به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حضرت آیت‌الله جوادی آملی با تأکید بر ضرورت حفظ عزت و ایستادگی در برابر ظلم، با اشاره به سخنی از امیرالمؤمنین علی(ع) اظهار داشت: «لَا یَمْنَعُ الضَّیْمَ الذَّلِیلُ»؛ ستم را جز ملت فرومایه کسی تحمل نمی‌کند؛ بنابراین عزیز و سربلند باشید و در برابر ستم، پذیرای ظلم نباشید.
جلسه هفتگی درس اخلاق حضرت آیت‌الله جوادی آملی با حضور جمعی از اقشار مختلف مردم در مسجد اعظم قم برگزار شد.
حضرت آیت‌الله جوادی آملی در این جلسه با استناد به برخی کلمات قصار امیرالمؤمنین علی(ع) در نهج‌البلاغه، به تشریح حقیقت توحید و تأثیر آن در ابعاد مختلف زندگی انسان پرداخت و گفت: انسان موحد کسی نیست که توحید را تنها در حوزه اعتقاد بپذیرد، بلکه باید آثار توحید در تمام اعمال و شئون زندگی او نمایان باشد.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به ساختار نهج‌البلاغه بیان کرد: سخنان نورانی امیرالمؤمنین(ع) در این کتاب در قالب خطبه‌ها، نامه‌ها، توصیه‌ها و کلمات قصار گردآوری شده است. بخشی از کلمات قصار در متن همان خطبه‌ها و نامه‌ها نیز وجود دارد، اما سید رضی(رضوان‌الله‌تعالی‌علیه) در برخی موارد، قسمت‌هایی از یک خطبه یا نامه را که از فصاحت و بلاغت ویژه‌ای برخوردار بوده، جدا کرده و در بخش کلمات قصار آورده است.
حضرت آیت‌الله جوادی آملی افزود: برخی دیگر از این سخنان نورانی در نامه‌ها و منابع مختلف نقل شده است. همچنین بخشی از مطالبی که در نهج‌البلاغه نیامده، در کتاب شریف «تمام نهج‌البلاغه» گردآوری شده که مؤلف و گردآورنده اصلی آن در این زمینه تلاش فراوانی داشته است.
توحید؛ بهای بهشت و حقیقت زندگی مؤمنانه
وی با اشاره به روایت «التوحید ثمن الجنة» اظهار داشت: توحید بهای بهشت است؛ هیچ‌کس وارد بهشت نمی‌شود مگر آنکه موحد باشد. بهشت جایگاه موحدان است و درجات بهشتی نیز متناسب با اوصاف، عقاید و اخلاق انسان تعیین می‌شود.
استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: موحد بودن تنها به این معنا نیست که انسان در مقام اعتقاد، خداوند را یگانه بداند؛ بلکه انسان موحد باید جهان را بدون آفریدگار آن تصور نکند و آثار توحید در رفتار و اعمال او نیز آشکار باشد. همه شئون زندگی انسان باید در پرتو «لا حول و لا قوة إلا بالله» دیده شود.
وی خاطرنشان کرد: در نظام امامت و امت نیز حیات امام بر محور توحید قرار دارد. اینکه در زیارت‌ها و دعاها در محضر ائمه(ع) برای حالات و شئون مختلف آنان سلام و عرض ادب می‌کنیم، نشان می‌دهد انسان موحد در همه آثار و شئون زندگی خود باید جلوه توحید داشته باشد.
علم را با عمل زنده نگه دارید
حضرت آیت‌الله جوادی آملی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت همراه شدن علم با عمل، خطاب به حوزویان گفت: شما با علم مأنوس هستید و مطالعه، تحقیق، تألیف، تدریس و سخنرانی در زندگی شما جریان دارد؛ اگر پدری بخواهد سرمایه‌ای را به فرزندش بسپارد، سفارش می‌کند که آن سرمایه را هدر ندهد. سفارش امیرالمؤمنین(ع) به همه افراد، به‌ویژه حوزویان، این است که سرمایه علمی خود را از بین نبرند.
