چرا بعضی‌ها از رحمت خدا دور می‌شوند؟؛ نقش نماز، گناه و «چترهایی» که خودمان بر سر می‌گیریم

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، انسان وقتی نماز می‌خواند، در حقیقت نیازمندی خود به رحمت خداوند را اعلام می‌کند و همین اظهار نیاز، زمینه‌ای برای بازگشت مهر و رحمت الهی به سوی اوست.

تصور کنید خداوند تنها برای یک روز تصمیم بگیرد میزان رحمت و مهربانی خود را نسبت به انسان‌ها اندکی کاهش دهد. به نظر شما چه اتفاقاتی ممکن است رخ دهد؟ نمونه‌های چنین تغییری را می‌توان در بسیاری از جنبه‌های زندگی تصور کرد.

بنابر روایت ایرنا، این موارد تنها نمونه‌هایی محدود از میلیون‌ها نعمتی هستند که رحمت خداوند به واسطه آنها همین امروز امکان ادامه حیات را برای موجودات روی زمین فراهم کرده است. اگر بخواهیم این فهرست را ادامه دهیم، با میلیون‌ها مورد مواجه خواهیم شد؛ نعمت‌هایی که نبود هرکدام می‌توانست زندگی را برای انسان غیرممکن یا دست‌کم بسیار دشوار کند. اینها تنها نعمت‌های عمومی خداوند هستند و هر یک از ما می‌توانیم در زندگی شخصی خود نیز میلیون‌ها نعمت را برشماریم که اگر وجود نداشتند، شاید دیگر در قید حیات نبودیم یا تحمل زندگی برایمان بسیار سخت و طاقت‌فرسا می‌شد.

 خداوند ما را آفرید تا با ما مهربان باشد

تمام انسان‌ها به محبت و مهربانی نیاز دارند. انسان از درون موجودی ضعیف است و اگر عشق و مهر را تجربه نکند، به‌تدریج پژمرده و دل‌مرده می‌شود. حتی راز بسیاری از عشق‌های عمیق میان انسان‌ها، از جمله عشق به مادر، همسر و فرزند، در همین نیاز اساسی به محبت نهفته است. هرچه مهر و مهربانی مادر یا همسر بیشتر باشد، پیوند و وابستگی انسان نیز عمیق‌تر خواهد شد.

خداوند نیز هنگام آفرینش انسان می‌دانست که این موجود به شدت به مهربانی نیازمند است. از همین رو، بر خود رحمت و مهربانی را مقرر کرد؛ رحمتی که محدود نیست و از جنس بی‌نهایت است.

 رحمت خدا مانند باران بر همه می‌بارد

رحمت خداوند را می‌توان به بارانی تشبیه کرد که بر همه‌جا می‌بارد، اما برخی انسان‌ها چتری بالای سر خود گرفته‌اند تا این باران به آنها نرسد. آنها نمی‌دانند که باید این آب حیات را در ظرف وجود خود جمع کنند، نه اینکه آن را از خویش دور سازند.

این چترها همان «گناه»، «تنبلی» و «جهالت» هستند.

انسان هنگامی که مرتکب گناه می‌شود، در واقع با رفتار خود اعلام می‌کند که حاضر نیست فرمان خداوند را اجرا کند و در برابر او سرکشی کرده است. در چنین شرایطی ممکن است مسیرهای دریافت رحمت الهی برای او بسته شود؛ زیرا خود انسان با عمل خویش نشان داده که به مهربانی خداوند نیاز ندارد. چه ناشکری بزرگی است این رفتار، در حالی که انسان با تمام وجود در میان رحمت و نعمت الهی قرار گرفته است.

این وضعیت مانند فردی است که زیر باران ایستاده اما چتری بر سر گرفته و اجازه نمی‌دهد ظرف وجودش از باران لطیف و حیات‌بخش پر شود.

 شرک؛ بزرگ‌ترین مانع بهره‌مندی از رحمت

در میان گناهان، شرک جایگاهی ویژه دارد. فرد مشرک به جای آنکه خود را در معرض باران رحمت الهی قرار دهد، چتری بر سر می‌گیرد و برای دریافت آب حیات، دست نیاز به سوی دیگران دراز می‌کند.

در سوی دیگر، افرادی نیز وجود دارند که از رحمت الهی سوءاستفاده می‌کنند و آن را وسیله‌ای برای اسارت و بندگی دیگران قرار می‌دهند. آنان با فریب و نیرنگ، سهم دیگران از آب رحمت را در اختیار خود می‌گیرند و سپس مقدار اندکی از آن را همراه با منت و خواری به خودشان بازمی‌گردانند.

این رفتار در حقیقت نمونه‌ای از سد کردن مسیر رودخانه انرژی عالم است؛ همان موضوعی که پیش‌تر به آن اشاره شد. انسان‌هایی که گرفتار چنین شرایطی هستند، گاهی طاغوت‌ها و صاحبان قدرت را منشأ نعمت تصور می‌کنند و برای دستیابی به مقدار بیشتری از نعمت، در خدمت آنان قرار می‌گیرند؛ غافل از اینکه این وابستگی در نهایت تنها بر محرومیت و بدبختی خودشان می‌افزاید.

 تنبلی؛ مانعی برای جذب رحمت بیشتر

«تنبلی» یکی از موانع مهم در مسیر بهره‌مندی از رحمت الهی است. برای اینکه بتوانیم رحمت بیشتری دریافت کنیم و به کمک آن پاسخگوی نیازهای گوناگون خود باشیم، تنها قرار گرفتن زیر باران محبت خدا کافی نیست؛ بلکه باید ظرفیت وجودی خود را نیز افزایش دهیم.

