به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، قرآن کریم در بسیاری از زمینههای انسانی و معنوی، زن و مرد را در جایگاهی مشترک و برابر قرار داده است؛ از امکان کسب خیر و فضیلت گرفته تا برخورداری از کرامت انسانی، پیمودن مسیر تقوا، دستیابی به مغفرت و پاداش الهی و بهرهمندی از هدایت.
بر اساس آموزههای قرآن، ملاک ارزشگذاری انسانها جنسیت نیست؛ بلکه اموری همچون ایمان، تقوا و عمل صالح در تعیین جایگاه معنوی انسان نقش دارد. از همین رو، با مراجعه به آیات قرآن میتوان دریافت که زن و مرد در بسیاری از اموری که به حقیقت و جوهره انسانی آنان مربوط میشود، اشتراک دارند.
بنابر روایت ابنا، در ادامه به برخی از این موارد اشاره میشود:
۱. زن و مرد در کسب خیر و دستاوردهای خود
قرآن کریم برای زن و مرد در آنچه به دست میآورند، سهم و حق قائل شده است و تفاوتی میان آنان در اصل بهرهمندی از نتیجه تلاششان قرار نمیدهد.
خداوند متعال میفرماید:
«لِلرِّجالِ نَصِیبٌ مِمَّا اکْتَسَبُوا وَلِلنِّساءِ نَصِیبٌ مِمَّا اکْتَسَبْنَ»؛
«مردان نصیبی از آنچه به دست میآورند دارند، و زنان نیز نصیبی [و نباید حقوق هیچ یک پایمال گردد].» (۱)
۲. کرامت انسانی، مشترک میان زن و مرد
از منظر قرآن، اصل کرامت انسانی به جنسیت اختصاص ندارد. زن و مرد هر دو در شمار فرزندان آدم قرار میگیرند و از کرامتی که خداوند برای انسان مقرر کرده، برخوردارند.
خداوند میفرماید:
«وَلَقَدْ کَرَّمْنا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّیباتِ وَفَضَّلْناهُمْ عَلی کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِیلاً»؛
«ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم؛ و آنها را در صحرا و دریا، [بر مرکبهای راهوار] سوار کردیم؛ و از نعمتهای پاکیزه به آنان روزی دادیم؛ و آنها را بر بسیاری از موجوداتی که خلق کردهایم، برتری بخشیدیم.» (۲)
۳. برخورداری از روح الهی
زن و مرد هر دو از حقیقت انسانی مشترکی برخوردارند و آفرینش روح آنان به خداوند نسبت داده شده است.
خداوند متعال میفرماید:
«ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلالَهٍ مِنْ ماءٍ مَهِینٍ * ثُمَّ سَوّاهُ وَنَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ...»؛
«سپس نسل او را از عصارهای از آب ناچیز و بیقدر آفرید؛ سپس [اندام] او را نظام بخشید و از روح خویش [روحی شریف و برجسته] در وی دمید...» (۳)
۴. آفرینش انسان و بیان عظمت خلقت
در بیان مراحل آفرینش انسان، قرآن کریم زن و مرد را از این جهت جدا نمیکند و خلقت انسان را بهعنوان نشانهای از قدرت و حکمت الهی مطرح میسازد.
خداوند میفرماید:
«ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَهَ عَلَقَهً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَهَ مُضْغَهً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَهَ عِظاماً فَکَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ»؛
«سپس نطفه را به صورت علقه [خون بسته]، و علقه را به صورت مضغه [چیزی شبیه گوشت جویده شده]، و مضغه را به صورت استخوانهایی درآوردیم؛ و بر استخوانها گوشت پوشاندیم؛ سپس آن را آفرینش تازهای بخشیدیم؛ پس بزرگ و پر برکت است خدایی که بهترین آفرینندگان است!» (۴)
۵. تقوا؛ معیار مشترک زن و مرد
در مسیر تقوا و پرهیزکاری نیز زن و مرد هر دو امکان حرکت و رشد معنوی دارند. قرآن کریم معیار برتری انسانها را جنسیت، قومیت یا وابستگیهای اجتماعی معرفی نمیکند؛ بلکه تقوا را ملاک کرامت نزد خداوند میداند.