وی با اشاره به سخن امیرالمؤمنین(ع) بیان کرد: حضرت می‌فرماید: «لَا تَجْعَلُوا عِلْمَکُمْ جَهْلًا، وَ یَقِینَکُمْ شَکّاً؛ إِذَا عَلِمْتُمْ فَاعْمَلُوا، وَ إِذَا تَیَقَّنْتُمْ فَأَقْدِمُوا.» یعنی علم خود را به جهل تبدیل نکنید و هنگامی که دانستید، به آن عمل کنید؛ اگر در هر زمینه‌ای حقیقت برای انسان روشن شد، باید بر اساس آن اقدام کند.
وی تأکید کرد: علم زمانی زنده می‌ماند که انسان به آن عمل کند؛ زیرا عالم بدون عمل، سرمایه علمی خود را به جهل تبدیل کرده است. دانشی که هیچ اثری در رفتار انسان نداشته باشد، همانند ندانستن است؛ انسان ممکن است عالم باشد، اما اگر علم او منشأ اثر و برکت نباشد، این علم در زندگی او کارکردی نخواهد داشت.
سخن و قلم، بازتاب شخصیت علمی انسان است
حضرت آیت‌الله جوادی آملی در ادامه با اشاره به آثار علم در زندگی انسان گفت: هر چیزی که از انسان صادر می‌شود، نشان‌دهنده علم و شخصیت اوست؛ کتابی که می‌نویسد، نامه‌ای که نگارش می‌کند، سخنی که بر زبان می‌آورد و سخنرانی‌ای که انجام می‌دهد، همگی نمایانگر شخصیت علمی او هستند.
وی افزود: حوزه علمیه نیز از این قاعده مستثنا نیست. آنچه از حوزه شنیده، دیده، گفته و نوشته می‌شود، چه در عرصه تعلیم و چه در تألیف و سخن، نماینده معارف و اعتقادات علمی حوزه است. بنابراین باید مراقب بود که هر سخنی بدون دقت بیان و هر مطلبی بدون سنجش نوشته نشود.
وی تصریح کرد: انسان باید هنگام سخن گفتن، نوشتن و حضور در جامعه مراقب باشد؛ زیرا هر سخنی که از انسان صادر می‌شود، پیامی از سوی اوست و باید پخته، سنجیده و حساب‌شده باشد.
نگاه توحیدی به روابط اجتماعی
حضرت آیت‌الله جوادی آملی در ادامه سخنان خود با اشاره به ضرورت توجه به نیازهای دیگران اظهار داشت: ممکن است فردی برای حل یک مسئله علمی به انسان مراجعه کند یا به دلیل یک مشکل اجتماعی نیازمند کمک باشد. اگر امکان برطرف کردن نیاز او وجود دارد، نباید او را رد کرد و اگر امکان حل مشکل وجود ندارد، باید با «رد حسن» و حفظ احترام، او را به فردی که می‌تواند مشکلش را برطرف کند، راهنمایی کرد.
وی با تأکید بر اینکه نگاه توحیدی موجب حیات و تعالی جامعه می‌شود، گفت: نگاه توحیدی در روابط اجتماعی می‌تواند جامعه را متمدن کند. انسان باید توجه داشته باشد فرد نیازمندی که به او مراجعه کرده، ممکن است فرستاده خدا باشد و از این رو باید با احترام با او برخورد کرد.
وی افزود: در تعبیر نورانی آمده است: «المسکین رسول‌الله»؛ یعنی نیازمند، فرستاده خداست. او به سوی انسان آمده تا نیازش را مطرح کند و انسان در صورت توان باید برای برطرف کردن آن نیاز اقدام کند.
روزی انسان نزد خداوند محفوظ است
حضرت آیت‌الله جوادی آملی در بخش دیگری از سخنان خود به مسئله رزق اشاره کرد و گفت: خداوند هیچ بنده‌ای را بدون روزی نیافریده است. بخشی از روزی انسان در اختیار خود اوست و بخشی دیگر نزد خداوند قرار دارد و آنچه نزد خداست، استوارتر و یقینی‌تر از چیزی است که در اختیار انسان قرار دارد.
