از سری حیرت‌انگیزترین سدهای مخزنی جهان در خراسان جنوبی!

تاکنون از همین قلم به سیاهه‌ای از سدهای شگفت‌انگیز ساخته شده در کشور اشاره شده است؛ سدهایی چون 15 خرداد قم، کریت طبس، گتوند خوزستان، شهید مدنی تبریز و ... در یادداشت پیش‌رو هم به بهانه‌ی سفر اخیرم به دیار دوست‌داشتنی طلای سرخ (قاین)، کوشیده‌ام تا از یک سد شگفت‌انگیز دیگر و جانمایی حیرت‌آورش رونمایی کنم ...

    در چهارمین روز از مهرماه 1392، فرصتی دست داد تا به همراه گروهی از فعالان محیط زیست در شهرستان قاین و فرمانده گارد حفاظت اداره کل محیط زیست استان خراسان جنوبی از برخی عرصه‌های طبیعی و محیط‌‌های آبی در محدوده‌ی شهرستان‌های قاین و زیرکوه بازدید کنم. منطقه حفاظت شده شاسکوه، حوضه آبخیز سد فرخی، کویر همت آباد و چند منطقه مرزی در مجاورت کشور افغانستان که زیستگاه هوبره به شمار می‌رود، از جمله مناطقی بود که بخت بازدید از آنها را یافتم.

نمایی از طول تاج سد فرخی - استان خراسان جنوبی

    یکی از این عرصه‌ها، سد خاکی فرخی بود که به دلیل استقرار در یک منطقه دشتی و کم‌ارتفاع در بالادست روستای فرخی (که در عکس مشخص است)، به ناچار طول تاج آن به 938 متر می‌رسید. سدی که هفت سال برای ساخت آن زمان صرف شده و در سال گذشته آبگیری شده بود. با این وجود، به دلیل عمق متوسط اندک دریاچه سد - که به نظر می‌رسد آشکارا از میزان تبخیر سالانه منطقه که به گفته‌ی همراهانم نزدیک به 4 هزار میلی‌متر است، کمتر است - تصور نمی‌کنم هرگز بتواند به بهره‌برداری واقعی برسد. افزون بر آن، ساخت چنین سدهایی که در مسیر آبراهه‌ی اصلی خود جنگل‌های طبیعی بیابانی را ایجاد می‌کنند و بسیاری از طول مسیر رودخانه را در زیر سطح و محفوظ از تابش خورشید طی می‌کنند، به شدت میزان انباشت طبیعی آب در سفره‌های آب زیرزمینی تهی‌شده منطقه را کاهش می‌دهد و در انتها با خشک‌تر کردن پایاب آبخیز، تولید یک چشمه گرد و خاک جدید در منطقه کرده و بدین‌ترتیب وخامت کانون‌های بحرانی فرسایش بادی در خراسان جنوبی را افزایش می‌دهد؛ استانی که هم‌اکنون هم چند سالی است که از بادهای 120 روزه‌ی مشهور سیستان متأثر شده و سال به سال بر میزان گسترش دامنه‌ی اثر این بادها در منطقه افزوده هم می‌شود.

روستای فرخی در پایین دست سد به همراه پوشش طبیعی بستر رودخانه که ممکن است از بین بروند

    تأمل‌برانگیزتر آن که اخیراً مسیر رودخانه فرخی به عنوان یکی از گنجینه‌های تنوع زیستی استان هم معرفی شده بود که البته معلوم نیست با خشک شدن این بستر راهبردی، چه بلایی بر سر این گنجینه خواهد آمد. هر چند که خیلی هم نامعلوم نیست! هست؟ همانگونه که بعید نیست مرد روستای فرخی در پایین دست سد فرخی هم به زودی متوجه تغییرات ناخوشایند محیطی ناشی از احداث این سد بشوند!
    همچنین، بیم آن می‌رود تا چنین سدهایی، فاجعه‌ای شبیه سد حاجی‌آباد زیرکوه در مجاورت خویش بیافرینند؛ سدی که در همین آغاز تابستان امسال با ناپدیدشدن یکباره تمامی حجم مخزنش، هزاران قطعه ماهی را به کام مرگ کشید.