خداوند متعال میفرماید:
«یا أَیهَا النّاسُ إِنّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثی وَجَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ»؛
«ای مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را تیرهها و قبیلهها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید؛ [اینها ملاک برتری نیست] گرامیترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست؛ به یقین خداوند دانا و آگاه است.» (۵)
۶. هیچ عمل نیکی از زن و مرد ضایع نمیشود
یکی دیگر از زمینههای مشترک زن و مرد در قرآن، ارزشگذاری اعمال آنان است. خداوند تأکید میکند که عمل هیچیک از انسانها، چه زن و چه مرد، بدون پاداش باقی نمیماند.
در قرآن آمده است:
«... أَنِّی لا أُضِیعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْکُمْ مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی ...»؛
«... من عمل هیچ کسی از شما را، زن باشد یا مرد، ضایع نخواهم کرد...» (۶)
۷. برخورداری یکسان از مغفرت و پاداش الهی
قرآن کریم در موارد متعددی، زن و مرد را در برخورداری از مغفرت و پاداش الهی در کنار یکدیگر ذکر کرده است.
خداوند میفرماید:
«إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَالْمُسْلِماتِ وَالْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِناتِ وَالْقانِتِینَ وَالْقانِتاتِ وَالصّادِقِینَ وَالصّادِقاتِ وَالصّابِرِینَ وَالصّابِراتِ وَالْخاشِعِینَ وَالْخاشِعاتِ وَالْمُتَصَدِّقِینَ وَالْمُتَصَدِّقاتِ وَالصّائِمِینَ وَالصّائِماتِ وَالْحافِظِینَ فُرُوجَهُمْ وَالْحافِظاتِ وَالذّاکِرِینَ اللَّهَ کَثِیراً وَالذّاکِراتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَهً وَأَجْراً عَظِیماً»؛
«به یقین، مردان مسلمان و زنان مسلمان، مردان باایمان و زنان باایمان، مردان مطیع [فرمان خدا] و زنان مطیع [فرمان خدا]، مردان راستگو و زنان راستگو، مردان صابر و شکیبا و زنان صابر و شکیبا، مردان باخشوع و زنان باخشوع، مردان انفاقکننده و زنان انفاقکننده، مردان روزهدار و زنان روزهدار، مردان پاکدامن و زنان پاکدامن و مردانی که بسیار به یاد خدا هستند و زنانی که [بسیار خدا را] یاد میکنند، خداوند برای همه آنان آمرزش و پاداش عظیمی فراهم ساخته است.» (۷)
همچنین میفرماید:
«وَمَنْ یعْمَلْ مِنَ الصّالِحاتِ مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِکَ یدْخُلُونَ الْجَنَّهَ وَلا یظْلَمُونَ نَقِیراً»؛
«و کسانی که کار شایستهای انجام دهند، خواه مرد باشند یا زن، در حالی که ایمان داشته باشند، چنین کسانی داخل بهشت میشوند؛ و کمترین ستمی به آنها نخواهد شد.» (۸)
در آیهای دیگر نیز آمده است:
«مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیینَّهُ حَیاهً طَیبَهً وَلَنَجْزِینَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما کانُوا یعْمَلُونَ»؛
«هر کس کار شایستهای انجام دهد، خواه مرد باشد یا زن، در حالی که مؤمن است، به طور مسلم او را حیات پاکیزهای میبخشیم؛ و پاداش آنها را مطابق بهترین اعمالی که انجام میدادند، خواهیم داد.» (۹)
۸. برخورداری از هدایت
از برخی آیات قرآن استفاده میشود که استعداد و امکان هدایت، امری اختصاصی برای مردان نیست و زنان نیز همانند مردان از این موهبت الهی برخوردارند.