وی با اشاره به مضمون آیه شریفه «مَا عِندَکُمْ یَنفَدُ وَمَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ» اظهار داشت: انسان نباید ناامید شود؛ آن مقدار از روزی که نزد خداوند است، محفوظ خواهد بود و ذات اقدس الهی آن را قطع نمی‌کند. بنابراین باید اندکی صبر و تحمل داشت و این نیز یکی از جلوه‌های زندگی موحدانه است.
ستم‌پذیر نباشید
حضرت آیت‌الله جوادی آملی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت حفظ عزت و مقاومت در برابر ظلم، به فرمایش امیرالمؤمنین علی(ع) اشاره کرد و گفت: «لَا یَمْنَعُ الضَّیْمَ الذَّلِیلُ»؛ ستم را جز ملت فرومایه کسی تحمل نمی‌کند. بنابراین عزیز و سربلند باشید و ستم‌پذیر نباشید.
وی در ادامه به تعبیر دیگری از امیرالمؤمنین(ع) اشاره کرد و گفت: «رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَیْثُ جَاءَ»؛ به کسی سنگ نزنید، چراکه ظلم ابتدایی جایز نیست، اما اگر کسی به شما سنگ زد، آن را بازگردانید.
وی با تأکید بر اهمیت حفظ عزت جامعه اظهار داشت: مردانه زندگی کنید؛ مردانه زندگی کردن یعنی هنرمندانه و شجاعانه زیستن. این همان عزت روزانه امیرالمؤمنین(ع) است. حضرت تنها اهل سخنان و ناله‌های شبانه نبود، بلکه عزت، سربلندی و ایستادگی را در عرصه زندگی اجتماعی نیز دنبال می‌کرد.
تقدیر از مقاومت و ایستادگی مردم
حضرت آیت‌الله جوادی آملی با اشاره به شرایط امروز جامعه اظهار داشت: امروز این مقاومت و ایستادگی به صورت پرچمی در دست خواهران، مادران، فرزندان و برادران ما درآمده است و در سوی دیگر، رزمندگان نیز در میدان حضور دارند و دست به ماشه گذاشته‌اند. این صحنه‌ها نشان‌دهنده شکوه، عظمت و وحدت یک ملت است.
وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به تفاوت کاربرد واژه‌های «زنان»، «مردان» و «مردم» در قرآن کریم گفت: در قرآن کریم سه عنوان مورد استفاده قرار گرفته است؛ گاهی درباره بانوان سخن گفته می‌شود و تعبیر «نساء» و واژه‌های مربوط به زنان به کار می‌رود؛ گاهی سخن از مردان است و تعبیر «رجال» مطرح می‌شود و در مواردی که موضوع جامعه و هر دو گروه است، از «ناس» به معنای مردم و تعابیر عمومی استفاده می‌شود.
وی با اشاره به جایگاه حضرت مریم(سلام‌الله‌علیها) در قرآن کریم اظهار داشت: قرآن کریم درباره حضرت مریم(سلام‌الله‌علیها) می‌فرماید: «ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِینَ آمَنُوا مَرْیَمَ»؛ خداوند مریم را برای مؤمنان نمونه قرار داد، نه اینکه تنها او را نمونه زنان معرفی کند. بنابراین حضرت مریم(سلام‌الله‌علیها) نمونه یک انسان مؤمن و الگوی جامعه ایمانی است.
وی افزود: امروز نیز نمونه مردم خوب، همین خواهران و زنان ما هستند که پرچم در دست دارند.
حضرت آیت‌الله جوادی آملی در پایان سخنان خود برای گذشتگان، شهدا و حاضران دعا کرد و گفت: از ذات اقدس الهی مسئلت می‌کنیم گذشتگان و شهدای ما را با اولیای الهی محشور فرماید و به فردفرد شما عزت، جلال و شکوه عطا کند و دنیا و آخرت شما را تأمین فرماید.
نظر شما