فاجعه مرگ ماهی ها در سد حاجی آباد خراسان جنوبی - تیرماه 1392

    به نظر می‌رسد، مزیت نسبی خراسان جنوبی، تلاش برای افزایش سطوح کشاورزی آن نیست و هرگز نباید اقدام به گسترش باغ‌های زرشک و مزارع زعفران و عناب آن کرد، چرا که هم‌اکنون هم این استان با افت تراز فاحش بیلان آب در اغلب دشت‌های خود به ویژه در منطقه قاین و زیرکوه روبروست و مطابق آمارهای موجود، هم‌اکنون بیش از 930 میلیون متر مکعب از آب‌های زیرزمینی استان توسط 2747 حلقه چاه، 4174 رشته کاریز و 1339 دهنه چشمه برداشت می‌شود که این میزان، دست‌کم 132 میلیون متر مکعب بیشتر از آبی است که سالانه در آبخوان‌های استان نفوذ می‌کند؛ وضعیتی که در صورت تداوم، می‌تواند امکان سکونت دایم در منطقه را برای همیشه از بین برده و با پدیدآمدن فرآیند نشست زمین، شاهد رخداد مهیب‌ترین مرحله از بیابان‌زایی باشیم. مرحله‌ای که همه می‌دانیم اگر به وقوع پیوندد، حتی با حذف عامل مخرب هم دیگر نمی‌توان ظرفیت گذشته آبخوان‌ها را به آن بازگرداند. بازگشت به دوران رؤیایی قاینات زمانی ممکن است که مردم منطقه جشن پلمپ آخرین حلقه چاه یعنی چاه شماره 2747 را برپا دارند و تنها متکی به کاریزها و چشمه‌های خود باشند؛ کاریزها و چشمه‌هایی که به دلیل فعالیت قاتل سنگدلی به نام چاه عمیق، هر روز دارد بر شمار دهنه‌ها و رشته‌های خشک‌شده‌اش افزوده می‌شود.

مخزن خشک شده سد حاجی آباد

    این درحالی است که استان خراسان جنوبی باید بر روی فرآوری زعفران و زرشک و عناب کارکرده و اجازه خام‌فروشی به تولیدکنندگان این محصولات را ندهد. این که همه‌ی دنیا کشور اسپانیا را به عنوان مهم‌ترین تولید کننده زعفران در جهان می‌شناسند، در حالی که عمده زعفران مورد نیاز این کشور از همین استان خراسان جنوبی تأمین می‌شود، ناشی از بضاعت اندک نرم‌افزاری این بخش است که حتی توانایی راه‌اندازی صنایع بسته‌بندی قابل رقابت و سردخانه‌های مجهز راهم ندارد. در عین حال، تقویت بوم‌گردی بیابانی و کویری، استحصال انرژی خورشیدی و بادی و تقویت میادین تجاری مرزی می‌تواند به رونق کسب و کاری پایدارتر با اقلیم منطقه بیانجامد. یادمان باشد که حضور قابل توجه حیوانات زیبا و نادری چون هوبره و قوچ اوریال می‌تواند نوع خاص و منحصر به فردی از توریسم را در زیرشاخه‌ی اکوتوریسم و نیز بوم‌گردی آموزشی، علمی و ترویجی در منطقه رونق ببخشد.

    دست آخر آن که

    سریال معرفی و شرح سدهای شگفت‌آور به قلم نگارنده همچنان در این صفحه ادامه خواهد داشت!