خداوند متعال میفرماید:
«إِنّا هَدَیناهُ السَّبِیلَ إِمّا شاکِراً وَإِمّا کَفُوراً»؛
«ما راه را به او نشان دادیم، خواه شاکر باشد [و پذیرا گردد] یا ناسپاس.» (۱۰)
همچنین میفرماید:
«وَنَفْسٍ وَما سَوّاها * فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها»؛
«و سوگند به روح آدمی و آن کس که آن را [آفریده و] موزون ساخته؛ سپس فجور و تقوایش [شر و خیرش] را به او الهام کرده است.» (۱۱)
۹. شایستگی زن و مرد برای فراگیری علم
از نگاه قرآن، استعداد و اهلیت برای یادگیری علم نیز به جنسیت محدود نشده است. زن و مرد هر دو انساناند و در اصل برخورداری از توانایی تعلیم و تعلم مشترک هستند.
خداوند متعال میفرماید:
«الرَّحْمنُ * عَلَّمَ الْقُرْآنَ * خَلَقَ الْإِنْسانَ * عَلَّمَهُ الْبَیانَ»؛
«خداوند رحمان، قرآن را تعلیم فرمود؛ انسان را آفرید؛ به او بیان را آموخت.» (۱۲)
همچنین در سوره علق آمده است:
«اقْرَأْ وَرَبُّکَ الْأَکْرَمُ * الَّذِی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الْإِنْسانَ مالَمْ یعْلَمْ»؛
«بخوان که پروردگارت [از همه] والاتر است؛ همان کسی که به وسیله قلم تعلیم نمود؛ و به انسان آنچه را نمیدانست یاد داد.» (۱۳)
۱۰. توانایی پذیرش امانت الهی
زن و مرد در برخورداری از قابلیت پذیرش و تحمل امانت الهی نیز مشترکاند. قرآن کریم در آیه ۷۲ سوره احزاب میفرماید:
«إِنّا عَرَضْنَا الْأَمانَهَ عَلَی السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبالِ فَأَبَینَ أَنْ یحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا الْإِنْسانُ...»؛
«ما امانت [تعهد، تکلیف، و ولایت الهی] را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه داشتیم، آنها از حمل آن سر برتافتند، و از آن هراسیدند [و اظهار ناتوانی کردند]؛ اما انسان آن را بر دوش کشید.» (۱۴)
در مجموع، این آیات نشان میدهد که در بسیاری از مباحث مربوط به حقیقت انسانی، رشد معنوی، هدایت، علم، تقوا و دریافت پاداش الهی، زن و مرد از ظرفیت و جایگاهی مشترک برخوردارند.
پینوشت:
(۱) قرآن کریم، سوره نساء، آیه ۳۲.
(۲) همان، سوره اسراء، آیه ۷۰.
(۳) همان، سوره سجده، آیات ۸ و ۹.
(۴) همان، سوره مؤمنون، آیه ۱۴.
(۵) همان، سوره حجرات، آیه ۱۳.
(۶) همان، سوره آل عمران، آیه ۱۹۵.
(۷) همان، سوره احزاب، آیه ۳۵.
(۸) همان، سوره نساء، آیه ۱۲۴.
(۹) همان، سوره نحل، آیه ۹۷.
(۱۰) همان، سوره انسان، آیه ۳.
(۱۱) همان، سوره شمس، آیات ۷ و ۸.
(۱۲) همان، سوره الرحمن، آیات ۱ تا ۴.
(۱۳) همان، سوره علق، آیات ۳ تا ۵.
(۱۴) همان، سوره احزاب، آیه ۷۲.
(۱۵) اسلامشناسی و پاسخ به شبهات، رضوانی، علیاصغر، مسجد مقدس جمکران، قم، ۱۳۸۶ شمسی، چاپ سوم، ص ۴۶۰.
منبع: پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی
نظر شما