کنند. عدم‌توازن چرخ‌ها می‌تواند باعث لاستیک‌سایی غیریکنواخت و زودرس شود. به همین دلیل است که با هر بار تعویض یا جابه‌جایی لاستیک‌ها، بالانس مجدد چرخ‌ها الزامی خواهد بود.

آیا باید نگران وزنه‌های روی رینگ باشیم؟

پاسخ منفی است؛ وجود این وزنه‌ها نشان‌دهنده این است که چرخ خودروی شما به درستی تنظیم و بالانس شده است. آن‌چه نیاز به توجه دارد، بروز لرزش ناگهانی فرمان، افتادن وزنه یا نیاز مداوم یک چرخ به حجم غیرعادی از وزنه است. این قطعات فلزی کوچک شاید به چشم نیایند، اما نگهبانان بی‌صدای سواری نرم، بی‌خطر و لذت‌بخش شما در جاده‌ها هستند.

۳۲۲