کد خبر 316678

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 6 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 35
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • شین IR ۱۰:۴۳ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    214 2
    حالا اگه برای مردم منطقه آب نداشت ؛ برای بعضی ها نون داشت !
    • بی نام A1 ۱۰:۵۷ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      133 4
      چه نون چرب و چیلی م داره لامصب!!!!
    • بی نام IR ۱۱:۱۹ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      80 3
      در حد نون کبابی اصن !
    • بی نام IR ۱۴:۵۸ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      37 1
      آی گفتی ...
    • محمد IR ۲۱:۴۶ - ۱۳۹۴/۰۹/۱۳
      1 0
      من از این سد بازدید کردم این سد در دوران سازندگی کلنگ زده شد و در دو ران اصلاحات با وجود اینکه وزارت نیرو از مضر بودن ساخت این سد آگاه بود این سد ساخته شد .فساد تمام دولت ها
  • مسعود IR ۱۰:۴۷ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    85 2
    پاراگراف آخر چقدر دردناک است . به چه بهایی زعفران تولید می کنیم ؛ به نام بیگانه !
    • رضا داوری IR ۱۵:۰۴ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      29 0
      به بهای مرگ خراسان جنوبی ...
  • بی نام A1 ۱۱:۱۰ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    39 1
    آقای درویش شما هم کلی دلیل و مدرک بیار اونا که باید کاری انجام بدن (نداده هاشون بماند) گوششون بدهکار نیس. اون قدر خوب بلدن سفسطه کنن که به این راحتیا و فقط با سند و مدرک آوردن کار به جایی نمیرسه!!! مافیای سدسازی مثه مافیای خودروسازی و چیزای دیگه به حرف کسی اهمیت نمیده مگر از بالا بهش فشاربیاد و دستش کوتاه بشه!! هنوز چشم انداز خوبی نمیبینم
    • کمال IR ۱۵:۳۳ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      13 0
      باید آنقدر گفت و نوشت و شاهد آورد تا ساختن سدهای فله ای در این کشور تمام شود. ممنون از خبر آن لاین.
  • ♥اس اس ...تاج آسیا♥ IR ۱۱:۲۵ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    39 2
    مثل دریاچه ارومیه گند زدن !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!1
    • بی نام IR ۱۵:۳۴ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      12 0
      شاید هم بدتر ...
  • بی نام IR ۱۱:۳۲ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    19 2
    رقابت اتی در بین سیاستمداران جهان و به تبع ان ایران حول برنامه و اقدامات حفاظت محیط زیست خواهد بود. سیاسیون هوشمند راهی را برگزینند که خواست و صلاح همه در انست.
    • بی نام IR ۱۵:۳۸ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      8 0
      امیدوارم ما هم از این جور سیاسیون هوشمند داشته باشیم.
    • بی نام IR ۱۵:۴۱ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      8 0
      آمین ...
  • آریا KW ۱۱:۳۶ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    3 41
    تنها به قاضی رفتن و ایراد گرفتن چه آسان 0ای کاش قبل از قلم فرسایی، نظرات کارشناسی نیز گرفته شودفکر نمی کنید این سد برای مهار سیلاب که سالانه هزاران تن خاک را باخود می شوید و می برد و خسارات زیاد به خانه و کاشانه مردم وارد می کند ساخته شده وقبل از فصل گرما با تکمیل آبیاری غلات تخلیه می شود و آبی را برای تبخیر باقی نمی گذاردو از مهاجرت اهالی جلو گیری می کند اگر سد اثر منفی بر محیط زیست داشت که دارد در مطالعات زیست محیطی راهکارهای ان داده شده...
    • مهدی IR ۱۵:۰۶ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      17 0
      جناب آریا! یکی از مشکلات ما همین است که فکر می کنیم این سیلاب ها نباید به پایین دست حوضه های آبخیز رسیده و سفره های آب زیرزمینی را تغذیه کند. در ثانی مگر در پایین دست این سد اصولا سکونتگاه قابل توجهی وجود دارد؟!!
  • بی نام A1 ۱۱:۴۴ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    23 2
    چطوره ازینا بعنوان جاذبه ی توریستی، علمی و تحقیقاتی استفاده کنیم؟؟!!! ایتالیا یه برج کج داره و یه سد وایونت با اینا کلی توریست جذب میکنه ما اینهمه سازه های شگفت انگیز داریم که میتونه درس خوبی برای دانشجویان، پژوهشگران و مهندسان کشورای دیگه باشه!!!!!!!
    • بی نام IR ۱۳:۴۹ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      10 0
      درس خوبی که چنین اشتباهاتی رو تکرار نکنن یکی نیست بگه آخه مگه مجبورید بیاید هزینه کنید و سد بسازید بعد هفت سال بعد به عللی که از قبل از ساخت هم مشخصه مشکل در بهره برداری ایجاد میکنه دست بزنید؟ تمام خشکسالی هایی که داریم به خاطر همین تصمیمات بدون فکره !
