چرا به‌جای عیب‌های خودمان، دنبال لغزش دیگران هستیم؟

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در آموزه‌های اخلاقی اسلام، حفظ آبرو و حرمت دیگران جایگاهی ویژه دارد؛ تا جایی که پیامبر اکرم(ص) عیب‌پوشی از دیگران را رفتاری ارزشمند می‌دانند که پاداش آن، پوشیده ماندن عیوب انسان در روز قیامت است. در مقابل، عیب‌جویی و تمرکز بر لغزش‌های دیگران، انسان را از شناخت کاستی‌های خود و تلاش برای اصلاح آن‌ها بازمی‌دارد.

 حفظ حرمت انسان‌ها و پرهیز از آشکار کردن عیوب آنان، از جمله اصول اخلاقی مورد تأکید در تعالیم اسلامی است. پیامبر عظیم‌الشأن اسلام(ص) که الگوی کامل اخلاق و رفتار انسانی به شمار می‌روند، در روایتی می‌فرمایند: «مَنْ سَتَرَ اَخاهُ الْمُسْلِمَ فِی الدُّنْیا فَلَمْ یفْضَحْهُ سَتَرَهُ اللّهُ یوْم الْقِیامَة»؛ هر کس در دنیا عیب برادر مسلمان خود را بپوشاند و او را رسوا نکند، خداوند در روز قیامت عیب او را خواهد پوشاند. (۱)

آن حضرت در سخنی دیگر نیز مسلمانان را به رعایت این اصل اخلاقی سفارش کرده و می‌فرمایند: «اُسْتُرُوا عَلی اِخْوانِکمْ»؛ عیوب برادران خود را بپوشانید. (۲)

با وجود چنین توصیه‌هایی، برخی افراد به جای توجه به کاستی‌ها و لغزش‌های خود، پیوسته در پی یافتن عیب دیگران هستند؛ رفتاری که می‌تواند به خدشه‌دار شدن روابط انسانی و نادیده گرفتن ضرورت خودسازی منجر شود. این در حالی است که در نگاه امیرالمؤمنین علی(ع)، پرداختن به عیوب دیگران، پیش از بررسی و اصلاح کاستی‌های خویش، خود نشانه‌ای از غفلت انسان است.

حضرت علی(ع) در یکی از سخنان حکیمانه خود می‌فرمایند: «بزرگ‌ترین عیب آن است که به عیب دیگران مشغول شوی، حال آنکه همان عیب در تو نیز وجود دارد.» (۳)

این آموزه، انسان را به بازنگری در رفتار و شناخت نقاط ضعف خود دعوت می‌کند؛ چراکه اصلاح فردی، زمانی آغاز می‌شود که هر شخص پیش از قضاوت درباره دیگران، نگاهی صادقانه به عملکرد خویش داشته باشد.

در همین زمینه، از امیرالمؤمنین علی(ع) روایت شده است: «خوشا به حال کسی که عیب خودش، او را از پرداختن به عیب‌های مردم بازدارد.» ایشان همچنین در سخنی دیگر تأکید می‌کنند: «کسی که عیب‌جویی می‌کند، باید از خودش آغاز کند.» (۴)

بر اساس این تعالیم، عیب‌پوشی به معنای نادیده گرفتن ضرورت اصلاح رفتارهای نادرست نیست؛ بلکه بر حفظ آبروی افراد، پرهیز از رسوا کردن آنان و توجه به مسئولیت هر انسان در اصلاح خویش تأکید دارد. از این منظر، به جای جست‌وجوی مداوم لغزش‌های دیگران، خودشناسی و تلاش برای برطرف کردن کاستی‌های فردی می‌تواند راهی مؤثرتر برای رشد اخلاقی و تقویت روابط اجتماعی باشد.

 پی‌نوشت‌ها:
۱. جامع الصغیر، ج ۲، ص ۶۰۹.
۲. وسائل الشیعه، باب ۳۲ امر به معروف و نهی از منکر، ح ۷.
۳. نهج‌البلاغه، حکمت ۳۵۳.
۴. غررالحکم، ح ۸۴۸۹.