گسترش این ظرفیت از طریق تقویت نیروهای درونی و تلاش و کوشش فراوان امکان‌پذیر است. انسان می‌تواند با انجام عمل صالح، تقویت ایمان و رعایت تقوا، ظرف وجودی خود را وسیع‌تر کند و از فضل و رحمت خداوند بهره بیشتری ببرد و زمینه جلب رحمت بیشتر را فراهم سازد؛ تا جایی که دل انسان به دریایی از رحمت الهی تبدیل شود.

 جهل؛ مانع دیگری در مسیر رحمت

«جهل» نیز یکی دیگر از موانعی است که انسان را از بهره‌گیری درست از رحمت الهی دور می‌کند. برای استفاده از رحمت خداوند، انسان باید علم و آگاهی داشته باشد و بتواند از امکانات و ابزارهای مختلف به شکل صحیح استفاده کند.

او باید بداند رحمت بیشتر را در کجا و چگونه جست‌وجو کند و فریب فواره‌های زودگذر را به جای رسیدن به سرچشمه اصلی نخورد. انسان عالم با افزایش ظرفیت وجودی خود، توان دریافت بیشتری از رحمت الهی پیدا می‌کند و به جای دل بستن به منابع موقت، در جست‌وجوی باران از سرچشمه اصلی است.

 نماز؛ راهی برای از میان برداشتن مانع گناه

یکی از مهم‌ترین موانع میان انسان و رحمت الهی، گناه است و نماز می‌تواند این مانع را از میان بردارد. همان‌طور که گفته شد، گناه نوعی سرکشی در برابر خداوند است؛ اما انسان نمازگزار با ایستادن در برابر خدا و به‌ویژه با سجده کردن، تواضع و بندگی خود را نشان می‌دهد.

سجده در برابر عظمت خداوند، اثر طغیان و تکبر را از وجود انسان می‌زداید.

خداوند در قرآن می‌فرماید:

«وَأَقِمِ ٱلصَّلَاةَ طَرَفَیِ ٱلنَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ ٱلَّیْلِ إِنَّ ٱلْحَسَنَاتِ یُذْهِبْنَ ٱلسَّیِّئَاتِ ذَٰلِکَ ذِکْرَیٰ لِلذَّاکِرِینَ»

«و در دو طرف روز [اول و آخر آن] و نخستین ساعات شب، نماز را برپا دار. زیرا خوبی‌ها بدی‌ها را از میان می‌برند. این برای پندگیرندگان، پندی است.»

سوره هود، آیه ۱۱۴

در این آیه، «الحسنات» که موجب از میان رفتن بدی‌ها می‌شود، همان نماز دانسته شده است. نماز خاشعانه قلب انسان را نرم می‌کند و از طغیان و سرکشی جلوگیری می‌کند. اگر انسان پیش از این گرفتار طغیان شده باشد، نماز می‌تواند این حالت را خاموش و آثار آن را برطرف کند.

انسان با نماز به روشنی اعلام می‌کند که به رحمت خداوند نیازمند است و با همین اظهار نیاز، مهر الهی دوباره متوجه نمازگزار می‌شود.

نماز تنها موانع دریافت رحمت را برطرف نمی‌کند؛ بلکه همان‌گونه که پیش‌تر بیان شد، موجب تقویت توانایی‌های درونی و افزایش ظرفیت وجودی انسان نیز می‌شود. در نتیجه، سهم انسان از رحمت و فضل الهی افزایش پیدا می‌کند.

شرح صدر؛ نشانه افزایش ظرفیت وجودی

در قرآن تصریح شده است که اگر خداوند بخواهد فردی را به سوی راه راست و موفقیت هدایت کند، ظرفیت وجودی او را افزایش می‌دهد و جهت زندگی‌اش را به سوی خود تنظیم می‌کند. به این ترتیب، انسان آسان‌تر در برابر حق تسلیم می‌شود و از طغیان و سرکشی فاصله می‌گیرد.

چنین انسانی به واسطه شرح صدر و گشایشی که در ظرفیت وجودی خود پیدا کرده است، می‌تواند رحمت بیشتری را جذب کند و در نتیجه زندگی بهتر و دستاورد مطلوب‌تری داشته باشد.

در مقابل، انسان‌های بی‌ایمان گرفتار تنگی سینه، احساس کوچکی و حقارت و کمبود قدرت درونی و ظرفیت وجودی می‌شوند. چنین افرادی از مهر خداوند فاصله می‌گیرند و به ناچار به دنبال جایگزین می‌روند.

آنها تلاش می‌کنند این خلأ را با هر وسیله‌ای پر کنند؛ به زمین و آسمان چنگ می‌زنند تا چیزی را جایگزین آن آب حیات کنند، اما هیچ‌کدام نمی‌تواند آنان را واقعاً سیراب کند؛ نه عشق‌های زمینی و یاران زیبارو، نه مواد مخدر، نه مقام‌ها و اعتبارهای دروغین دنیا، نه پول و ثروت فراوان و نه سرگرمی‌ها و لذت‌های زودگذر.

همه این امور ممکن است برای مدتی کوتاه یا حتی چند سال در کنار انسان باشند، اما نمی‌توانند جایگزین رحمت و محبت الهی شوند.