    • نبی عادلی IR ۱۵:۴۰ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      3 0
      پیشنهاد خوبیه و می تونه درآمدزایی هم داشته باشه.
  • بی نام IR ۱۲:۲۲ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    19 0
    غم انگیزه . به کجای می رویم ؟
    • بی نام IR ۱۵:۵۹ - ۱۳۹۲/۰۷/۲۵
      0 0
      اونجا...
  • بانوى ايرانى IR ۱۳:۴۷ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    7 0
    اقاى درويش اميدتان براى اينكه مسئولين ترتيب اثر دهند قابل ستايش است! ولى در صورتى كه قصد داريداز يك حركت ساده توسط مردم عادى شروع كنيد من اعلام همكارى مى كنم لطفا راه حل عملى بيان كنيد حتى با يك جمع كمتر از ١٠ نفر! شايد كاربران هم بتوانند كمك نمايند.
    • مجتبی IR ۱۵:۴۲ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      3 0
      من هم آماده ام
  • محسن IR ۱۴:۰۵ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    15 1
    بله. از هنرهای اعجاب آور آقایان "سد مجی" در جنوب ساری منطقه فریم را فراموش نکنید. تابلوی شیرجه زدن ممنوعش مارو کشته! در حالی که آب تا زانو هم نمیرسه! معلومه که اگه شیرجه بزنی با مغز میخوری به کف زمین... باید اعدامشون کرد. لعنتیا
  • بی نام IR ۱۵:۲۲ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    10 0
    خیانت خیانت خیانت.................اون هم در مملکتی که دایه مسلمانی دارد
  • سالار شمسایی IR ۱۵:۳۷ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    9 0
    یعنی می شه یه روز از خواب بیدار شویم و بشنویم که دیگه هیچ سدی در این مملکت زده نمی شه، مگر برای تأمین آب شرب مردم؟
  • محسن A1 ۱۵:۴۹ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    1 0
    این آقای درویش هر هفته یه بمب میترکونه...حرفاش درباره دریاچه ارومیه و و محیط زیست کشور تو اون مناظره تلوزیونی مو به تن آدم سیخ می کرد...
  • محسن A1 ۱۵:۴۹ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    6 0
    این آقای درویش هر هفته یه بمب میترکونه...حرفاش درباره دریاچه ارومیه و و محیط زیست کشور تو اون مناظره تلوزیونی مو به تن آدم سیخ می کرد...
  • نوید رکوعی A1 ۱۷:۴۶ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
    4 0
    به راستی هدف از احداث سد چیست به نظر بنده ما با مفهوم سد مشکل داریم و سال هاست که مشکل داریم از احداث سد لار گرفته که به دلیل عدم توجه به وجود غار نتوانستند حداکثر بهره را از آن ببرند تا سد هایی که با دانش ایرانی و به اصطلاح بومی کشور ساخته میشود آن هم به قیمت خشک شدن دریاچه هایی که تاریخ ایران را دیدند و سال ها بود که برکت آور سفره ی مردم محلی منطقه بودند ( از طریق صید آبزیان / جنبه ی اکوتوریسم و ... ) گاهی هم به قیمت زیر آب رفتن بسیاری از مناطق دیدنی ، تاریخی و ...
  • جعفر مهدوی A1 ۱۹:۲۹ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۷
    1 0
    جناب درویش با تشکر از گزارشات بسیار تاثیر گزارتان ،باید به عرض برسانم مدتی قبل بلایی مشابه سد حاجی آباد بر سر آب وماهیان سد بیهود در منطقه ی قاینات آمد وتکرار آن در سد حاجی آباد موجب نگرانی فعالان محیط زیست گردید همین امر موجب شد که موسسه ی حامیان طبیعت قاینات مراتب اعتراض خود را به تخلیه ناگهانی دریاچه سدها به مسولین زیربط اعلام نمایند ، نگرانی خود را از تکرار چنین حادثه ای برای سد فرخی ابراز نمایند، وتقاضای برگزاری کارگاه های آموزشی برای متصدیان سدهای سطح شهرستان مبنی بر رعایت حق آبه ی آبزیان سد ها را به هنگام تخلیه ی آب نمایند .
  • ناهید سادات IR ۱۷:۰۷ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۸
    1 0
    مثل همیشه زیبا بود استاد، ممنون که به سد حاجی اباد هم اشاره کردین.
  • مهدوی جعفر IR ۰۵:۳۳ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۹
    1 0
    برای پلمپ کردن چاه ها چه راهکاری ارائه می فرمائید ؟ اگر سازمان محیط زیست به چنین نتیجه ای برسد ،آیا امکان تهیه طرح یا لایحه ای برای تقدیم به مجلس خواهد بود که طی یک طرح مثلا 20ساله (یعنی سالی 5درصد) چاه ها پلمپ شود وبعد از 20سال بتوان جشن پیشنهادی شما را بر گزار کرد ؟
  • بی نام IR ۱۷:۰۷ - ۱۳۹۳/۰۱/۲۲
    0 0
    از بازدید کنندگان محترم تقاضا می شود نطافت اطراف مخزن را رعایت کرده وزباله ها را از محل سد دور سازند
  • یکتا IR ۱۰:۰۸ - ۱۳۹۴/۰۹/۱۳
    0 0
    تحقیق خوبی برای مدرسم شد...واقعا ممنون..
  • گمنام IR ۲۰:۳۶ - ۱۳۹۴/۰۹/۱۶
    0 0
    عالی بوددددددددددددد ...........